Δολάριο: ”Το νόμισμά μας, πρόβλημά σας”

Το δολάριο, είχε πει ο υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Νίξον, ”είναι δικό μας νόμισμα, αλλά δικό σας πρόβλημα”. Ο Γερμανός Καγκελάριος κατάλαβε πολύ καλά τι εννοούσε, μετά το πρόσφατο ταξίδι του στην Ουάσιγκτον, όπου το αδύναμο δολάριο ήταν το βασικό του πρόβλημα.

Δημοσιεύθηκε: 2 Μαρτίου 2004 - 12:45

του Martin Wolf*

Το δολάριο, είχε πει ο Τζον Κόνολι, υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Ρίτσαρντ Νίξον, ”είναι δικό μας νόμισμα αλλά δικό σας πρόβλημα”.

Ο Γερμανός Καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ έχει καταλάβει πολύ καλά τι εννοούσε. Στο ταξίδι του στην Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα, το αδύναμο δολάριο ήταν το βασικό ζήτημα που τον απασχολούσε. Δυστυχώς για αυτόν, οι ρυθμιστές της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ δεν έχουν καμία διάθεση- και σχεδόν καμία δυνατότητα- να τον βοηθήσουν.

Τι είναι λοιπόν εκείνο που θέλουν οι ρυθμιστές της νομισματικής ζωής των ΗΠΑ; Θέλουν να πετύχουν πλήρη απασχόληση ή εκείνο που οι οικονομολόγοι αποκαλούν ”εσωτερική ισορροπία.”

Αν αυτό σημαίνει κολοσσιαίο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ή αδύναμο νόμισμα, ας είναι έτσι. Ως εκδότης του βασικού συναλλαγματικού αποθέματος, οι ΗΠΑ είναι παράλληλα ο πιστωτής έσχατης ανάγκης του πλανήτη. Οι ρυθμιστές των ΗΠΑ αντιδρούν σε όσα τους ”ρίχνει” η υπόλοιπη διεθνής οικονομία. Ο υπόλοιπος κόσμος οδηγεί την αμερικανική οικονομία στο μονοπάτι των χρεών.

Κατά τη διάρκεια της χρηματιστηριακής φούσκας, ο ιδιωτικός τομέας των ΗΠΑ δημιούργησε ένα μοναδικού μεγέθους χρέος. Ανάμεσα στο α’ 3μηνο του 1992 και το γ’ 3μηνο του 2000, η οικονομική του ισορροπία επιδεινώθηκε κατά 11,5% του ΑΕΠ. Συνέβη και κάτι άλλο εκείνη την περίοδο: μια εκρηκτική αύξηση στον καθαρό ξένο δανεισμό προς τις ΗΠΑ-το αντίστροφο του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Ως εκ τούτου, η δημοσιονομική θέση επιδεινώθηκε. Στη συνέχεια, όταν η φούσκα έσκασε, ο ιδιωτικός τομέας συρρικνώθηκε, ενώ η θέση του δημοσίου τομέα κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Στην άνθιση της δεκαετίας του ’90 η κινητήριος δύναμη ήταν η εκτίναξη στις ιδιωτικές δαπάνες. Στη βύθιση του 2000, όταν οι εταιρίες έκοψαν τις επενδύσεις και βελτίωσαν την κερδοφορία, η μαζική δημοσιονομική διεύρυνση και η νομισματική χαλάρωση διέσωσαν την οικονομία.

Η δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης Μπους επιδέχεται επικρίσεων, τόσο για τις ανασταλτικές της επιπτώσεις, όσο και για το ότι δεν είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμη. Αλλά, σε συνδυασμό με την επιθετική πολιτική της Fed, έχει στρέψει την οικονομία σε ανάπτυξη.

Δεν είναι οι εγχώριες δαπάνες που δημιουργούν το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, αλλά το αυξανόμενο εξωτερικό έλλειμμα που κινεί τις εγχώριες δαπάνες.

Το υψηλό και αυξανόμενο εξωτερικό έλλειμμα δεν καθρεφτίζει μόνο την ταχύτητα της οικονομικής ανάπτυξης στις ΗΠΑ. Ούτε σε ένα από τα τελευταία οκτώ χρόνια δεν αναπτύχθηκε το αμερικανικό ΑΕΠ ταχύτερα από την εγχώρια ζήτηση. Και αυτό δεν συνέβη μόνο όταν η ανάπτυξη ήταν ταχεία, αλλά και όταν η οικονομία επιβραδυνόταν.

Η επίτευξη ενός δεδομένου ρυθμού ανάπτυξης απαιτούσε ακόμη ταχύτερη αύξηση της εγχώριας ζήτησης. Κι αυτό υποδεικνύει σαφώς ότι η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία κινείτο σε μη ανταγωνιστικά επίπεδα- ή με πιο τεχνικούς όρους, σε επίπεδα ασύμβατα με την εσωτερική και εξωτερική ανάπτυξη μακροπρόθεσμα.

Εάν, τώρα, στις ΗΠΑ το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ανερχόταν πέρσι στο 5% του ΑΕΠ, στον υπόλοιπο κόσμο θα έπρεπε να υπήρχε ένα πλεόνασμα περίπου 2% επί του ΑΕΠ. Δυστυχώς, στην έκθεση Σεπτεμβρίου 2003 World Economic Outlook, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εντόπισε μόνο 384 δισεκ. δολάρια πλεόνασμα για το 2003.

Ολες οι περιοχές της γης -πλην της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής που προβλεπόταν να έχουν ελλείμματα 14 δισεκ. δολ. και 4 δισεκ. δολαρίων αντιστοίχως- προβλεποταν να έχουν πλεονάσματα πέρσι. Η πρόβλεψη για την Ιαπωνία ήταν 121 δισεκ. δολάρια, για τις ασιατικές πρόσφατα βιομηχανοποιημένες χώρες 76 δισεκ. δολάρια και για τις αναπτυσσόμενες ασιατικές οικονομίες 42 δισεκ. δολάρια -ώστε το ασιατικό πλεόνασμα να ανέρχεται συνολικά στα 62 δισεκ. δολάρια.

Θα λέγαμε, συνοψίζοντας, ότι αυτή τη στιγμή πέντε βασικά στοιχεία διαμορφώνουν το διεθνές μακροοικονομικό τοπίο.

Κατ’αρχήν στην ευρωζώνη και την Ιαπωνία, που παράγουν το ένα τρίτο του παγκόσμιου ΑΕΠ -σχεδόν όσο και οι ΗΠΑ- όπου η εγχώρια ζήτηση είναι αδύναμη.

Δεύτερον οι αναπτυσσόμενες και οι πρόσφατα βιομηχανοποιημένες οικονομίες της Ασίας, που περιέχουν τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες, έχουν κι αυτές υψηλά ποσοστά εθνικής αποταμίευσης και είναι σταθερά προσανατολισμένες στην δημιουργία πλεονάσματος στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών και την ανακύκλωση της ροής κεφαλαίων μέσα από τις διεθνείς συναλλαγματικές αγορές.

Τρίτον, η Ιαπωνία συνδυάζει κάποια από τα στοιχεία της ευρωζώνης και κάποια από τους Ασιάτες γειτόνους της: βραδεία ανάπτυξη της ζήτησης, υψηλή αποταμίευση και προσανατολισμό στην βραδεία ανατίμηση στην συναλλαγματική ισοτιμία.

Τέταρτον έχει δημιουργηθεί μια μεγάλη ψαλίδα ανάμεσα στις χώρες που

επιτρέπουν την ελεύθερη διακύμανση των ισοτιμιών τους (που περιλαμβάνουν τις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ πλην την Ιαπωνία- και τις Λατινοαμερικάνικες χώρες.

Τέλος, οι ΗΠΑ και ορισμένες άλλες χώρες με υψηλό εισόδημα, μεταξύ των οποίων η Βρετανία, απλώς προσαρμόζονται στα πλεονάσματα που δημιουργούνται αλλού. Το αποτέλεσμα είναι μαζική συγκέντρωση δανειακών υποχρεώσεων για τον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα.

Πού θα καταλήξουν όλ’αυτά; Ένα κομμάτι της απάντησης είναι ότι η αδυναμία του δολαρίου δημιουργεί την αναγκαία διόρθωση. Στις ΗΠΑ θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγής και, συν τω χρόνω, θα μειώσει την ανάγκη για ογκώδη δημοσιονομικά ελλείμματα. Στις οικονομίες με ελεύθερους συναλλαγματικούς μηχανισμούς, οι ανατιμήσεις θα μειώσουν τον πληθωρισμό και θα αυξήσουν τις πιέσεις για νομισματική πολιτική διεύρυνσης. Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν θα μπορέσει να αντισταθεί στον κ. Σρέντερ και τους συναδέλφους του επί μακρόν.

Στις οικονομίες με δεσμευμένους συναλλαγματικούς μηχανισμούς, οι πιέσεις θα εκδηλωθούν μέσα από την νομισματική επέκταση και, άρα, τον πληθωρισμό. Αν η Κίνα αποδεχτεί να ανατιμήσει το εθνικό της

νόμισμα, η υπόλοιπη Ασία θα ακολουθήσει.

Αυτή είναι μια αισιόδοξη άποψη για την διεθνή νομισματική διόρθωση. Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι που οφείλουμε να υπογραμμίσουμε. Κατ’αρχήν η πτώση του δολαρίου να αποδειχθεί κάθετη και όχι ήπια. Το δολάριο προφανώς θα πρέπει να υποχωρήσει παραπάνω αν οι ΗΠΑ πρέπει να συνδυάσουν εσωτερική ισορροπία με βιώσιμο εξωτερικό έλλειμμα. Αλλά μια κάθετη πτώση του δολαρίου μπορεί να πυροδοτήσει κατακόρυφη άνοδο στα μακροπρόθεσμα επιτόκια και πτώση στις τιμές των αμερικανικών χρεογράφων. Κάτι τέτοιο θα περιορίσει τις καταναλωτικές δαπάνες, δημιουργώντας νέα οικονομική συρρίκνωση.

Ένας άλλος κίνδυνος προκύπτει άν ούτε η Ιαπωνία ούτε η ευρωζώνη είναι σε θέση να δημιουργήσουν ικανοποιητική εγχώρια ζήτηση. Σε αυτή την περίπτωση η εξωτερική αναπροσαρμογή που θα τους επιβληθεί, επίσης μπορεί να δημιουργήσει κάθετη επιβράδυνση στην εγχώρια οικονομία ή και ύφεση.

Ένας άλλος κίνδυνος είναι ότι η Ασία πλην της Ιαπωνίας αντιστέκεται σθεναρά στην εσωτερική διόρθωση. Κι αυτό καθυστερεί την εξωτερική διόρθωση βραχυπρόθεσμα αλλά μακροπρόθεσμα οδηγεί σε υψηλότερο πληθωρισμό και συγκέντρωση επισφαλών χρεών.

Ένας τελευταίος κίνδυνος είναι να μην συμβούν οι εσωτερικές κι εξωτερικές διορθώσεις και να καταλήξουν οι ΗΠΑ με διαρκώς διογκούμενο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, να επιβάλλουν άκρως προστατευτικά μέσα και να αμφισβητηθεί ο ρόλος του δολαρίου ως αποθεματικού μέσου.

Ένας κόσμος όπου η μακροοικονομική υγεία μπορεί να επιτευχθεί μόνο με

αντίτιμο την όλο μεγαλύτερη συσσώρευση ιδιωτικού και δημόσιου χρέους στην μεγαλύτερη και πλουσιότερη οικονομία, δεν μπορεί να συντηρηθεί. Επιπλέον, είναι επικίνδυνος. Αν στον κόσμο υπάρχει πλεόνασμα κεφαλαίων, το μεγαλύτερο κομμάτι του δεν θα πρέπει να κατευθύνεται στην πλουσιότερη χώρα του πλανήτη, αλλά στις πολύ φτωχότερες.

Το ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, είναι θλιβερή αποτυχία. Γι’αυτόν το λόγο, αν μη τι άλλο, θα πρέπει να βρούμε έναν τρόπο διατήρησης της διεθνούς οικονομικής δραστηριότητας που να μην εξαρτάται από την διόγκωση του αμερικανικού ελλείμματος.

*Εκτενές απόσπασμα από το πλήρες κείμενο του κορυφαίου σχολιαστή των FT.

© The Financial Times Limited 2004. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation