Νέες φούσκες προ των πυλών

"Καμπανάκι" κρούει ο πρόεδρος της World Bank σε άρθρο του στους "F.T." για το τίμημα της ανάκαμψης: νέες φούσκες σε μετοχές και ακίνητα. Β. Αμερική και Ευρώπη θα πρέπει να είναι περισσότερο προσεκτικές.

Δημοσιεύθηκε: 25 Νοεμβρίου 2009 - 14:10

Robert Zoellick*

Καθώς η υφήλιος αρχίζει να ανακάμπτει από τη χειρότερη κρίση που αντιμετώπισε από το Μεγάλο Κραχ έως και σήμερα, η κοινή λογική υποστηρίζει ότι πήραμε όλα τα μαθήματα που έπρεπε. Φροντίσαμε να τοποθετήσουμε και τον κ. Ben Bernanke, τον ειδικό του Μεγάλου Κραχ, επικεφαλής της Fed.

Μήπως, όμως, έχουμε χάσει και κάποια μαθήματα;

Τα παλιά προβλήματα καμιά φορά έχουν νέες, αρνητικές συνέπειες που δεν έχουν ερευνηθεί. Πέρυσι, όταν οι κυβερνήσεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον κίνδυνο κατάρρευσης οικονομιών και τραπεζών, χρησιμοποίησαν όλα τα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους, ακόμη και αν δεν ήταν τέλεια. Προκειμένου να διατηρήσουν τη ροή των πιστώσεων, οι κεντρικοί τραπεζίτες "άνοιξαν" τα ταμεία. Όταν τα παραδοσιακά όπλα της νομισματικής πολιτικής δεν αρκούσαν, δημιούργησαν καινούργια, όπως για παράδειγμα ο δανεισμός με αντάλλαγμα εγγυήσεις σε ομόλογα ή μετοχές. Τα μέτρα αυτά λειτούργησαν.

Φυσικά, οι κυβερνήσεις γνώριζαν ότι αυτές οι κινήσεις τους θα είχαν συνέπειες. Οι κεντρικοί τραπεζίτες παρακολουθούν στενά όλες τις εξελίξεις για να προλάβουν έναν άλλο κίνδυνο: την αύξηση του πληθωρισμού.

Όμως στην εποχή του νέου ανταγωνισμού, οι επιχειρήσεις δεν φαίνεται να διαθέτουν δυνάμεις ανάλογες με αυτές στο παρελθόν ώστε να... φουσκώσουν τον πληθωρισμό, ενώ ούτε τα συνδικάτα έχουν την ίδια ισχύ με το παρελθόν να πιέσουν για αυξήσεις μισθών. Εταιρίες όπως η Wal-Mart αλλά και το εργατικό δυναμικό από τις αναδυόμενες αγορές έχουν διαγράψει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Όμως η επανεμφάνιση των ιδεών του John Maynard Keynes δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στο να αγνοήσουμε το ερώτημα που έχει θέσει ο Milton Friedman και είναι το εξής: πού πάνε όλα αυτά τα χρήματα; Για να έχετε μία ιδέα σχετικά με το τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον δεν έχετε παρά να στρέψετε το βλέμμα σας στην Ασία και θα ανακαλύψετε τον νέο κίνδυνο που αναδύεται: φούσκες σε πάγια.

Η Ασία ηγείται της ανάκαμψης καθώς καταγράφεται ενίσχυση στη βιομηχανική παραγωγή και στο εμπόριο, αντανακλώντας κυρίως την ανάπτυξη στην Κίνα και στην Ινδία. Αυτή η καλοδεχούμενη ανάκαμψη συνοδεύεται από αύξηση στις τιμές μετοχών και ακινήτων. Οι τιμές ακινήτων στην Κίνα τον Οκτώβριο ενισχύθηκαν με τον ταχύτερο ρυθμό 14 μηνών και μία πρόσφατη δημοπρασία ακινήτων στη Σαγκάη προσέλκυσε τεράστιο ενδιαφέρον, γεγονός που δεν συνέβαινε πριν από 12 μήνες.

Σε άλλες περιοχές της Ασίας οι τιμές των μετοχών έχουν ενισχυθεί, όπως συμβαίνει και με τις τιμές των ακινήτων, ιδιαίτερα στο Χονγκ Κονγκ και στη Σιγκαπούρη. Ο χρυσός ανεβαίνει και το ίδιο αναμένεται να συμβεί και με τις τιμές των υπόλοιπων εμπορευμάτων.

Ο συνδυασμός φθηνού χρήματος, ευμετάβλητων αγορών στα εμπορεύματα και φτωχής συγκομιδής -όπως συνέβη πρόσφατα στην Ινδία- μπορεί να μετατρέψει το 2010 σε ένα ακόμη επικίνδυνο έτος για τις τιμές των τροφίμων και φυσικά για τις φτωχές χώρες.

Οι φούσκες στα πάγια μπορεί να αποδειχθούν η νέα ευαισθησία ενός κόσμου που ανακάμπτει, θέτοντας εκ νέου σε κίνδυνο τον πλούτο κάποιων χωρών και σπρώχνοντας σε μεγαλύτερη φτώχεια άλλες.

Δυστυχώς, στα ιστορικά βιβλία οι οδηγίες χρήσης για το πώς να αντιμετωπίσουμε τις φούσκες δεν είναι και τόσο ξεκάθαρες. Οι φούσκες στα πάγια είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν από φαινόμενα όπως ο πληθωρισμός, καθώς αρχικά εμφανίζονται ως ενδείξεις υγιούς ανάπτυξης: υψηλότερες τιμές στηρίζουν την πραγματική οικονομία, η οποία με τη σειρά της μπορεί να διογκώσει ακόμη περισσότερο τη φούσκα.

Το να περιμένεις τη φούσκα να σκάσει και κατόπιν να σπεύσεις να μαζέψεις τα προβλήματα είναι ένα σαφές μάθημα του τι δεν πρέπει να κάνουμε. Την ίδια στιγμή, βέβαια, η άκαιρη αύξηση επιτοκίων -ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η ανάκαμψη είναι αδύναμη, όπως οι ΗΠΑ και η Ευρώπη- μπορεί να οδηγήσει σε νέα ύφεση.

Η Αυστραλία, η οποία συνδέεται περισσότερο άμεσα με την Ασία, προχώρησε σε αύξηση επιτοκίων. Οι ασιατικές χώρες, οι οποίες έχουν την τάση να ακολουθούν τη Fed, θα πιεστούν να προχωρήσουν σε αύξηση επιτοκίων. Όμως άνοδος των επιτοκίων, τη στιγμή που η Fed τα διατηρεί αμετάβλητα, θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη ενίσχυση τα ασιατικά νομίσματα. Αυτό θα καταστήσει περισσότερο ακριβές τις εξαγωγές τους και θα πλήξει την ανάκαμψη η οποία στηρίζεται στην εξαγωγική δραστηριότητα. Επιπρόσθετα, υπάρχει και ο ανταγωνισμός από την Κίνα. Το γουάν είναι άμεσα συνδεδεμένο με το όλο και πιο αδύναμο δολάριο, γεγονός που καθιστά τα κινεζικά προϊόντα πιο φθηνά από τα υπόλοιπα ασιατικά.

Ορισμένοι στην Ασία εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις. Στη Σιγκαπούρη, όπου οι τιμές ακινήτων ενισχύθηκαν 16% στο γ’ τρίμηνο, οι αρχές αποφάσισαν να προσφέρουν περισσότερη γη προς ανάπτυξη και ως εκ τούτου να μαζέψουν τις επισφάλειες ή τις αδυναμίες αποπληρωμής δανείων.

Άλλα μέτρα αφορούν στην επιβολή ορίων στα επίπεδα νέων χρηματοδοτήσεων, στεγαστικών δανείων αλλά και μετοχικών επενδύσεων ή σε αύξηση των επιπέδων κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών.

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, όπου οι κεντρικές τράπεζες θέλουν να διατηρήσουν τα επιτόκια χαμηλά, θα πρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις: αύξηση των margins στις μετοχές, στα ομόλογα αλλά και στα παράγωγα ή άνοδος των επιτοκίων σε συναλλαγές που αφορούν σε "επικίνδυνες" συμφωνίες στο real estate.

Θα ήταν ένα καλό βήμα για τη βόρεια Αμερική και την Ευρώπη να εξετάσουν με περισσότερη προσοχή την ατζέντα που ακολουθούν η Αυστραλία και η Ασία. Για να ενισχύσουν τις ευκαιρίες αλλά και την εμπιστοσύνη στον ιδιωτικό τομέα οι χώρες του APEC προχωρούν σε διαρθρωτικές αλλαγές. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να απορροφήσουν τυχόν ενίσχυση των νομισμάτων τους.

Ίσως το βασικό μάθημα που οφείλουμε να μάθουμε είναι ότι θα πρέπει να συνεργαζόμαστε τόσο για να αντιμετωπίσουμε την κρίση όσο και για την άρση των μέτρων που έχουν ληφθεί γι’ αυτόν τον σκοπό.

Υπάρχουν προκλήσεις για το G20 το 2010. Στην ατζέντα του θα πρέπει να θέσει και το ζήτημα της δημιουργίας φούσκας στα πάγια, πέραν της ανάπτυξης.

* O κ. Robert Zoellick είναι επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας.

© The Financial Times Limited 2009. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation