Εύθραυστες ισορροπίες και ανοιχτά μέτωπα για την Τεχεράνη

Μετά από εβδομάδες βομβαρδισμών και στη συνέχεια επίπονων διαπραγματεύσεων με φόντο μια αβέβαιη κατάπαυση του πυρός, ο Ιρανός πρόεδρος χαιρέτισε την περασμένη Πέμπτη μια «ιστορική» συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, την επόμενη μέρα από την υπογραφή του εγγράφου από τον ίδιο και τον Ντόναλντ Τραμπ. «….Το γεγονός ότι επέζησαν οπό την ένταση των ισραηλινο-αμερικανικών επιδρομών είναι από μόνο του μια τεράστια νίκη για το ιρανικό καθεστώς….», σημείωσε ένας Βέλγος πολιτικός επιστήμονας που χρόνια τώρα έχει καλή γνώση των όσων συμβαίνουν στην Τεχεράνη.

Αν και αποδυναμωμένη από την εξάλειψη βασικών ηγετικών προσωπικοτήτων στην πολιτική και στρατιωτική της δύναμη, η Ισλαμική Δημοκρατία κατάφερε να ανανεωθεί εσωτερικά και να επιβάλει τους όρους της: τερματισμό της σύγκρουσης σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου· άρση του ναυτικού αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ· δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από το Ιράν- και αναστολή των κυρώσεων στις πωλήσεις πετρελαίου με αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Αναφορικά όμως με το ακανθώδες πυρηνικό, κύριο θέμα των αρχικών εντάσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, θα βρίσκεται στο επίκεντρο των μελλοντικών συζητήσεων, ενώ το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων έχει υποβιβαστεί σε δεύτερη μοίρα.

Εν τω μεταξύ, η Ισλαμική Δημοκρατία συνεχίζει να επιδεικνύει τις δυνάμεις της στο περιφερειακό μέτωπο: πριν λίγες ημέρες, ο διοικητής της Δύναμης Κουντς του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Εσμαήλ Καάνι, έκανε την πρώτη του δημόσια εμφάνιση μετά από μήνες, για να συζητήσει τη συμφωνία, δηλώνοντας στην ιρανική κρατική τηλεόραση ότι ένα άλλο στενό, το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Αντεν, βρισκόταν «στα χέρια της Χεζμπολάχ, των Χούθι στην Υεμένη, ακόμη και μελών της μη Υεμενίτικης αντίστασης». Αυτή ήταν μια προειδοποίηση: αν και κλονισμένος, αυτός ο στρατηγικός κλάδος του επίλεκτου στρατού του καθεστώτος, με ειδίκευση στον ασύμμετρο πόλεμο, εξακολουθεί να κατέχει σημαντική ανατρεπτική δύναμη μέσω των πολυάριθμων δικτύων και μέσων άσκησης πίεσης στην περιοχή. Δείγματα γραφής δόθηκαν εξάλλου πρόσφατα.

Ωστόσο, το καθεστώς δείχνει σημάδια νευρικότητας. Η 60 ημερών αναστολή που ανακοινώθηκε ως μέρος της «συμφωνίας» δεν προστατεύει το Ιράν από περαιτέρω πλήγματα: η πιθανότητα αποτυχίας των επερχόμενων συνομιλιών, καθώς και η πιθανότητα μιας νέας επίθεσης από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος είναι εξοργισμένος που αποκλείστηκε από αυτές τις αποφάσεις, κρατά την ιρανική κυβέρνηση σε συναγερμό με ότι αυτό συνεπάγεται για το μέλλον της συμφωνίας.. Στο εσωτερικό, οι αρχές αγωνίζονται επίσης να κρύψουν τις πληγές τους: ενώ η τελετή ταφής του Ανώτατου Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα των επιθέσεων, στις 28 Φεβρουαρίου, δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί. Ο δε γιος και διάδοχος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει μακριά από τη δημοσιότητα. Σοβαρά τραυματισμένος, λέγεται ότι έδωσε την έγκρισή του στο μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Το περίγραμμα αυτής της «συμφωνίας», έχει επίσης αναδείξει εσωτερικές διαιρέσεις εντός της ισλαμικής κυβέρνησης. Τις τελευταίες ημέρες, οι φιλοκαθεστωτικές συγκεντρώσεις που ξεκίνησαν από την αρχή του πολέμου έχουν μετατραπεί σε διαδηλώσεις κατά της συμφωνίας που επιτεύχθηκε με τον μακροχρόνιο εχθρό, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή η εξέγερση, με επικεφαλής μια ριζοσπαστική περιφέρεια, έχει οδηγήσει σε εξαιρετικά σκληρά συνθήματα εναντίον του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και του προέδρου του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, των κύριων διαπραγματευτών αυτής της συμφωνίας.Οι τελευταίοι κατηγορούνται ότι «…πούλησαν το αίμα των μαρτύρων…» και «πρόδωσαν» τη χώρα. «…Θάνατος στους υποστηρικτές του συμβιβασμού..»,«…Γκαλιμπάφ, Αραγτσί, τι έκανες με το αίμα του ηγέτη μας;…» και «…Αραγτσί, ντροπή σου, εγκατέλειψε την Αμερική!...», φώναζαν οι διαδηλωτές, μερικοί από τους οποίους τυλιγόντουσαν με σάβανα.

Ήταν όμως προφανές ότι αυτοί οι καθοδηγούμενοι διαδηλωτές εκφράζουν μια φανατική μερίδα του καθεστώτος, η οποία με τη βοήθεια του Ντόναλντ Τραμπ, θα έχει ευκαιρίες να ενδυναμώσει την παρουσία της στην ιρανική πολιτική σκηνή.

Ελλείψει ενός μόνο ηγέτη, όπως συνέβαινε πάντα από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, οι αποφάσεις στο Ιράν λαμβάνονται πλέον συλλογικά και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τριβές μεταξύ δύο κύριων παρατάξεων: των υπερσυντηρητικών, πιστών στην ιδεολογική επιβίωση του καθεστώτος, και των πραγματιστών, που ενδιαφέρονται να δώσουν προτεραιότητα στην οικονομική επιβίωση του καθεστώτος.

Αν υπάρχει ένα ζήτημα στο οποίο οι δύο αντίπαλες ομάδες εξακολουθούν να συμφωνούν, αυτό είναι η εντατικοποιημένη καταστολή, η οποία έχει πλήξει τον πληθυσμό, το μεγάλο ξεχασμένο στοιχείο αυτής της «συμφωνίας». Μαστιζόμενη από τον πληθωρισμό και την αχαλίνωτη ανεργία, και εξακολουθώντας να συνέρχεται από τις σφαγές διαδηλωτών στις αρχές Ιανουαρίου, η κοινωνία των πολιτών συνεχίζει να υφίσταται το κύριο βάρος της οργής του καθεστώτος. Μόλις την περασμένη Τρίτη, εκτελέστηκαν δύο Ιρανοί διαδηλωτές, ο Javad Zasnani και ο Abolfaz! Saeedi, κατηγορούμενοι για «πόλεμο κατά του Θεού» και «διαφθορά επί της γης».

Ωστόσο, οι Ιρανοί δεν τα έχουν παρατήσει: πριν από δέκα ημέρες, και παρά τους κινδύνους που ενέχουν, οι φοιτητές βγήκαν ξανά στους δρόμους στην Τεχεράνη, το Σιράζ και το Ισπαχάν για να διαμαρτυρηθούν για τις συνθήκες εργασίας και τις εξετάσεις τους. Απόδειξη ότι το καθεστώς δεν είναι τόσο σταθερό όσο φαίνεται.

Και αυτοί που βιάστηκαν να το ανατρέψουν τελικά πέτυχαν ακριβώς το αντίθετο.