Ράχμαν: Ο δρόμος προς το διαζύγιο Ευρώπης-ΗΠΑ

Αλλά τίποτα δεν διαρκεί για πάντα. Και, για πρώτη φορά στη ζωή μου, είναι πιθανό η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη να λάβει τέλος.

Αυτό που «ερεθίζει» άμεσα την κατάσταση είναι ο πόλεμος στο Ιράν. Η απροθυμία της Ευρώπης –και η κατά καιρούς άρνηση- να αφήσει τις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσει τις ευρωπαϊκές της βάσεις για αποστολές στο Ιράν έχει εξοργίσει τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επιπλήξει τους Ευρωπαίους χαρακτηρίζοντάς τους «δειλούς» και έχει αποκαλέσει το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη».

Ο Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, έχει αναρωτηθεί εμφατικά γιατί η Αμερική να συντηρεί τις βάσεις στην Ευρώπη, αν δεν μπορεί να τις χρησιμοποιήσει όταν τα πράγματα σκουραίνουν.  

Η κυβέρνηση Τραμπ πιστεύεται πως εξετάζει μια λίστα τιμωριών για τους Ευρωπαίους συμμάχους, τις οποίες θα επιβάλλει όταν τελειώσει ο πόλεμος στο Ιράν. Οι ιδέες περιλαμβάνουν την αποβολή της Ισπανίας από το ΝΑΤΟ και την απόσυρση της αναγνώρισης της βρετανικής κυριαρχίας των Νήσων Φώκλαντ.

Αυτό που ίσως η κυβέρνηση Τραμπ να μην αντιλαμβάνεται πλήρως, όμως, είναι πως η οργή είναι αμφίδρομη. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί διαμαρτύρονται έντονα –κάποιες φορές δημοσίως- πως οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν κακοσχεδιασμένο και παράνομο πόλεμο χωρίς να συμβουλευτούν τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Η εμπιστοσύνη της Ευρώπης στην αμερικανική ηγεσία είναι επίσης σε ιστορικό χαμηλό –κάτι κατανοητό από τη στιγμή που ο αρχιστράτηγος της Αμερικής αναρτά εικόνες που τον εμφανίζουν ως Ιησού και απειλεί να εξαλείψει έναν ολόκληρο πολιτισμό.

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει επίσης έρθει μετά από έναν χρόνο κατά τον οποίον οι ΗΠΑ έχουν επιβάλλει δασμούς σε Ευρωπαίους συμμάχους και έχουν απειλήσει να εισβάλλουν στη Γροιλανδία -ανοίγοντας μια πιθανότητα που προκαλεί παραζάλη: οι Ευρωπαίοι στρατιώτες να καταλήξουν να πολεμούν τους Αμερικάνους.

Δημοσκόπηση του Politico που διενεργήθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα έδειξε πως στην Ισπανία, στην Ιταλία, στη Γαλλία και στη Γερμανία περισσότεροι πλέον θεωρούν τις ΗΠΑ απειλή παρά «στενό σύμμαχο».

Ο Πέδρο Σάντσεθ της Ισπανίας έχει  αναζωπυρώσει την πολιτική του αποδοχή με την πομπώδη καταδίκη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής –και ακόμα και οι ηγέτες των ένθερμων συμμάχων των ΗΠΑ, όπως η Πολωνία και η Γερμανία, αμφισβητούν πλέον ανοικτά την ηγεσία της Ουάσινγκτον.

Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη υπήρξε μια «αυτοκρατορία κατόπιν προσκλήσεως». Αλλά ορισμένοι Ευρωπαίοι μπαίνουν όλο και περισσότερο στον πειρασμό να αποσύρουν την πρόσκληση.

Ποιος θα έχανε, λοιπόν, περισσότερα -οι ΗΠΑ ή η Ευρώπη- αν αποτραβηχτεί η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη;

Για τους Αμερικάνους αυτό θα εξαρτώνταν σε πολύ μεγάλο βαθμό από το αν οι ΗΠΑ θέλουν ακόμα να προβάλλουν ισχύ στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Παρά την πολιτική τοποθέτηση και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, η πραγματικότητα είναι πως οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τις ευρωπαϊκές βάσεις πολύ κατά τη διάρκεια του τωρινού πολέμου. Ο Αμερικάνος αεροπόρος που κατερρίφθη στο Ιράν και διασώθηκε, πιθανόν να είχε απογειωθεί από το Lakenheath.

Αν οι ΗΠΑ μπορούσαν να είναι σίγουρες πως δεν θα χρειαστούν ποτέ ξανά αυτές τις ευρωπαϊκές βάσεις, θα μπορούσαν οπωσδήποτε να τις κλείσουν. Αλλά δεδομένης της συχνότητας των στρατιωτικών επεμβάσεων της Αμερικής στη Μέση Ανατολή (καθώς και στα Βαλκάνια) τις τελευταίες δεκαετίες, φαίνεται απερίσκεπτο να υποθέσουμε πως ο τωρινός πόλεμος στο Ιράν θα είναι η τελευταία τέτοια εμπλοκή.

Οι ευρωπαϊκές αγορές αμερικανικών εξοπλισμών και άλλων προϊόντων είναι επίσης σιωπηρά συνδεδεμένες με μια συνεχιζόμενη αμερικανική εγγύηση ασφάλειας στην Ευρώπη. Καθώς αυξάνονται οι αμφιβολίες για αυτή τη δέσμευση, η στροφή προς το  «αγοράζουμε ευρωπαϊκά» επιταχύνεται.

Το να αποχαιρετίσουν τους Αμερικάνους θα ενείχε μεγάλους κινδύνους και για την Ευρώπη. Η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και ο Ντόναλντ Τουσκ, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, έχει προειδοποιήσει πως η Ρωσία θα μπορούσε να επιτεθεί σε νατοϊκό έδαφος εντός μηνών.

Παρόμοιες προειδοποιήσεις -διατυπωμένες σε ορίζοντα ετών αντί για μηνών- έχουν προέλθει από πολιτικούς ηγέτες στο Βερολίνο και στο Λονδίνο. Όπως σημείωσε ο Τουσκ, υπάρχουν αυξανόμενες αμφιβολίες για το αν οι ΗΠΑ υπό την ηγεσία του Τραμπ θα τηρήσουν τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ.  

Ο Μαρκ Ρούτε, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, έχει προειδοποιήσει πως η Ευρώπη δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να αμυνθεί έναντι της Ρωσίας χωρίς την αμερικανική βοήθεια. Έχει μετατραπεί στο δημόσιο πρόσωπο των ευρωπαϊκών προσπαθειών να είναι ο Τραμπ ικανοποιημένος πάση θυσία.

Κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι πιο αισιόδοξοι από τον Ρούτε αναφορικά με την ικανότητα της ηπείρου να υπερασπιστεί τον εαυτόν της. Σημειώνουν πως η στρατιωτική επίδοση της Ρωσίας στην Ουκρανία δεν ήταν κορυφαία. Ακόμα και έτσι, αναγνωρίζεται ευρύτερα πως η Ευρώπη επί του παρόντος βασίζεται στην Αμερική για την παροχή στρατιωτικών δυνατοτήτων που θα ήταν κρίσιμες σε οποιαδήποτε σύρραξη.

Σε αυτές περιλαμβάνοντα οι αεράμυνες, οι πηγές πληροφόρησης και τα βαριά μεταφορικά αεροσκάφη που θα χρειάζονταν για την ταχεία μετακίνηση στρατευμάτων στην πρώτη γραμμή. Η κάλυψη αυτών των κενών θα απαιτούσε πολλά χρόνια. Η διοικητική δομή του ΝΑΤΟ επίσης έχει οικοδομηθεί γύρω από την ηγεσία των ΗΠΑ.  

Για όλους αυτούς τους λόγους, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες παραμένουν εξαιρετικά επιφυλακτικοί ως προς το να κάνουν πράξη τα ονειροπολήματά τους -και να πουν στον Αμερικάνο πρόεδρο «άντε χάσου».

Την ίδια ώρα, είναι αξιοσημείωτο ότι οι φαντασιώσεις για εκδίκηση κατά της Ευρώπης, που κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή στην κυβέρνηση Τραμπ, δεν περιλαμβάνουν το ολοκληρωτικό κλείσιμο αμερικανικών βάσεων στην Ευρώπη. Οι δυο πλευρές του Ατλαντικού φαίνεται να καταλαβαίνουν πως, για την ώρα, είναι εγκλωβισμένες σε έναν δυστυχισμένο γάμο.

Τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την Ευρώπη, ένα επίσημο διαζύγιο εξακολουθεί να μοιάζει με παρατραβηγμένο βήμα. Αλλά και οι δυο πλευρές λένε και κάνουν πράγματα που δεν μπορούν εύκολα να ξεχαστούν ή να ανακληθούν.

Σε μια συμμαχία, όπως και σε έναν γάμο, αυτή είναι μια επικίνδυνη κατάσταση πραγμάτων.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation