Ράχμαν: Ο Πούτιν και το τίμημα του πολέμου στην Ουκρανία

Μήπως η Ημέρα της Νίκης σηματοδότησε την ήττα; Ο συμβολισμός της υποβαθμισμένης στρατιωτικής παρέλασης που πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα στις 9 Μαΐου ήταν έντονος.

Το Κρεμλίνο αποφάσισε να μην διακινδυνεύσει τη συνήθη επίδειξη τεθωρακισμένων και βαρέως εξοπλισμού στην Κόκκινη Πλατεία υπό τον φόβο πληγμάτων από ουκρανικά drones. Η απόφαση έδειξε πως η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» του Βλαντίμιρ Πούτιν όχι μόνο απέτυχε να νικήσει την Ουκρανία, αλλά και πως ο ρωσικός στρατός κινδυνεύει τώρα εντός της ίδιας της Μόσχας.

Μη μπορώντας να προσφέρει τη νίκη μετά από τέσσερα χρόνια ολοκληρωτικού πολέμου, το Κρεμλίνο έχει προσπαθήσει τουλάχιστον να θωρακίσει τη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη από τις επιπτώσεις. Αλλά ο πόλεμος έχει φτάσει τώρα στη ρωσική πρωτεύουσα.

Οι ανησυχίες για την ασφάλεια έχουν οδηγήσει σε συχνά κλεισίματα των βασικών αεροδρομίων της Μόσχας και σε κλείσιμο του mobile internet. Στρατηγοί έχουν δολοφονηθεί στους δρόμους της πρωτεύουσας. Οι τιμές των καυσίμων αυξάνονται σε όλη τη Ρωσία λόγω των επιτυχημένων ουκρανικών επιθέσεων κατά ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου.

Για τη Ρωσία, συνολικά, τα κόστη του πολέμου είναι δυσθεώρητα. Η Αν Κιστ-Μπάτλερ, επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών GCHQ, είπε πρόσφατα πως σχεδόν 500.000 Ρώσοι έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο –και πολλοί ακόμα έχουν τραυματιστεί σοβαρά. Αυτό είναι μια προφανής απειλή για το μέλλον μιας χώρας της οποίας ο πληθυσμός ήδη μειώνονταν πριν τον πόλεμο.

Αν μια ένδοξη νίκη ήταν κοντά, τότε αυτά τα κόστη μπορεί να έμοιαζαν ανεκτά. Αλλά η Ρωσία πλέον πολεμά στην Ουκρανία περισσότερο απ’ όσο η Σοβιετική Ένωση πολεμούσε τη Γερμανία κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ακόμα δεν έχει κατακτήσει ολόκληρο το Ντονμπάς, και μάλιστα τον Απρίλιο οι Ρώσοι έχασαν έδαφος.

Αυτή η δεινή κατάσταση παράγει πλέον ορατά σημάδια εναντίωσης εντός της ρωσικής ελίτ, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που αμφισβητούν ανοικτά τον πόλεμο. Ένα άρθρο που συζητήθηκε πολύ έκανε την εμφάνισή του στην καθεστωτική έκδοση «Russia in Global Affairs».

Το άρθρο υποστήριζε πως ο στόχος της εξάλειψης της φιλοδυτικής κυβέρνησης στο Κίεβο είναι «θεμελιωδώς μη εφικτή» αφού θα απαιτούσε την κατάληψη ολόκληρης της Ουκρανίας. Εκτίμησε, αντ’ αυτού, ότι μια ειρήνη που θα προκύψει από διαπραγμάτευση θα ήταν προς το συμφέρον της Ρωσίας.

Η ιστορία της Ρωσίας υποδηλώνει πως ο Πούτιν θα πρέπει να ανησυχεί –όχι μόνο για την πρόοδο του πολέμου, αλλά και για την ίδια του τη θέση. Οι αποτυχίες του ρωσικού στρατού συχνά έχουν οδηγήσει σε ριζοσπαστικές αλλαγές στην πολιτική κατεύθυνση της Μόσχας.

Η ήττα στον ρωσο-ιαπωνικό πόλεμο του 1905 συνέβαλε στη λαϊκή αναταραχή και στις κινήσεις προς μια συνταγματική μοναρχία. Η αποτυχία στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σχημάτισε το υπόβαθρο για τη Ρωσική Επανάσταση.

Η απομάκρυνση του Νικίτα Χρουστσόφ από την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης το 1964 σχετίζοταν στενά με την εκλαμβανόμενη αποτυχία του στην Κρίση των Πυραύλων της Κούβας. Ο ατελείωτος πόλεμος στο Αφγανιστάν αποτελούσε ένα σημαντικό κομμάτι της παθογένειας που οδήγησε στην κατάρρευση της Σοβετικής Ένωσης.

Αυτά τα προηγούμενα υποδηλώνουν πως η αποτυχία στην Ουκρανία θα μπορούσε άνετα να οδηγήσει στην πτώση του Πούτιν, ο οποίος είναι τώρα 73 ετών. Αλλά η αναγνώριση του ακριβούς μηχανισμού απομάκρυνσής του είναι πολύ πιο δύσκολη.

Οι λαϊκές διαμαρτυρίες ή η συμβατική πολιτική φαίνεται απίθανο να πετύχουν. Υπήρξαν μεγάλες διαδηλώσεις κατά του Πούτιν στη Μόσχα το 2011-12, 2019 και 2021, που αντιμετωπίστηκαν με μαζικές συλλήψεις και βία.

Οι χαρισματικοί ηγέτες της αντιπολίτευσης τείνουν να καταλήγουν νεκροί ή εξόριστοι· ο Μπόρις Νέμτσοφ δολοφονήθηκε κοντά στο Κρεμλίνο το 2015. Ο Αλεξέι Ναβάλνι πέθανε στη φυλακή το 2024 –σχεδόν σίγουρα δολοφονημένος. Υπάρχουν εκλογές για τη Ρωσική Δούμα τον Σεπτέμβριο, αλλά το αποτέλεσμα δεν τίθεται εν αμφιβόλω.

Καλύτερες πιθανότητες ανατροπής του Πούτιν έχουν οι άνδρες με όπλα, παρά οι άοπλοι πολίτες. Η εξέγερση του 2023 της οποίας ηγήθηκε ο Γεβγκένι Πριγκόζιν, ιδρυτής της οργάνωσης Wagner, έφερε τον Πούτιν πιο κοντά στην απώλεια της εξουσίας από κάθε άλλη φορά αφότου έγινε πρόεδρος της Ρωσίας τον Δεκέμβριο του 1999. Αλλά η ανταρσία απέτυχε και ο Πριγκόζιν πέθανε σε ένα όχι και πολύ μυστήριο αεροπορικό δυστύχημα λίγο μετά. Έκτοτε, ο Πούτιν έχει διασφαλίσει πως έχει υπό αυστηρό έλεγχο όλες τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.

Ωστόσο, ένας διχασμός της ρωσικής ελίτ εξακολουθεί να μοιάζει με τον πιθανότερο τρόπο για να ξεφορτωθούμε τον Πούτιν. Αυτό που θα απαιτούνταν θα ήταν μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων που συμφωνούν πως ο πόλεμος πάει στραβά και πως η Ρωσία πρέπει να τον τελειώσει.

Αυτοί οι άνθρωποι θα κατανοούσαν επίσης πως η διαπραγμάτευση ειρήνης με την Ουκρανία –και η επαναπροσέγγιση της Ευρώπης- θα ήταν πολύ ευκολότερη αν υπήρχε ένα νέο πρόσωπο και ένας φρέσκος τρόπος σκέψης στο Κρεμλίνο. Πράγματι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει τώρα να κάνουν το παν για να στείλουν αυτό το μήνυμα στους ελίτ κύκλους της Ρωσίας.

Η μετάφραση της δυσαρέσκειας της ελίτ σε μια αποτελεσματική κίνηση για την ανατροπή του Πούτιν, ωστόσο, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Θα απαιτούσε πιθανότατα κάποιον κοντά στην κορυφή του τωρινού συστήματος, με την υποστήριξη πιστών στρατιωτών. Αλλά, όπως σημειώνει ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ του Carnegie Russia Eurasia Center, η τωρινή ελίτ «είναι όλοι επιλεγμένοι πιστοί υποστηρικτές, ωφελούμενοι από τη σημερινή αντιπαράθεση, με τόνους kompromat (ενοχοποιητικών στοιχείων) εις βάρος τους ως μέσο αποτροπής, χωρίς να έχουν μεταξύ τους επαρκή επικοινωνία για να συνωμοτήσουν [και] όλοι σε λίστες κυρώσεων της Δύσης για πολλά χρόνια».

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η παραμονή στο πλευρό του Πούτιν μπορεί ακόμα να μοιάζει με την πιο ασφαλή επιλογή.

Είναι οπωσδήποτε δελεαστικό για τους εξόριστους και τους outsiders να επιτρέψουν η κρίση τους για το μέλλον του Πούτιν να επηρεαστεί από ευσεβείς πόθους. Τα εμπόδια για την απομάκρυνσή του παραμένουν τεράστια.

Εν τούτοις, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο πως ο Πούτιν έχει φέρει τη χώρα του σε μια μη βιώσιμη πορεία στην Ουκρανία. Και, για να δανειστούμε μια φράση που είναι δημοφιλής στις χρηματαγορές – «αν κάτι δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα, θα σταματήσει».

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation