Πώς βοηθά μια επιχείρηση η συναισθηματική νοημοσύνη

Όπως υποστηρίζει, και όχι αδίκως, ο καθηγητής ρομποτικής Ντάϊλαντ Ήβαντ, οι φιλόσοφοι της εποχής του Διαφωτισμού (1700-1790) γοητεύονταν από τις συγκινήσεις και τις συναισθηματικές παρορμήσεις. Έτσι, κορυφαίοι στοχαστές όπως οι Ντέηβιντ Χιουμ, Άνταμ Σμιθ και Τόμας Ριντ ασχολήθηκαν εκτενώς με τα συναισθήματα και τα πάθη. Και τούτο, διότι πίστευαν ότι οι συγκινήσεις ήταν ζωτικές για την ατομική και την κοινωνική ύπαρξη.

Ο Σμιθ δεν θεμελίωσε μόνον την επιστήμη της πολιτικής οικονομίας· υπήρξε, επίσης, πρωτοπόρος στην θεμελίωση της «συγκινησιακής επιστήμης» (ψυχολογία του συναισθήματος). Στο πρώτο του βιβλίο, «Η Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων» (The theory of moral sentiments, 1759), περιέγραψε τα συναισθήματα σαν τις κλωστές, που όλες μαζί υφαίνουν τον κοινωνικό ιστό.

Ειδικότερα ο Άνταμ Σμιθ, πίστευε ότι μία έξυπνη πράξη προκύπτει από την αρμονική σύλληψη συναισθήματος και λογικής. Έτσι, νεότεροι διανοούμενοι λένε ότι το να γνωρίζει κανείς πότε να ακολουθεί τα συναισθήματά του και πότε να τα αγνοεί, είναι ένα πολύτιμο ταλέντο το οποίο ορισμένοι έχουν ονομάσει «συναισθηματική νοημοσύνη».

Στο πλαίσιο αυτό ενώ πλησιάζει το κλείσιμο της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, οι περισσότεροι κοινωνιολόγοι παραδέχονται ότι το συναίσθημα είναι πλέον ένα καυτό θέμα. Οι ανθρωπολόγοι αμφισβητούν τις παλαιότερες απόψεις τους αναφορικά με την πολιτισμική σχετικότητα της συναισθηματικής εμπειρίας.

Οι γνωστικοί ψυχολόγοι έχουν εγκαταλείψει την αποκλειστική τους προσήλωση στον συλλογισμό, στην αντίληψη και την μνήμη και ανακαλύπτουν ξανά την σημασία των συγκινησιακών διεργασιών.

Ο Νταν Γκόλεμαν, συγγραφέας του γνωστού βιβλίου «Συναισθηματική Νοημοσύνη», επισημαίνει ότι η τελευταία σημαίνει ότι το άτομο πρέπει να έχει επίγνωση για αυτό που νοιώθει και να καταλαβαίνει γιατί το νοιώθει. Υπό αυτές τις συνθήκες, το άτομο πρέπει να ελέγχει τα συναισθήματά του –λύπη, θυμός, κ.λπ.– και να επιδιώκει όσο το δυνατόν αρμονικότερες σχέσεις με τους άλλους.

Μέσα σε αυτό το ψυχολογικό περιβάλλον, μεγάλο ρόλο παίζουν από κάθε άποψη και οι συμπεριφορές των ανθρώπων. Σύμφωνα με τον δρα Βασίλη Πετρίδη του Οικονομικού Τμήματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, είναι τριών ειδών: επιθετικές, παθητικές, δημιουργικές. Έτσι, ο Δρ. Β. Πετρίδης υπογραμμίζει ότι:

Η επιθετική συμπεριφορά δεν υπολογίζει τα δικαιώματα των άλλων. Θεμέλιό της είναι η νοητική στάση του ατόμου «εγώ είμαι πάνω από όλους τους άλλους». Οι αξίες που υπερισχύουν εδώ είναι: ανταγωνισμός, προσβολή, δύναμη, πόλεμος, επικράτηση, τρομοκρατία, υποβιβασμός, έλεγχος και χειρισμός των ανθρώπων. Αυτό που μετρά, τελικώς, είναι να υπερισχύσουμε έναντι του ταπεινωμένου άλλου.

Το πλεονέκτημα αυτής της συμπεριφοράς είναι ότι οι άλλοι σκέπτονται καλά πριν μας εναντιωθούν, διότι ξέρουν ότι θα αντιδράσουμε δυναμικά. Έτσι, προσέχουν και είναι πιο διαλλακτικοί, από την αρχή ακόμη της επικοινωνίας. Το μειονέκτημα είναι ότι οι φίλοι και οι ευχάριστες κοινωνικές συναναστροφές περιορίζονται κατά πολύ. Στην ζωή μας μπαίνει περισσότερο άγχος, δημιουργούνται έλκη και καρδιοπάθειες.

Η παθητική συμπεριφορά εκδηλώνεται όταν το άτομο πιστεύει ότι οι ανάγκες και τα δικαιώματα των άλλων είναι σημαντικότερα από τα δικά του. Είναι η στάση «οι άλλοι βρίσκονται πάνω από μένα». Στην κοινωνιολογία, είναι γνωστό ότι τα πολύ κοινωνικοποιημένα άτομα καταλήγουν να γίνουν θύματα του περιβάλλοντός τους.

Η άμετρη και μηχανιστική χρήση παιδαγωγικών συμβουλών του τύπου «Δεν κάνει να είσαι εγωιστής», «Μην ανοίγεσαι στους άλλους», «Μην κάνεις λάθη», «Τα καλά παιδιά δεν ζητάνε», δημιουργούν βεβαίως πειθαρχημένα και βολικά παιδιά, αλλά, από την άλλη, μπορεί να παράγουν καταπιεσμένους ενηλίκους.

Ας δούμε, όμως, ποια είναι η δημιουργική συμπεριφορά και πώς μπορούμε να την καλλιεργήσουμε. Η δημιουργική συμπεριφορά στηρίζεται στην έννοια της ισορροπίας και της συνεργασίας. Είναι μία συμπεριφορά που δεν στρέφεται ούτε εναντίον του εαυτού μας, ούτε εναντίον των άλλων. Στηρίζεται στις αρχές της αξιοπρέπειας και του σεβασμού. Με την συμπεριφορά αυτή προστατεύουμε τα δικαιώματά μας με τρόπο μαχητικό, αλλά όχι προσβλητικό για τους άλλους.

Διότι, η δημιουργική συμπεριφορά δεν έχει στόχο να πληγώσει τον άλλον, αλλά πηγάζει από την αντίληψη ότι κάθε ενήλικος έχει την υποχρέωση να σκέπτεται και να προστατεύει ο ίδιος τον εαυτό του, χωρίς να απαιτεί ή να προσδοκά παθητικά την πατρική φροντίδα των άλλων.

Κοντολογίς, η δημιουργική συμπεριφορά μας δίνει την δυνατότητα να αντιπαρερχόμαστε την πίεση και την κριτική –με μία στάση σεβασμού και υπευθυνότητας- και, ταυτοχρόνως, μάς βοηθά να βρισκόμαστε σε ουσιαστικότερη επαφή με τους άλλους ανθρώπους.

Ορισμένες από τις επιμέρους αξίες που χαρακτηρίζουν την δημιουργική συμπεριφορά είναι:

α) το δικαίωμα να εκφράζουμε ελεύθερα τις προτιμήσεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας,

β) το δικαίωμα να μπορούμε να λέμε όχι, χωρίς ενοχές, όταν δεν θέλουμε να κάνουμε κάτι που μας ζητούν οι άλλοι,

γ) το κουράγιο να δεχόμαστε την ανασφάλειά μας και να προχωρούμε μαθαίνοντας από τα λάθη μας,

δ) το θάρρος να μην είμαστε αρεστοί πάντα και σε όλους,

ε) το δικαίωμα να μην αποδεχόμαστε τυφλά τις εντολές των εξουσιαστικών κέντρων και της παράδοσης,

στ) το δικαίωμα να μπορούμε να αλλάξουμε την γνώμη μας όταν πληροφορηθούμε κάτι που αλλάζει το όλο σκηνικό, και να μην μένουμε προσκολλημένοι.

Η συναισθηματική νοημοσύνη, οι συμπεριφορές και οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν πλέον ζωτικά παραγωγικά στοιχεία για τις επιχειρήσεις, όπως βεβαίως και η κοινωνική τους πολιτική. Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο οι επιχειρήσεις κάποιου μεγέθους εφαρμόζουν πολιτικές διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων, με σκοπό να αυξήσουν την απόδοσή τους, να μεταφέρουν στο ανθρώπινο δυναμικό τους πνεύμα αλλαγής και, μέσω της εταιρικής κουλτούρας, να ενισχύσουν την πιστότητα και εντιμότητα απέναντι στην επιχειρηματική οντότητα.