Ο Τραμπ δεν θα καθαρίσει το χάος που δημιούργησε

Πριν από τέσσερις δεκαετίες, ο Αμερικάνος συγγραφέας και πάστορας Ρόμπερτ Φούλγκαμ, εξέδωσε το best seller βιβλίο του με τίτλο «All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten».

Στο βιβλίο αυτό υποστήριζε πως τα πιο δυνατά μαθήματα ζωής μπορούν και πρέπει να μαθαίνονται στο νηπιαγωγείο, μεταξύ άλλων και το σημαντικό ρητό «να καθαρίζεις μόνος σου το χάλι που δημιούργησες».

Αξίζει να το ξανασκεφτούμε. Στους 14 μήνες από τότε που ξεκίνησε η δεύτερη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, το στυλ του έχει επιφέρει βαθιά πολιτισμικά σοκ στους πάλαι ποτέ συμμάχους. Όχι μόνο έχει υιοθετήσει ένα αλλοπρόσαλλο, αυταρχικό στυλ, αλλά έχει επίσης υιοθετήσει τη γεωοικονομική, καθώς μάχεται για ηγεμονική εξουσία με την Κίνα (που έχει σημασία στο Ιράν, δεδομένης της επιρροής του Πεκίνου εκεί).

Υπάρχει όμως και ένα άλλο πολιτισμικό γνώρισμα που συζητείται λιγότερο, αλλά που έχει σημασία: ο Τραμπ δεν προσποιείται πως πρέπει να καθαρίσει ο ίδιος οποιοδήποτε «χάλι» δημιουργεί. Δεν ισχύουν οι κανόνες του νηπιαγωγείου.

Αναλογιστείτε τη Μέση Ανατολή. Λίγο πριν την εισβολή στο Ιράκ το 2003, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κόλιν Πάουελ προειδοποίησε το αφεντικό του, τον Τζορτζ Ου. Μπους πως «αν το σπάσεις, είναι δικό σου».

Αυτό αργότερα ονομάστηκε «ο κανόνας του εργαστηρίου κεραμικής» (Pottery Barn rule) – που σήμαινε ότι η Αμερική έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη για τις επιπτώσεις των πράξεών της. Kαι αυτή η ευγενής ρητορική ιδέα αναφέρθηκε και από άλλες στρατιωτικές προσωπικότητες, όπως ο Ουίλιαμ ΜακΡέιβεν, πρώην ναύαρχος του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, στο best seller βιβλίο του με τίτλο Make Your Bed.

Αλλά ο Τραμπ δεν είναι ούτε Πάουελ, ούτε ΜακΡέιβεν. Την Τρίτη, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, του είπε «πρέπει να μιλήσουμε για… το τι ακολουθεί μετά από αυτό το καθεστώς» -με άλλα λόγια, τις συνέπειες του βομβαρδισμού του Ιράν.

Ο Τραμπ απάντησε ότι «θα δούμε τι θα συμβεί με τον λαό [του Ιράν]». Επιπόλαιο; Ναι. Αλλά αποκαλύπτει επίσης έναν τρόπο σκέψης που υποθέτει πως οι τοπικές κοινωνίες θα είναι υπεύθυνες για το όποιο μελλοντικό πολιτικό χάος υπάρξει μετά από μια αμερικανική παρέμβαση. Το ίδιο ισχύει και για τη Βενεζουέλα.

Αυτό προκαλεί φρίκη σε ορισμένους. Ο Μαρκ Γουόρνερ, κορυφαίος Δημοκρατικός στην επιτροπή πληροφοριών της Γερουσίας, διαμαρτύρεται για την έλλειψη σχεδιασμού της «β’ φάσης». Και ο δισεκατομμυριούχος Καλάφ Αχμάντ αλ Χαμπτούρ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων τόλμησε να ρωτήσει αν ο Τραμπ έχει καν υπολογίσει τις «παράπλευρες απώλειες» του πολέμου.

Αλλά αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τη γεωπολιτική. Για παράδειγμα, ο Τραμπ έχει αγνοήσει το εμπορικό χάος των δασμών του και τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο από την εκστρατεία του να χαλαρώσει η νομισματική πολιτική ή να σπρώξει τους μικροεπενδυτές σε funds ιδιωτικών κεφαλαίων, την ώρα ακριβώς που η φούσκα αυτή σκάει.

Κάποιος κυνικός θα μπορούσε να απαντήσει πως ο Τραμπ δεν είναι μοναδικός. Σε όλη την ιστορία, οι αυτοκρατορίες (συμπεριλαμβανομένης της βρετανικής τον 19ο αιώνα) συνήθως αγνοούσαν τη σωματική και κοινωνική βλάβη που προκαλούσαν. Και άλλοι Αμερικάνοι ηγέτες έχουν επίσης παραβλέψει τις κακές επιπτώσεις των πολιτικών τους. Σκεφτείτε απλά την εμπλοκή της Αμερικής στο Βιετνάμ, ή την εγκατάλειψη του κανόνα του χρυσού.

Εν τούτοις, αυτό που είναι τόσο ενοχλητικό σήμερα για τους ηγέτες της Ευρώπης και της Ιαπωνίας είναι πως οι ίδιες τους οι κουλτούρες συντηρούν κάποιον θαυμασμό για τα ιδανικά που υπερασπίζεται ο Φούλγκαμ. Απλά κοιτάξτε όλη την ανακύκλωση που γίνεται στην Ελβετία ή στη Σουηδία, ή στην επιμέλεια που δείχνουν οι Ιάπωνες όταν συλλέγουν τα δικά τους σκουπίδια.

Ή σημειώστε πόσο συχνά ζητούν συγνώμη οι Ιάπωνες ηγέτες για τωρινά τους λάθη, ή οι Γερμανοί για παραβιάσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για πολλούς, φαίνεται ντροπή να δημιουργείται φυσικό ή ηθικό «χάλι». Όχι όμως και για τον σημερινό Λευκό Οίκο.

Γιατί; Μια εξήγηση είναι ο προσωπικός ναρκισσισμός του Τραμπ. Αλλά ως πρώην μαθητής ανθρωπολογίας, υποψιάζομαι πως έχει παγιώσει και ευρύτερες πολιτισμικές τάσεις. Μια από αυτές προκύπτει από την γεωγραφία: ενώ οι Ιάπωνες κατοικούν σε ένα στρυμωγμένο νησί και γνωρίζουν ότι οι πόροι είναι περιορισμένοι, η Αμερική είναι τεράστια. Όταν ο τόπος άρχισε να μοιάζει στριμωγμένος, οι πιονέροι ενθαρρύνονταν να «πάνε δυτικά» -και να γλιτώσουν το όποιο χάλι.

Επιπλέον, η παγκόσμια στρατιωτική έκταση της Αμερικής είναι τόσο μεγάλη που το πολιτικό χάος  που μπορεί να εξαπολύσει αυτό μοιάζει πολύ απόμακρο για τους περισσότερους ψηφοφόρους. Και εντός της Αμερικής, η αυξανόμενη εισοδηματική ανισότητα σημαίνει πως οι ελίτ (συμπεριλαμβανομένων αυτών εντός του Λευκού Οίκου) προστατεύονται όλο και περισσότερο σε ξεχωριστούς, προνομιούχους χώρους και περιβάλλονται από υπηρέτες που μπορούν να καθαρίσουν τα πράγματα. Όπως σημείωνε ο Φ Σκοτ Φιτστζέραλντ, ο μεγάλος πλούτος μπορεί να επιφέρει «απροσεξία».

Υπάρχει ένα ακόμα, πιο διακριτικό ζήτημα: η διατάραξη. Η ανθρωπολόγος Μέρι Ντάγκλας παρατήρησε κάποτε ότι η «βρώμα» ουσιαστικά είναι «ύλη εκτός τόπου». Σε πολιτισμικούς όρους, είναι κάτι που παραβιάζει τα κανονικά συστήματα ταξινόμησης. Οι Ιάπωνες το μισούν αυτό, καθώς αποδίδουν μεγάλη σημασία σε αυστηρές ταξινομήσεις για να διατηρείται η αρμονία.

Αλλά ο Τραμπ υπερηφανεύεται που σπάει την καθεστηκυία τάξη. Ενώ, λοιπόν, ο Πάουελ είχε τον κανόνα του εργαστηρίου κεραμικής, η ατάκα του Τραμπ μπορεί να είναι κάτι σαν «δεν μπορείς να φτιάξεις ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά –και τα τσόφλια είναι πρόβλημα αλλουνού».

Να το θυμάστε λοιπόν  αυτό καθώς το χάος από το Ιράν συνεχίζει να εξαπλώνεται, δημιουργώντας αστάθεια σε όλη τη Μέση Ανατολή, ενεργειακά σοκ σε Ασία και Ευρώπη και δυνητικές ενδοεθνοτικές συρράξεις μεταξύ Κούρδων και άλλων.

Ναι, αυτό φαίνεται ηθικά απαράδεκτο για πολλούς μη Αμερικάνους, και ανησυχητικό για τους επενδυτές. Αλλά το χάος είναι χαρακτηριστικό, όχι απλώς μια ανωμαλία, του κόσμου του Τραμπ –και δεν θα τακτοποιηθεί εύκολα.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation