Τα νοικοκυριά στα τέσσερα πέμπτα των ευρωπαϊκών χωρών αποταμιεύουν περισσότερα από ό,τι πριν από την πανδημία Covid-19, καθώς ενισχύουν τα χρηματοοικονομικά τους αποθέματα ασφαλείας ως απάντηση σε μια διαδοχή κρίσεων, σύμφωνα με ανάλυση των FT.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν μια πρόκληση για την ανάπτυξη της ηπείρου, καθώς οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η εντεινόμενη ενεργειακή κρίση και ο αυξανόμενος πληθωρισμός θα ωθήσουν πολλούς καταναλωτές να ενισχύσουν περαιτέρω την αποταμίευσή τους, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Αμερικανοί δαπανούν.
Οι προθέσεις για αποταμίευση παραμένουν πάνω από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από την πανδημία, ενώ η εμπιστοσύνη παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, σύμφωνα με τις έρευνες καταναλωτικής εμπιστοσύνης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Τα ποσοστά αποταμίευσης αυξήθηκαν δραματικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, καθώς οι οικονομίες τέθηκαν σε lockdown και οι δαπάνες μειώθηκαν απότομα. Ως εκ τούτου, οι οικονομολόγοι παρακολουθούν στενά το πώς συγκρίνονται τα πρότυπα αποταμίευσης με την κατάσταση ακριβώς πριν από την εκδήλωσή της.
Το ΔΝΤ αναμένει ότι το αμερικανικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 2,3% φέτος, εν μέρει χάρη στις ισχυρές δαπάνες των νοικοκυριών, έναντι 0,9% στην ευρωζώνη και 1% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η αναζωπύρωση των τιμών ενέργειας αυτόν τον μήνα, λόγω της επιδείνωσης των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, θα μπορούσε να εντείνει τους φόβους των νοικοκυριών για τον πληθωρισμό και να παρεμποδίσει περαιτέρω οποιαδήποτε ανάκαμψη στην Ευρώπη.
«Εάν τα νοικοκυριά δαπανούσαν έστω και μέρος αυτών των αποταμιεύσεων, αυτό θα έδινε σημαντική ώθηση στην κατανάλωση. Ωστόσο, η νέα άνοδος των τιμών ενέργειας φέτος έχει για ακόμη μία φορά θολώσει τις οικονομικές προοπτικές», δήλωσε ο Σεμπάστιαν Ντούλιεν, διευθυντής έρευνας του IMK, ερευνητικού ινστιτούτου με έδρα το Βερολίνο.
Στην ευρωζώνη, το ακαθάριστο ποσοστό αποταμίευσης — το οποίο μετρά το μερίδιο του διαθέσιμου εισοδήματος που δεν δαπανάται για αγαθά και υπηρεσίες — διαμορφώθηκε στο 14,3% το πρώτο τρίμηνο του 2026, αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο του 12,5% κατά την πενταετία που προηγήθηκε της πανδημίας.
Ανάλυση στοιχείων της Eurostat και της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνει ότι, μεταξύ 18 ευρωπαϊκών χωρών για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία για το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι 14 εμφανίζουν υψηλότερο ποσοστό αποταμίευσης από ό,τι την παραμονή της πανδημίας. Το ποσοστό αποταμίευσης στις ΗΠΑ βρίσκεται κάτω από τα προπανδημικά επίπεδα.
Μια σειρά παραγόντων τροφοδοτεί την απροθυμία για δαπάνες, μεταξύ άλλων οι επανειλημμένοι κλυδωνισμοί που έχουν πλήξει την εμπιστοσύνη και οι ανησυχίες ότι μια νέα έξαρση του πληθωρισμού θα διαβρώσει τις χρηματικές αποταμιεύσεις και θα πλήξει το βιοτικό επίπεδο. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη διαμορφώθηκε στο 2,9% τον Ιούλιο, σημειώνοντας απότομη άνοδο σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Τα υψηλά ποσοστά αποταμίευσης θα μπορούσαν να προσφέρουν το διαθέσιμο απόθεμα για μια ανάκαμψη με κινητήρια δύναμη την κατανάλωση, εάν τα νοικοκυριά αποφασίσουν να αποδεσμεύσουν μέρος των αποταμιεύσεών τους. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις για μια σημαντική ανατροπή στις μεγάλες οικονομίες της ευρωζώνης, όπως η Γερμανία.
«Η κατανάλωση των νοικοκυριών εξακολουθεί να παρέχει σχετικά ισχυρή στήριξη στην αμερικανική οικονομία, εν μέσω σταθερής ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες», δήλωσε η Μαρίκε Μπλομ, επικεφαλής οικονομολόγος της ING. «Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά παραμένουν πιο επιφυλακτικά, με τις υψηλότερες αποταμιεύσεις να λειτουργούν ως τροχοπέδη για την κατανάλωση».
Η ιδιαιτερότητα, σύμφωνα με τον Χόλγκερ Σμίντινγκ της Berenberg Bank, είναι ότι η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή σε χώρες όπως η Γερμανία, γεγονός που σημαίνει ότι η χαμηλή καταναλωτική εμπιστοσύνη και κατανάλωση δεν μπορούν να αποδοθούν σε φόβους για απώλεια θέσεων εργασίας. Αντίθετα, μια διαδοχή κλυδωνισμών έχει καταστήσει τους ανθρώπους πολύ πιο ευαίσθητους στις αρνητικές ειδήσεις.
«Από την πανδημία και μετά, η μία κρίση διαδέχεται την άλλη. Αυτό έχει προκαλέσει μόνιμη ζημιά στην αισιοδοξία πολλών ανθρώπων για το μέλλον», δήλωσε ο Σμίντινγκ, προσθέτοντας ότι η ιδιωτική κατανάλωση θα είναι το τελευταίο τμήμα της οικονομίας που θα καταγράψει ουσιαστική ανάκαμψη.
Μια περαιτέρω διαφορά με τις ΗΠΑ είναι ότι, στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, τα φυσικά πρόσωπα έχουν μικρότερη άμεση έκθεση στις χρηματιστηριακές αγορές, γεγονός που σημαίνει ότι δεν έχουν επωφεληθεί άμεσα από τις θετικές επιδράσεις πλούτου που προκύπτουν από την άνοδο των αποτιμήσεων των μετοχών.
Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά διατηρούν λίγο λιγότερο από το ένα τρίτο των χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων σε μετρητά και καταθέσεις, έναντι 12% για τα αμερικανικά νοικοκυριά, τα οποία έχουν μεγαλύτερη έκθεση σε μετοχές και επενδυτικά κεφάλαια, σύμφωνα με έρευνα ερευνητικών ινστιτούτων, μεταξύ των οποίων το Centre for European Policy Studies.
«Μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι τώρα είναι καλή στιγμή για αποταμίευση, ο συχνότερα αναφερόμενος λόγος είναι η δημιουργία αποταμιεύσεων έκτακτης ανάγκης. Ακολουθεί ο πληθωρισμός και στη συνέχεια η γενικότερη αβεβαιότητα», δήλωσε ο Ρολφ Μπυρκλ, επικεφαλής του δείκτη καταναλωτικού κλίματος στο Nuremberg Institute for Market Decisions.
«Πολλά νοικοκυριά προσπαθούν να ανασυγκροτήσουν τα χρηματοοικονομικά τους αποθέματα ασφαλείας. Ο πληθωρισμός έχει διαβρώσει όχι μόνο την αγοραστική τους δύναμη, αλλά και την πραγματική αξία των αποταμιεύσεών τους».