Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρωζώνη, με την κατανάλωση και τις επενδύσεις να αποτελούν βασικούς μοχλούς ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή, οι πληθωριστικές πιέσεις και το αυξημένο κόστος ζωής αναδιαμορφώνουν τις προτεραιότητες των ελληνικών νοικοκυριών.
Στο πλαίσιο της συμμετοχής της στο Mastercard Innovation Forum 2026, η Natalia Lechmanova, Senior Vice President & Chief Economist Europe της Mastercard, μιλά στο Euro2day.gr και αναλύει, μέσα από τα στοιχεία του Mastercard Economics Institute, τη δυναμική της ελληνικής οικονομίας, τις αλλαγές στην καταναλωτική συμπεριφορά και τις επιπτώσεις της νέας ενεργειακής κρίσης στην αγοραστική δύναμη των Ελλήνων.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης σε σύγκριση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες που τροφοδοτούν αυτή τη δυναμική και ποιοι κλάδοι εκτιμάτε ότι θα διαδραματίσουν τον σημαντικότερο ρόλο στη διατήρηση της ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια;
Η πορεία της ελληνικής οικονομίας είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Αυτό που βρίσκω, όμως, ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι πλέον δεν μιλάμε απλώς για μια οικονομία που ανακάμπτει από μια κρίση. Μιλάμε για μια οικονομία που αλλάζει.
Από την πανδημία και μετά, η Ελλάδα αναπτύσσεται με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο από εκείνον της Ευρωζώνης, με δύο βασικούς μοχλούς: την ισχυρή κατανάλωση των νοικοκυριών και τις επενδύσεις.
Ο τουρισμός, φυσικά, παραμένει ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας. Αν κοιτάξουμε όμως λίγο πιο πέρα, θα δούμε μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα. Οι κατασκευές καταγράφουν έντονη δραστηριότητα, χάρη στην αύξηση των επενδύσεων, ενώ κλάδοι υψηλότερης παραγωγικότητας, όπως η τεχνολογία, οι επαγγελματικές και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα. Την ίδια στιγμή, βλέπουμε έναν υψηλό ρυθμό δημιουργίας νέων επιχειρήσεων, κάτι που δείχνει ότι η ελληνική οικονομία γίνεται πιο δυναμική.
Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται η μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα. Η χώρα αποκτά σταδιακά μια πιο διαφοροποιημένη οικονομία, με περισσότερες πηγές ανάπτυξης. Το ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι να διατηρήσει αυτή τη δυναμική, συνεχίζοντας να προσελκύει επενδύσεις και να ενισχύει τους κλάδους που μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Γιατί, τελικά, η επιτυχία της Ελλάδας δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα συνεχίσει να αναπτύσσεται ταχύτερα από την υπόλοιπη Ευρώπη. Θα κριθεί από το πόσο αυτή η ανάπτυξη θα κάνει την ελληνική οικονομία πιο ανταγωνιστική και, κυρίως, από το πώς θα μεταφραστεί σε καλύτερο βιοτικό επίπεδο για τους Έλληνες.
Παρά τις επίμονες πιέσεις στο κόστος ζωής, η καταναλωτική δαπάνη εξακολουθεί να αποτελεί βασικό μοχλό της οικονομικής δραστηριότητας. Τι δείχνουν τα στοιχεία της Mastercard για τον Έλληνα καταναλωτή σήμερα; Ποιοι τομείς κερδίζουν έδαφος και σε ποιους περιορίζουν τις δαπάνες τους τα νοικοκυριά;
Στο Mastercard Economics Institute παρακολουθούμε πώς οι καταναλωτές προσαρμόζουν τις επιλογές τους και πώς κατανέμουν τον διαθέσιμο προϋπολογισμό τους στις διαφορετικές κατηγορίες δαπανών. Σήμερα, οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων επιβαρύνουν περαιτέρω τα οικονομικά των νοικοκυριών, ενώ οι πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα, παρότι έχουν αρχίσει να αποκλιμακώνονται, εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά το κόστος της καθημερινότητας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αν κοιτάξουμε πέρα από τις βασικές ανάγκες, βλέπουμε μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Οι δαπάνες για εμπειρίες, όπως μια έξοδος για φαγητό, μια εκδήλωση ή άλλες δραστηριότητες ψυχαγωγίας, εξακολουθούν να παρουσιάζουν σχετική ανθεκτικότητα. Το ίδιο παρατηρούμε και σε μικρότερης αξίας αγορές, όπως τα καλλυντικά, τα προϊόντα ομορφιάς και ευεξίας ή η φροντίδα των κατοικίδιων.
Αντίθετα, μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα βλέπουμε στις αγορές υψηλότερης αξίας. Οι καταναλωτές είναι πιο διστακτικοί όταν πρόκειται να προχωρήσουν σε μια σημαντική δαπάνη, όπως η αγορά επίπλων ή οικιακών συσκευών. Παράλληλα, τα αεροπορικά ταξίδια χάνουν μερίδιο στον καταναλωτικό προϋπολογισμό. Και εδώ παρατηρούμε μια αλλαγή: οι Έλληνες, όπως και πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι, ταξιδεύουν περισσότερο εντός Ευρώπης και λιγότερο προς πιο μακρινούς προορισμούς σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι, στον βαθμό που τους το επιτρέπουν οι οικονομικές τους δυνατότητες, οι καταναλωτές προσπαθούν να διατηρήσουν στοιχεία του τρόπου ζωής τους, προσαρμόζοντας τις δαπάνες τους. Σκεφτείτε ένα απλό παράδειγμα. Μια έξοδος για φαγητό μπορεί να προσαρμοστεί στον διαθέσιμο προϋπολογισμό ενός νοικοκυριού. Η αγορά ενός καινούργιου καναπέ, όμως, είναι μια πολύ μεγαλύτερη οικονομική απόφαση, την οποία μπορεί να επιλέξει ή να χρειαστεί να αναβάλει.
Για τις επιχειρήσεις, αυτή είναι μια σημαντική εξέλιξη. Για να κατανοήσουμε τον καταναλωτή σήμερα, δεν αρκεί να εξετάζουμε πόσα ξοδεύει συνολικά ή πόσο αισιόδοξος είναι για την οικονομία. Χρειάζεται να καταλάβουμε πώς διαμορφώνονται οι προτεραιότητές του, ποιες ανάγκες προσπαθεί να καλύψει και ποιες επιλογές κάνει μέσα στα όρια του διαθέσιμου προϋπολογισμού του. Γιατί αυτές οι επιλογές είναι που μας δίνουν την πιο ουσιαστική εικόνα της καταναλωτικής συμπεριφοράς σήμερα.
Η ενεργειακή κρίση έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στις τιμές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Πώς έχει επηρεάσει τον πληθωρισμό και την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών στην Ελλάδα; Υπάρχουν πλέον ενδείξεις αποκλιμάκωσης ή οι πιέσεις στις τιμές θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τις δαπάνες των νοικοκυριών το επόμενο διάστημα;
Η νέα ενεργειακή κρίση ασκεί πρόσθετες πιέσεις στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών, ωστόσο η κατάσταση διαφέρει από εκείνη του 2022. Οι τιμές της ενέργειας δεν βρίσκονται στα ίδια υψηλά επίπεδα, ενώ οι επιχειρήσεις έχουν μικρότερα περιθώρια να μετακυλίσουν το πρόσθετο κόστος στους καταναλωτές, καθώς αυτή τη φορά η οικονομία δεν επωφελείται από την απότομη αύξηση της ζήτησης που είχε ακολουθήσει την επανεκκίνηση μετά την πανδημία.
Παράλληλα, οι πιέσεις στην αγορά εργασίας είναι σήμερα πιο περιορισμένες, ενώ και οι εφοδιαστικές αλυσίδες, παρότι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα, λειτουργούν πολύ πιο ομαλά σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας, όταν η πολιτική μηδενικής COVID στην Κίνα προκαλούσε σημαντικές διαταραχές στο παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό σημαίνει ότι η επίδραση στον συνολικό πληθωρισμό είναι πιο περιορισμένη σε σχέση με την προηγούμενη κρίση. Ως αποτέλεσμα, η ανάγκη για αυξήσεις επιτοκίων και άλλα περιοριστικά μέτρα νομισματικής πολιτικής ήταν μικρότερη σε σχέση με την προηγούμενη ενεργειακή κρίση.
Σήμερα, ωστόσο, στην Ελλάδα οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, πιέζοντας το πραγματικό εισόδημα των καταναλωτών. Τα προηγούμενα χρόνια, όμως, και ιδιαίτερα από το 2023, οι μισθοί είχαν αυξηθεί περισσότερο από τον πληθωρισμό. Αυτή η βελτίωση της αγοραστικής δύναμης λειτουργεί σήμερα ως ένα “μαξιλάρι” απέναντι στις νέες πιέσεις. Σε συνδυασμό με την υποχώρηση της ανεργίας και τη συνεχιζόμενη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αυτό έχει στηρίξει την καταναλωτική δαπάνη.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα νοικοκυριά είναι προστατευμένα από τις νέες πιέσεις. Το υψηλότερο ενεργειακό κόστος συνεχίζει να ασκεί ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό και στα επιτόκια, επηρεάζοντας τις καταναλωτικές επιλογές και δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα των νοικοκυριών.
Κοιτάζοντας μπροστά, ποιες θεωρείτε τις μεγαλύτερες ευκαιρίες και προκλήσεις για την ελληνική οικονομία; Τι θα είναι κρίσιμο προκειμένου η Ελλάδα να διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναμική και να περιορίσει περαιτέρω την απόσταση από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες;
Πιστεύω ότι η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα είναι η παραγωγικότητα. Η χώρα έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο τα τελευταία χρόνια, χάρη στην ισχυρή ανάκαμψη των επενδύσεων, η οποία υποστηρίχθηκε εν μέρει από τους πόρους του NextGenerationEU, που ολοκληρώνονται στο τέλος του έτους. Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι ιδιωτικές επενδύσεις θα μπορέσουν να καλύψουν αυτό το κενό, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων. Εφόσον συμβεί αυτό, αναμένουμε περαιτέρω δημιουργία επιχειρήσεων, υψηλότερα εισοδήματα και περισσότερες θέσεις εργασίας για τους Έλληνες, ενισχύοντας έναν ενάρετο κύκλο ταχύτερης ανάπτυξης και αυξανόμενης ευημερίας.