Πυροπροστασία: Τα προβλήματα στην Αττική και το παράδειγμα του Διονύσου

Μπήκαμε στην αντιπυρική περίοδο του 2026, με τη λήψη των απαραίτητων μέτρων, από την πλευρά της πολιτείας, για την αντιμετώπιση – κατάσβεση των πυρκαγιών αλλά και με μια σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων για την πρόληψη των πυρκαγιών.

Ακόμη και με μικροδορυφόρους θα διαπιστώνεται έγκαιρα η έναρξη μιας πυρκαγιάς, πέραν των μέσων που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα. Για την κατάσβεση χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερα αεροπορικά μέσα, τα πυροσβεστικά αυτοκίνητα αυξάνονται, προσλαμβάνονται περισσότεροι εποχιακοί πυροσβέστες, ενώ σημαντικό ρόλο στην γρήγορη αντιμετώπιση και κατάσβεση της πυρκαγιάς παίζουν, τα τελευταία χρόνια, οι ομάδες εθελοντών.

Με τις πυρκαγιές των τελευταίων ετών αποκτήθηκε και μια μεγάλη εμπειρία. Πυρκαγιές, με θερμοκρασίες 45 βαθμών Κελσίου υπό σκιά, δηλαδή 60-65 βαθμών εδάφους και με ανέμους 9 και 10 μποφόρ, δεν αντιμετωπίζονται.

Υπό τις συνθήκες αυτές, οι αντιπυρικές ζώνες, όπως τις γνωρίζουμε, απομυθοποιήθηκαν, ενώ τα τελευταία χρόνια διαπιστώσαμε ότι και τα πλατύφυλλα καίγονται, έστω κι αν αντέχουν λίγο περισσότερο στη φωτιά. Υπό ακραίες συνθήκες ούτε στις ΗΠΑ, ούτε στην Αυστραλία, ούτε στον Καναδά, ούτε στην Ευρώπη αντιμετωπίζονται επιτυχώς οι πυρκαγιές. Συνεπώς η πρόληψη είναι το παν.

Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι η εφαρμογή του 112, έστω κι αν τούτο χρησιμοποιείται καθ’ υπερβολή, ήταν το πιο σημαντικό μέτρο που πάρθηκε μέχρι τώρα, υπό την έννοια της προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Από τη μεριά της η φύση μας έδειξε όχι μόνο κίτρινη αλλά και κόκκινη κάρτα.

Μας έδειξε τη κίτρινη κάρτα αφού μέσα σε λίγες ώρες η πυρκαγιά έφτασε από το Βαρνάβα στα Βριλήσσια (να φταίνε τα ακαθάριστα;) και τη κόκκινη κάρτα στο Μάτι όπου, εκτός της σπάνιας κατεύθυνσης του αέρα, της μη έγκαιρης ειδοποίησης του κόσμου να απομακρυνθεί και της μικτής ζώνης (σπίτια και πολλά πεύκα) δεν υπήρχαν δρόμοι διαφυγής του πληθυσμού.

Οι λόγοι για τους οποίους στον τίτλο του άρθρου αναφέρεται ο Δήμος Διονύσου είναι γιατί:

α) ο Δήμος Διονύσου είναι ίσως ο μεγαλύτερος δήμος της χώρας που αποτελεί μικτή οικιστική και δασική περιοχή,

β) καταλαμβάνει τεράστια έκταση αφού συνορεύει δυτικά με το Δήμο Κηφισιάς (Εκάλη), βόρεια με το Δήμο Ωρωπού και ανατολικά με το Δήμο Μαραθώνα,

γ) περιλαμβάνει περιοχές που εκτείνονται από τις πλαγιές της Πεντέλης έως τις παρυφές του Κάτω Σουλίου και του Μαραθώνα,

δ) οι περισσότερες, αν όχι όλες, πυρκαγιές με κατεύθυνση από βορρά προς νότο διέρχονται από τις Δημοτικές Κοινότητες του Δήμου Διονύσου και

ε) ο Δήμος Διονύσου πρέπει να καταστεί η αντιπυρική ζώνη της πρωτεύουσας, πολύ δε περισσότερο που νότια βρίσκεται το εναπομείναν δάσος της Πεντέλης.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που κάθε χρόνο η Γ.Γ. Πολιτικής Προστασίας κηρύσσει το Δήμο σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Η πρόληψη θα πρέπει να αποτελεί για το Δήμο Διονύσου, αλλά και για τη πολιτεία τη μέγιστη προτεραιότητα.

Είναι έτσι; Ο Δήμος Διονύσου λαμβάνει προληπτικά μέτρα και η πολιτεία πως συνδράμει; Δυστυχώς με το Ν. 5281/2026 καταργήθηκε διάταξη προηγούμενου νόμου που προέβλεπε ιεράρχηση αστικών και περιαστικών περιοχών δασικού χαρακτήρα για την κατά προτεραιότητα υλοποίηση έργων αντιπυρικής προστασίας.

Είναι λάθος να μη λαμβάνεται ειδική πρόνοια για το Διόνυσο, που όπως αναφέρθηκε, είναι η αντιπυρική ζώνη για το λεκανοπέδιο. Χρειάζεται ειδική υπηρεσία με ικανούς ανθρώπους και χρηματοδότηση για πραγματική πρόληψη.

Η νέα αντιπυρική περίοδος, ειδικά σε ότι αφορά την πρόληψη, διέπεται από τις ακόλουθες πολυσέλιδες και, κατά την άποψή μου, αναποτελεσματικές διατάξεις, που πυρήνας τους είναι ο καθαρισμός δομημένων και μη οικοπέδων.

1. Από την Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024.
2. Από τη κοινή υπουργική απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/55904/2019/19.5.2023. «Κανονισμός πυροπροστασίας ακινήτων εντός ή πλησίον δασικών εκτάσεων», των Υπουργείων Περιβάλλοντος και Ενέργειας – Εσωτερικών – Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας καθώς και δύο ερμηνευτικές εγκύκλιοι προς τους Δήμους και το Τεχνικό Επιμελητήριο.
3. Από το Νόμο 5281/25.2.2026 (Ενεργή μάχη), ο οποίος με τα άρθρα του 43 και 44 τροποποιεί διατάξεις του Ν. 4662/2020 για τον καθαρισμό οικοπέδων και τη κοινή υπουργική απόφαση ΥΠ 1157/24.4.2026 (υπουργεία Οικονομικών, Εσωτερικών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας), η οποία επικεντρώνεται στον καθαρισμό των αδόμητων οικοπέδων.

Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024

Αναφέρεται στην υποχρέωση των ιδιοκτητών για καθαρισμό των αδόμητων οικοπέδων. Ορίζει τη διαδικασία καθαρισμού και κλείνει με την «ασφαλή συλλογή και μεταφορά όλων των υπολειμμάτων καθαρισμού», χωρίς να προσδιορίζει ποιος είναι υπεύθυνος για τη διαδικασία αυτή. Αντικατέστησε τη Πυροσβεστική Διάταξη 20/2023, η οποία όριζε ότι υπόχρεοι για τη συλλογή και μεταφορά των υπολειμμάτων ήταν οι ιδιοκτήτες.

Κανονισμός Πυροπροστασίας Ακινήτων, ΚΥΑ 55904/2019/19.5.2023

Για τον Κανονισμό αυτό, είχα την τιμή το Euro2day να φιλοξενήσει δύο άρθρα μου (18.6.2024 και 18.12.2024), στα οποία υποστήριζα την άποψη ότι ο Κανονισμός έχει γκρίζα σημεία και δεν λύνει προβλήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΚΥΑ δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 24.5.2023, αλλά η εγκύκλιος προς τους Δήμους, για την εφαρμογή της, φέρει ημερομηνία 15.3.2024.

Μετά δόθηκε παράταση, μετά εφαρμόστηκε κατά ένα μέρος, αργότερα ο προηγούμενος ΥΠΕΝ δήλωσε ότι θα τροποποιηθεί, αλλά δεν τροποποιήθηκε, όμως το ΥΠΕΝ δηλώνει ότι η ΚΥΑ ισχύει.

Βασική κατεύθυνση του 50σέλιδου Κανονισμού Πυροπροστασίας είναι η, κατόπιν μελέτης ειδικού, λήψη μέτρων στα ακίνητα (κλαδεύσεις κλπ.), ώστε να αποφεύγεται η μετάδοση πυρκαγιάς από τα ακίνητα σε γειτνιάζουσες δασικές περιοχές.

Υπεύθυνοι για τον έλεγχο της επικινδυνότητας, της διενέργειας μελέτης και της εφαρμογής των μέτρων είναι οι ΟΤΑ, οι οποίοι θα πρέπει να ορίζουν προς τούτο τριμελή επιτροπή, η οποία θα διενεργεί αυτοψία σε δείγμα τουλάχιστον 80% όλων των ιδιοκτησιών. Επίσης οι ΟΤΑ είναι υπεύθυνοι για κατασκευή δρόμων πρόσβασης πυροσβεστικών οχημάτων, κατασκευής ασφαλούς δικτύου όδευσης διαφυγής πεζή. Η ΚΥΑ ορίζει και ποιες περιοχές της χώρας είναι στο «κόκκινο», με βάση τα Δασαρχεία που τις περιβάλλουν.

Ο Δήμος Διονύσου είναι στο κόκκινο, αλλά δεν έχει εφαρμόσει ακόμη τη ΚΥΑ αυτή, που ισχύει από το 2024. Δεν όρισε την τριμελή επιτροπή και συνεπώς δεν γίνεται αυτοψία, δεν γίνονται οι μελέτες, άρα δεν εφαρμόζονται και όχι μόνο δεν ανοίγει δρόμους διάσωσης, αλλά πεισματικά αρνείται να διανοίξει δρόμους που είναι ενταγμένοι στο εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο και που είναι απαραίτητοι τόσο για την πυρόσβεση, όσο και για τη διαφυγή.

Νόμος 5281/25.2.26, ΚΥΑ ΥΠ 1157/24.4.2026 και Ακαθάριστα Οικόπεδα

Ο Νόμος αυτός απαρτίζεται από 149 άρθρα, η πλειονότητα των οποίων ρυθμίζει οργανωτικά θέματα του Πυροσβεστικού Σώματος, ενώ κάποια αναφέρονται σε θέματα εκπόνησης σχεδίων για την αντιμετώπιση πυρκαγιών.

Στα μέτρα προληπτικής πυροπροστασίας περιλαμβάνονται η ελεγχόμενη βόσκηση, η προδιαγεγραμμένη καύση και ο καθαρισμός των οικοπέδων. Όπως ήδη αναφέρθηκε, τα άρθρα 43 και 44 του Νόμου αυτού αναφέρονται στην υποχρέωση ιδιωτών και φορέων του δημόσιου τομέα για τον καθαρισμό των αδόμητων οικοπέδων και εκτάσεων από τα ξερά χόρτα μέχρι τις 15 Ιουνίου.

Οι Δήμοι μεριμνούν για την ενημέρωση των υπόχρεων και διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους. Το Πυροσβεστικό Σώμα διενεργεί ελέγχους επί καταγγελιών. Στα άρθρα αυτά γίνεται επίσης αναφορά στα πρόστιμα των υπόχρεων που δεν συμμορφώνονται.

Για την αποκομιδή των υπολειμμάτων, το άρθρο 43 παραπέμπει σε κοινή απόφαση των τεσσάρων υπουργείων που με την ευθύνη τους ψηφίστηκε ο νόμος για την Ενεργή μάχη.

Η κοινή υπουργική απόφαση (24.4.2026) ορίζει με λεπτομέρεια πολλά θέματα, όπως το πεδίο εφαρμογής του καθαρισμού, τους υπόχρεους, τις εργασίες καθαρισμού, την υπεύθυνη δήλωση του υπόχρεου για τον καθαρισμό, τις πολλές και μεγάλες αρμοδιότητες των Δήμων (ενημέρωση, αυτοψία, δειγματοληπτικός έλεγχος κλπ.), τις αρμοδιότητες του Πυροσβεστικού Σώματος, τις κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση και στο άρθρο 12 αναφέρεται στη συλλογή, μεταφορά και απόθεση προϊόντων καθαρισμού.

Συγκεκριμένα ορίζεται ότι «η υποχρέωση συλλογής και μεταφοράς των προϊόντων καθαρισμού και συντήρησης βαρύνει τα υπόχρεα πρόσωπα. Ο οικείος δήμος υποδεικνύει τα κατάλληλα σημεία απόθεσης. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να προβλέπεται η συλλογή και μεταφορά των ως άνω υπολειμμάτων με μέσα του οικείου δήμου. Ο οικείος δήμος με κάθε πρόσφορο μέσο μεριμνά για την έγκαιρη και επαρκή ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τη διαδικασία αποκομιδής και απόθεσης των προϊόντων καθαρισμού».

Το συμπέρασμα είναι ότι ο κάθε ιδιώτης πρέπει να συλλέξει και να μεταφέρει τα υπολείμματα εκεί που θα του υποδειχθεί. Η κοινή υπουργική απόφαση δεν υιοθέτησε μια καθαρή και αποτελεσματική λύση, δηλαδή να ενισχυθούν οι Δήμοι και να αναλάβουν αποκλειστικά την απομάκρυνση των υπολειμμάτων.

Να σημειωθεί ότι πολλοί Δήμοι, ανάμεσά τους και ο Δήμος Διονύσου (όπως προκύπτει από την ιστοσελίδα του) δεν ενημέρωσαν ακόμη τους πολίτες για τη κοινή υπουργική απόφαση της 24.4.2026, παρά τη δημοσιότητα που δόθηκε.

Όλες οι παραπάνω ρυθμίσεις έχουν ένα μόνο αποτέλεσμα: Ασάφεια, διάχυση της ευθύνης ή καλύτερα μεταφορά της ευθύνης στον πολίτη. Γι’ αυτό, ήδη ξεκίνησε η διαφήμιση συνεργείων που αναλαμβάνουν τον καθαρισμό, τη συλλογή και την απομάκρυνση των υπολειμμάτων.

Αξιολόγηση του μέτρου «καθαρισμός των αδόμητων οικοπέδων και εκτάσεων»

Η κοπή των ξερών χόρτων στα αδόμητα οικόπεδα υπήρξε τα τελευταία 2 χρόνια ο υπέρτατος στόχος κάποιων υπηρεσιών (ακόμη και των υπουργικών αποφάσεων και διατάξεων) και ευκαιρία για πανηγυρισμούς για τις πολλές δηλώσεις καθαρισμού. Το 2025 όμως, οι δηλώσεις ήταν λιγότερες από το 2024.

Ποιός ήλεγξε αν πράγματι καθαρίστηκαν τα δηλωθέντα οικόπεδα, ποιος μέτρησε αυτά που δεν καθαρίστηκαν και ποιος ήλεγξε αν δημοτικές ή δημόσιες εκτάσεις καθαρίστηκαν. Ασφαλώς κανένας. Και ποια αξία έχει ο καθαρισμός ενός οικοπέδου όταν το γειτονικό είναι ακαθάριστο ή τα υπολείμματα μαζεύονται στη γωνία;

Είναι απλό. Αν δεν καθαρίζονται όλα τα οικόπεδα κι αν δεν απομακρύνονται τα ξερά χόρτα, η πρόληψη αυτού του είδους είναι αναποτελεσματική. Συνιστώ σε αρμόδιους και μη, το μήνα Αύγουστο να κάνουν με αυτοκίνητο τη διαδρομή από την Αυλίδα μέχρι τον Άγιο Στέφανο μέσω των επαρχιακών δρόμων. Θα δουν τα αποτελέσματα των νόμων και των κοινών υπουργικών αποφάσεων.

Και κάτι πολύ σημαντικό: Τι εννοούμε «καθαρισμός αδόμητου οικοπέδου»;

• Κόβουμε τα ξερά χόρτα και τα αφήνουμε μέσα στο οικόπεδο, απλωμένα;
• Κόβουμε τα ξερά χόρτα, τα μαζεύουμε στην άκρη, αφήνοντας 15-20 εκατοστά ξερού στελέχους (όπως όταν θερίζουμε);
• Ξυρίζουμε το έδαφος και απομακρύνουμε όλα τα ξερά που μαζέψαμε;
• Ξυρίζουμε το έδαφος, απομακρύνουμε όλα τα ξερά που μαζέψαμε και οργώνουμε όπου είναι εφικτό (ικανή έκταση και επίπεδη που μπορεί να οργωθεί); Θα πει κανείς ότι είναι δαπανηρό. Η σωτηρία της Πεντέλης και των βορείων προαστείων δεν αποτιμάται. Ανέξοδη πρόληψη δεν υπάρχει.

Αν για παράδειγμα περιμετρικά του Δήμου Διονύσου διανοιχθεί, καθαριστεί και οργωθεί, όπου είναι εφικτό, λωρίδα πλάτους 150-200 μέτρων, μειώνεται πολύ η πιθανότητα μετάδοσης της πυρκαγιάς στην κατοικημένη περιοχή.

Στις 4 φωτογραφίες, από την περιοχή του Διονύσου, αποτυπώνεται πως ο καθένας εννοεί τον καθαρισμό των οικοπέδων. Όλες οι φωτογραφίες λήφθηκαν στις 13.9.2025: 

Η παραπάνω φωτογραφία δείχνει ένα οικόπεδο με ψηλά ξερά χόρτα δίπλα σε κατοικία (Αθ. Διάκου, Δροσιά).

Φαίνεται η οδός Αγίου Αθανασίου (ενώνει τη λεωφόρο Μαραθώνος με τον παράδρομο της Ε.Ο. Αθηνών - Λαμίας, στο ύψος της Άνοιξης). Είναι ένα χωράφι με κομμένα χόρτα, αλλά χωρίς να μαζευτούν.

Φαίνεται ακριβώς δίπλα, γειτονικό χωράφι με χόρτα ύψους 1,5 μέτρου. Στο τέλος του χωραφιού με τα χόρτα υπάρχει εργοστάσιο, ενώ από πάνω περνούν καλώδια υψηλής τάσης. Μετά το εργοστάσιο υπάρχουν κι άλλα εργοστάσια και στη συνέχεια σπίτια. Στην απέναντι πλευρά του δρόμου υπάρχει πευκοδάσος και μετά οι κατοικίες της Άνοιξης. Δεν τα είδε κανένας!!

Αυτός είναι ο τέλειος καθαρισμός και όργωμα της μεγάλης έκτασης του Αρσάκειου στη Δροσιά (Εκάλη).

Το συμπέρασμα είναι απλό. Η πρόληψη δεν είναι ευχή και λόγια. Είναι πράξεις. Χρειάζονται καθαρές και σαφείς αποφάσεις, πιστή εφαρμογή των μέτρων και αυστηρός έλεγχος. Αλλιώς κάθε χρόνο θα έχουμε αυτά που είχαμε στα περασμένα χρόνια, ίσως και χειρότερα.

Η πυροπροστασία του Δήμου Διονύσου είναι το Α και το Ω της πυροπροστασίας των βορείων προαστείων και όχι μόνο. Και φυσικά πρόληψη δεν είναι μόνο ο καθαρισμός των οικοπέδων. Είναι η επιτήρηση που γίνεται από αέρος και από τους εθελοντές, είναι η απαγόρευση εισόδου σε περιοχές με αρκετή βλάστηση όταν υπάρχουν υψηλές θερμοκρασίες και ισχυροί άνεμοι, ακόμη και η φύλαξη σε ακραίες συνθήκες. Είναι ακόμη η διάνοιξη δρόμων πρόσβασης των πυροσβεστικών οχημάτων και πεζή διαφυγής εγκλωβισμένων κατοίκων.

* Ο Ν. Κέζος είναι Δασολόγος, Οικονομολόγος (MSc), κάτοικος Δροσιάς.