Ένα είναι βέβαιο: αυτή η κρίση ξυπνάει άγρια ένστικτα. Διαβάσαμε πρόσφατα στο περιοδικό "Economist" για ευρωσκεπτικιστές που μιλούν για εκδίωξη "μαύρων προβάτων" από την κιβωτό του ευρώ και για ευρωπαϊστές που περιμένουν τη Βρετανία να "παρακαλέσει" για την ένταξη στην στην ευρωζώνη.

Το έγκριτο περιοδικό αποδεικνύει την υπερβολή και των δύο υποθέσεων, αλλά πάντως και η αναφορά μόνο των παραπάνω προτάσεων είναι αρκετή για να καταδείξει τις θεμελιώδεις μεταβολές που προκαλεί η χρηματοοικονομική κρίση στις μεγάλες οικονομίες. Ακολουθούν αποσπάσματα από το άρθρο της στήλης "Charlemagne" του "Economist".

…Για τους χαιρέκακους ανθρώπους, η ιστορία της Κιβωτού του Νώε δεν είναι ολοκληρωμένη. Δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά για τους αμαρτωλούς που παρακαλάνε έξω από τις κλειστές πόρτες της Κιβωτού να μπουν μέσα, καθώς ανεβαίνουν τα νερά. Ούτε για τις μικρές, καταδικασμένες βάρκες, που είναι γεμάτες με άτομα τα οποία κάποτε περήφανα αρνούνταν να συμμετάσχουν στο έργο. Αυτοί οι χαιρέκακοι ίσως έχουν όμως μια δεύτερη ευκαιρία με τη χρηματοοικονομική κρίση… Για το ενιαίο νόμισμα, την κιβωτό της ευρωζώνης, το "αβύθιστο" σκαρί των 15, η ιστορία μπορεί να ξαναγράφεται…

Στις μεγάλες εφημερίδες της ηπείρου, οι τίτλοι τύπου "L’ euro protecteur" εμφανίζονται συνεχώς, με αρθρογράφους να ισχυρίζονται ότι το κόστος παραμονής εκτός του ευρώ είναι πολύ υψηλό. Οι σχολιαστές δείχνουν με το δάχτυλο ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ισλανδία και η Δανία που δεν είναι στο ευρώ και τα νομίσματά τους υφίστανται επίθεση. Αυτές οι χώρες έχουν ένα μόνο όνειρο, να μπουν στο ευρώ και να προστατευτούν από την κρίση, λένε. Οι πιο τολμηροί ισχυρίζονται ότι οι ευρωσκεπτικιστές Βρετανοί θα καταλήξουν να συμμετάσχουν στο ευρώ, σε αντάλλαγμα ίσως μια ευρωδιάσωση των τραπεζών της χώρας. Οι υποστηρικτές της διεύρυνσης ζητούν επίσης να χαλαρώσουν οι όροι ένταξης νέων μελών, ώστε να ανέβουν κι άλλοι ενδιαφερόμενοι στην "κιβωτό του ευρώ".

Οι Βρετανοί ευρωσκεπτικιστές παρουσιάζουν και μια δική τους εναλλακτική άποψη, βγάζοντας τη δική τους χαιρεκάκια. Μιλούν για διάσπαση στο ενιαίο νόμισμα, από τότε που διευρύνθηκε δραματικά η ψαλίδα ανάμεσα στην απόδοση των γερμανικών ομολόγων και των κρατικών ομολόγων της Ιταλίας και της Ελλάδας (τις τελευταίες εβδομάδες). Η αγορά δείχνει να λέει ότι δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε την Ιταλία και την Ελλάδα να μοιράζονται το ίδιο νόμισμα με τη Γερμανία και συμπεραίνουν: ή θα πρέπει να κηρύξουν αδυναμία αποπληρωμής των χρεών τους ή να εκδιωχθούν από το ευρώ ή (το πιο πιθανό) και τα δύο.

Στην πραγματικότητα, καμία πλευρά δεν έχει δίκιο. Η συμμετοχή στο ευρώ οπωσδήποτε δεν είναι πανάκεια. Μπορεί να προκαλέσει συγκέντρωση προβλημάτων, μειώνοντας τις πιέσεις για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, όπως αναφέρει ο κ. Simon Tilford του Centre for European Reform. Για παράδειγμα, χάρη στα χαμηλά επιτόκια του ευρώ, η Ιταλία μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος της φθηνότερα. Αλλά χωρίς την επιλογή της υποτίμησης του νομίσματός της, επιδεινώνεται σοβαρά η ανταγωνιστικότητά της.

Ο επίτροπος νομισματικών υποθέσεων κ. Joaquin Almunia δήλωσε πρόσφατα ότι το ευρώ έχει μειώσει τους νομισματικούς κινδύνους για τα μέλη του. Τα spreads ανάμεσα στις αποδόσεις ομολόγων εντός της ευρωζώνης ήταν "ανησυχητικά" όταν αυξάνονταν μέρα με τη μέρα, παραδέχτηκε ο επίτροπος, αλλά τώρα αυτή η ψαλίδα έχει σταθεροποιηθεί. Κατά την άποψή του, ίσως εντέλει προκύψουν και θετικά φαινόμενα, καθώς οι αγορές θα αρχίσουν να στέλνουν χρήσιμα σινιάλα στις μη ανταγωνιστικές ή τις άσωτες χώρες. Ένα χρόνο πριν, οι αγορές απλώς δεν έδιναν σημασία σε τέτοια πράγματα. Σήμερα, όμως, ανησυχούν για τον κίνδυνο και ψάχνουν για ενεργητικά που μπορούν να μετατραπούν σε ρευστό, χωρίς τον κίνδυνο να χάσουν ξαφνικά την αξία τους...

Οι σωματοφύλακες του ευρώ δηλώνουν πεπεισμένοι ότι το νόμισμα θα βρίσκεται στη θέση του όταν θα έχει τελειώσει η κρίση. Μάλλον έχουν δίκιο. Αλλά η κοινωνική στήριξη του ενιαίου νομίσματος μπορεί να δοκιμαστεί οικτρά καθώς επιδεινώνεται η οικονομική δραστηριότητα. Οι μεγάλες προσδοκίες δεν βοηθούν. Το να αποκαλείται το ευρώ "καταφύγιο" στην καταιγίδα δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και πολιτική ανοησία.