Τους λαβύρινθους και τα εταιρικά σχήματα που χρησιμοποιεί το οικονομικό έγκλημα, προκειμένου να ξεπλύνει το «μαύρο» χρήμα που ενθυλακώνει από τις φορολογικές απάτες σε βάρος του κρατικού κορβανά, αναζητούν τώρα οι «ράμπο» της Οικονομικής Αστυνομίας, με αφορμή το «κουβάρι» που ξετυλίγεται γύρω από τις μεγάλες υποθέσεις των γνωστών αλυσίδων Pizza Fan και «Χωριάτικο».
Παρά τις συνεχείς ψηφιακές μεταρρυθμίσεις, την εισαγωγή των συστημάτων MyData και τη διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές, τα κυκλώματα του οικονομικού εγκλήματος, βρίσκονται μπροστά από τους διώκτες τους με πιο εξελιγμένα τεχνολογικά συστήματα φοροδιαφυγής και νομιμοποίησης εσόδων από τις παράνομες δραστηριότητές τους.
Με απίστευτη προσαρμοστικότητα στις νέες ψηφιακές συνθήκες, κάνουν «κόσκινο» τα ηλεκτρονικά «δίχτυα» της ΑΑΔΕ, καταρρίπτοντας την πεποίθηση ότι η ψηφιοποίηση θα εξάλειφε αυτόματα το «μαύρο» χρήμα.
Το μεγάλο κόλπο δεν βασίζεται πλέον στην απλή μη έκδοση μιας απόδειξης, αλλά στο ψηφιακό σαμποτάζ των ίδιων των ελεγκτικών λογισμικών.
Στην υπόθεση της Pizza Fan, οι αρχές ξεσκέπασαν τη χρήση ειδικά παραποιημένου λογισμικού (software) στο κεντρικό σύστημα παραγγελιών, το οποίο αλλοίωνε τα δεδομένα πριν αυτά διαβιβαστούν στην ΑΑΔΕ, «εξαφανίζοντας» τεράστιο όγκο εισπράξεων και τον αναλογούντα ΦΠΑ.
Αντίστοιχα, στην αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο», στήθηκε μια γιγαντιαία μηχανή φοροδιαφυγής, μη απόδοσης ΦΠΑ και ασφαλιστικών εισφορών, με τη ζημία για το Δημόσιο να αγγίζει αστρονομικά ποσά.
Από την φοροδιαφυγή στο ξέπλυμα
Την καλοστημένη φοροδιαφυγή ακολουθεί το στάδιο του ξεπλύματος του «μαύρου» χρήματος. Φαινομενικά, για τα νομικά πρόσωπα που διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαδικασία του ξεπλύματος, όλα είναι νόμιμα και καθαρά: κανονικό ΑΦΜ, καταχώριση στο ΓΕΜΗ, τραπεζικός λογαριασμός.
Η πραγματικότητα ωστόσο είναι εντελώς διαφορετική: εταιρείες που υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, τιμολόγια για δουλειές που δεν έγιναν ποτέ, «αχυράνθρωποι» που εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες χωρίς να είναι οι πραγματικοί «εγκέφαλοι» και χρήματα που διακινούνται από εταιρεία σε εταιρεία.
Η διαδρομή του ξεπλύματος έχει ήδη ξεκινήσει. Η πρώτη εταιρεία συνδέεται με περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν κοινούς διαχειριστές, μετόχους ή άλλες οικονομικές σχέσεις. Πρόκειται για εταιρείες που μπορεί να έχουν νόμιμη σύσταση και τραπεζικούς λογαριασμούς, αλλά ελάχιστη ή καθόλου πραγματική δραστηριότητα.
Τριγωνικές Συναλλαγές
Μια από τις βασικές μεθόδους που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την απόκρυψη της πραγματικής προέλευσης ή του τελικού προορισμού χρημάτων είναι οι τριγωνικές συναλλαγές.
Σε αυτές συμμετέχουν τρεις ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες εμφανίζονται να πραγματοποιούν εμπορικές πράξεις μεταξύ τους. Οι τριγωνικές συναλλαγές δεν είναι από μόνες τους παράνομες. Αποτελούν συνηθισμένο εργαλείο του διεθνούς εμπορίου. Το πρόβλημα προκύπτει όταν χρησιμοποιούνται εικονικές συναλλαγές, πλαστά παραστατικά ή εταιρείες χωρίς πραγματική οικονομική δραστηριότητα, ώστε να συγκαλυφθεί η διαδρομή του χρήματος.
Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μπορεί να εμφανίζει ότι αγοράζει υπηρεσίες από μια δεύτερη εταιρεία, η οποία με τη σειρά της τιμολογείται από μια τρίτη. Εάν οι υπηρεσίες δεν παρασχέθηκαν ποτέ ή οι χρεώσεις δεν ανταποκρίνονται σε πραγματική εργασία, τα παραστατικά ενδέχεται να χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν αδικαιολόγητες πληρωμές.
Εικονικά τιμολόγια
Μια άλλη πρακτική είναι η έκδοση τιμολογίων για υπηρεσίες που δεν παρασχέθηκαν ποτέ ή για εμπορεύματα που δεν παραδόθηκαν. Οι υπηρεσίες συμβούλων, μπορούν να απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, επειδή η πραγματική τους έκταση δεν είναι πάντα εύκολο να αποτιμηθεί.
Μια εταιρεία μπορεί, για παράδειγμα, να εμφανίζει σημαντικές δαπάνες για συμβουλευτικές υπηρεσίες, χωρίς να υπάρχουν αντίστοιχες εκθέσεις, παραδοτέα, συμβάσεις ή αποδεικτικά εργασιών. Εάν τα χρήματα καταλήγουν σε συνδεδεμένα πρόσωπα ή εταιρείες χωρίς ουσιαστική δραστηριότητα, δημιουργούνται ενδείξεις που απαιτούν διερεύνηση.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς η ύπαρξη τιμολογίου, αλλά η αντιστοιχία του με πραγματική οικονομική πράξη.
Εταιρείες-βιτρίνες
Οι εταιρείες-βιτρίνες μπορεί να εμφανίζονται ως κανονικές επιχειρήσεις, ενώ στην πραγματικότητα δεν διαθέτουν ουσιαστική λειτουργία, προσωπικό ή ανάλογη οικονομική δραστηριότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εταιρικές δομές σε διαφορετικές χώρες χρησιμοποιούνται για να δυσκολέψουν την εξακρίβωση του πραγματικού ιδιοκτήτη.
Η ύπαρξη εταιρείας στο εξωτερικό δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρανομίας. Όταν, όμως, οι ιδιοκτήτες παραμένουν αδιαφανείς, οι συναλλαγές δεν έχουν σαφή οικονομική αιτιολογία και τα χρήματα μετακινούνται μεταξύ εταιρειών χωρίς προφανή επιχειρηματικό σκοπό, ο κίνδυνος αυξάνεται.
Συναλλαγές σε μετρητά
Το ξέπλυμα «μαύρου» χρήματος μπορεί επίσης να συνδέεται με επιχειρήσεις που πραγματοποιούν πολλές συναλλαγές σε μετρητά. Η διαδρομή ξεκινά συνήθως από αδήλωτα έσοδα, φοροδιαφυγή, απάτη ή άλλες παράνομες δραστηριότητες.
Στη συνέχεια, τα χρήματα ενδέχεται να εισαχθούν σε οικονομικές συναλλαγές μέσω επιχειρήσεων ή άλλων δραστηριοτήτων, με σκοπό να αποκρυφθεί η πραγματική προέλευσή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται εικονικές συναλλαγές, εταιρείες ή παραστατικά που δεν αντιστοιχούν σε πραγματικές οικονομικές πράξεις.
Τελικός στόχος είναι τα ποσά να εμφανιστούν ως νόμιμα έσοδα ή περιουσιακά στοιχεία, όπως επιχειρηματικά κέρδη και επενδύσεις. Για τον εντοπισμό τέτοιων πρακτικών, οι ελεγκτικές αρχές εξετάζουν τη συμφωνία των δηλωμένων εσόδων με την πραγματική δραστηριότητα, τις αγορές, τα έξοδα και τα φορολογικά παραστατικά. Οι ασυνήθιστες αποκλίσεις μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω έλεγχο, χωρίς να αποτελούν αυτομάτως απόδειξη ξεπλύματος χρήματος.
Ακίνητα και πολυτελή αγαθά
Άλλη κατηγορία αφορά την αγορά ακινήτων, πολυτελών αγαθών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων με χρήματα αδιευκρίνιστης προέλευσης. Η μεταγενέστερη πώλησή τους μπορεί να δημιουργήσει την εικόνα νόμιμου εισοδήματος, γι’ αυτό εξετάζονται η αρχική χρηματοδότηση, η πραγματική αξία και η οικονομική δυνατότητα του αγοραστή.