Άμεσες και αποτελεσματικές κινήσεις με στόχο να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην πραγματική ελληνική οικονομία από τη διεθνή κρίση ζητά η αγορά από τον νέο υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Γιάννη Παπαθανασίου.

Η διεθνής οικονομική κρίση, σε συνδυασμό με τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα της Ελλάδας, κινδυνεύει να δημιουργήσει εκρηκτικό μίγμα ιδιαίτερα επώδυνο τόσο μέσα στο 2009 όσο και κατά τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Οι δυσοίωνες εκτιμήσεις της Κομισιόν για τα βασικά οικονομικά μεγέθη της χώρας και η  υποβάθμιση μάλιστα της Ελλάδας από τη Standards & Poor’s μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο διεθνής οίκος αναφέρεται σε οικονομικούς δείκτες που θα ξαναβρεθούν στο "κόκκινο" αλλά και στην ανάγκη τομών στην οικονομία μας με στόχο την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς μας.

Από τον νέο υπουργό Oικονομίας και Οικονομικών ζητείται ουσιαστικά ο... τετραγωνισμός του κύκλου, καθώς παρά το γεγονός ότι μετρά μόλις λίγες ημέρες στη συγκεκριμένη θέση η γενικότερη απαίτηση είναι να υλοποιήσει όλα εκείνα που δεν κατάφεραν οι προηγούμενοι για πολλά-πολλά χρόνια.

Κι όλα αυτά, μάλιστα, όταν ορισμένοι πιστεύουν πως καλείται να διεκπεραιώσει μια "προεκλογική θητεία" με πρωταρχικό στόχο τον "καλλωπισμό" των κυβερνητικών ποσοστών σε επικείμενες έκτακτες εκλογές μέσα στο έτος!

Αν και βρισκόμαστε μόλις στις πρώτες ημέρες του νέου έτους, όλοι γνωρίζουν ότι ο προϋπολογισμός του 2009 βρίσκεται στον αέρα. Υπάρχει τεράστια απόκλιση μεταξύ των κυβερνητικών στόχων και των εκτιμήσεων των αναλυτών και, το χειρότερο, οι αναλυτές πιστεύουν πως η οικονομία μας δεν θα βιώσει απλώς ένα δύσκολο 2009 αλλά και ότι ήδη έχει ξεκινήσει δύσκολη περίοδος που θα διαρκέσει τουλάχιστον μία τετραετία.

Ο προϋπολογισμός της χώρας είναι βασισμένος στην άνοδο του ΑΕΠ κατά 2,8%, όταν το σύνολο σχεδόν των διεθνών αναλυτών αναφέρεται σε επίδοση χαμηλότερη του 2% και πολύ συχνά σε χαμηλότερη και του 1%.

Οι εκτιμήσεις της Κομισιόν, δε, θέτουν τον πήχη ακόμη χαμηλότερα, καθώς, σύμφωνα με τις προβλέψεις της, το 2009, η ελληνική οικονομία θα επεκταθεί με ρυθμό μόλις 0,2% από 2,9% το 2008 και το δημοσιονομικό έλλειμμα για τρίτη συνεχή χρονιά θα είναι πάνω από το 3% του ΑΕΠ (3,5% το 2007, στο 3,4% το 2008 και στο 3,7% το 2009). 

Σύμφωνα πάντα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ανεργία από 8,3% πέρυσι θα αυξηθεί σε 9% του εργατικού δυναμικού και ο πληθωρισμός από 4,2% σε μέσα επίπεδα πέρυσι, θα "βουτήξει" στο 2,5%.

Χαρακτηριστική είναι η επισήμανση της Standard & Poor’s κατά την πρόσφατη υποβάθμιση της ελληνικής οικονομίας: "Θεωρούμε ότι το έλλειμμα θα υπερβεί το 4% του ΑΕΠ το 2009 και αν δεν υπάρξει δραστική αλλαγή πολιτικής δεν αναμένεται να βελτιωθεί σημαντικά έως το 2012. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις, το χρέος προβλέπεται να υπερβεί το 100% του ΑΕΠ της χώρας έως το 2011".

Σε αυτό το περιβάλλον, ο νέος υπουργός καλείται να εξυπηρετήσει στόχους που όχι μόνο είναι δύσκολοι από μόνοι τους αλλά και που συχνά είναι αντικρουόμενοι!

-Από τη μια πλευρά, θα πρέπει να περιοριστεί το δημοσιονομικό έλλειμμα, ή τουλάχιστον να μην εκτιναχτεί σε επικίνδυνα επίπεδα όπως αυτά που προβλέπουν Κομισιόν και S&P και, από την άλλη, θα χρειαστεί να τονωθεί με κρατικό χρήμα η αγορά, προκειμένου να μην καταρρεύσει ο παραγωγικός ιστός της οικονομίας. 

- Επίσης, το Δημόσιο καλείται να στηρίξει χρηματοδοτικά ζωτικούς κλάδους της οικονομίας, όπως οι τράπεζες κ.ά. και ταυτόχρονα, οφείλει απίστευτα ποσά σε μια ευρύτατη σειρά επιχειρήσεις πολλών κλάδων.

---Οι θέσεις των επιχειρηματιών

Από την πλευρά τους, οι παράγοντες της αγοράς, χωρίς να παραγνωρίζουν το πρόβλημα των μακροοικονομικών δεικτών, πιστεύουν ότι προτεραιότητα στην οικονομική πολιτική δεν είναι οι δείκτες, αλλά η διατήρηση του παραγωγικού ιστού της οικονομίας.

Σύμφωνα με αυτούς, η κυβέρνηση θα πρέπει να εστιάσει την προσοχή της στην τόνωση της πραγματικής οικονομίας, έτσι ώστε οι επιπτώσεις από την κρίση να είναι περιορισμένες και επίσης προκειμένου να μην δοκιμαστεί η γενικότερη κοινωνική συνοχή.

Σύμφωνα λοιπόν με αυτούς θα χρειαστεί:

- Να εξασφαλιστεί η ομαλή ροή της τραπεζικής χρηματοδότησης προς τις εγχώριες επιχειρήσεις.

- Να εξοφλήσει το Δημόσιο τις πολύ μεγάλες υποχρεώσεις προς σειρά επιχειρήσεις όλων των κλάδων, με αποτέλεσμα αυτές να ωθούνται στον ακριβό τραπεζικό δανεισμό. Μόνο προς τον ΟΤΕ οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις ανέρχονται στα 60 εκατ. ευρώ(!), ενώ άλλοι κλάδοι που έχουν λαμβάνειν μεγάλα ποσά είναι ο κατασκευαστικός, οι προμηθευτές νοσοκομείων κ.ά.

- Να γίνουν συντονισμένες κινήσεις έτσι ώστε η πολιτική μείωσης των επιτοκίων της ΕΚΤ να περάσει και στα επιτόκια με τα οποία επιβαρύνονται οι επιχειρήσεις. Με αυτόν τον τρόπο η μείωση του κόστους των πρώτων υλών, σε συνδυασμό με πτώση στο κόστος άντλησης κεφαλαίων, θα μπορούσε να μετριάσει τις επιπτώσεις από την υποχώρηση στη ζήτηση.

- Να συνεχιστούν απρόσκοπτα οι δημόσιες επενδύσεις και να μην υπάρξουν αναβολές και καθυστερήσεις για να μην εκτιναχτεί το δημοσιονομικό έλλειμμα. Μάλιστα, θα πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες έτσι ώστε να αρχίσουν να τρέχουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα τα έργα του Δ΄ ΚΠΣ αλλά και αρκετά έργα ΣΔΙΤ, προκειμένου να περιοριστεί η «κοιλιά έργων και επενδύσεων» που πλήττει πολλούς κλάδους της οικονομίας (τσιμέντο, ξύλο, μέταλλα κ.ά.).

- Να ληφθούν μέτρα στήριξης και σε άλλους ευαίσθητους οικονομικούς κλάδους και όχι μόνο στον τουρισμό (που εξαγγέλθηκαν) και στην κλωστοϋφαντουργία (που σχεδιάζονται).

- Να "τρέξουν" αναπτυξιακές διαδικασίες (π.χ. επενδύσεις στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας) που "φρενάρουν" στο σύστημα της γραφειοκρατίας.

Πέραν όμως των αιτημάτων που απαιτούν χρήματα, αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι σε όλους σχεδόν τους κλάδους οι επιχειρηματίες ζητούν την επιτάχυνση λύσεων σε χρόνια προβλήματα, τα οποία προκαλούν έντονες επιδράσεις και η αντιμετώπισή τους δεν απαιτεί την καταβολή ούτε ενός ευρώ. Επιχειρηματικοί φορείς καταγγέλλουν ότι προσπαθούσαν επί σειρά μήνες να συναντηθούν με τους αρμόδιους υπουργούς για την παράθεση σοβαρών αιτημάτων και, ύστερα από πολύμηνη αναμονή, αρκετές φορές αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε απειλές!

Τα προηγούμενα βέβαια αιτήματα αφορούν στη βραχυπρόθεσμη διαχείριση των προβλημάτων από τον νέο υπουργό, καθώς υπάρχουν και θέματα που μπορεί μεν να μη λύνονται από τη μια μέρα στην άλλη, ωστόσο θεωρούνται πολύ μεγάλης σημασίας για τη μακροχρόνια ανάπτυξη της χώρας. Όπως, για παράδειγμα, η περιστολή της κρατικής σπατάλης, την οποία ο πρωθυπουργός είχε εκτιμήσει το 2004 γύρω στα 10 δισ. ευρώ ετησίως!

Επίσης, τα συγκεκριμένα αιτήματα αφορούν σε τομές που απαιτούνται για τη λειτουργία των δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών και ιδίως εκείνων που επιβαρύνουν με τεράστια ελλείμματα τον κρατικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, υφίστανται και θεσμικά ζητήματα, όπως η τετραήμερη απασχόληση σε κλάδους με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, η μείωση της γραφειοκρατίας, η διαφάνεια στις κρατικές προμήθειες, η παροχή ίδιων όρων ανταγωνισμού για όλες τις επιχειρήσεις κ.ά.

---Κρατούν μικρό καλάθι

Το ευχάριστο της όλης υπόθεσης είναι ότι ο νέος υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Γιάννης Παπαθανασίου, είναι "άνθρωπος της αγοράς" και άρα είναι σε θέση να κατανοήσει τις παραπάνω θέσεις των επιχειρήσεων. Ίσως αυτό το γεγονός να ήταν εκείνο που συνέβαλε τα μέγιστα για την επιλογή του στη συγκεκριμένη θέση από τον πρωθυπουργό.

Παρ’ όλα αυτά, οι άνθρωποι της αγοράς δεν προσδοκούν να γίνουν και πολλά πράγματα...

Πρώτα απ’ όλα, ορισμένοι πιστεύουν ότι ο νέος υπουργός καλείται να διεκπεραιώσει μια "προεκλογική θητεία" με πρωταρχικό στόχο τον "καλλωπισμό" των κυβερνητικών ποσοστών σε επικείμενες έκτακτες εκλογές μέσα στο έτος! Άρα, αν επαληθευτεί αυτό το σενάριο, οι κύκλοι αυτοί φοβούνται ότι θα γίνει μια πρόχειρη διαχείριση των θεμάτων, μέσα από μια χαλαρή δημοσιονομική πολιτική, η οποία θα οδηγήσει σε μεγαλύτερα προβλήματα στο μέλλον.

Επιπλέον, στον επιχειρηματικό κόσμο φαίνεται να υπάρχει μια γενικότερη δυσπιστία για το κατά πόσον οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες είναι σε θέση να κινηθούν γρήγορα και αποτελεσματικά.

Και, τέλος, οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται ότι τα περιθώρια ελιγμών του νέου υπουργού κάθε άλλο παρά μεγάλα είναι. Και αυτό γιατί και αν ακόμη αποφύγουμε το καθεστώς επιτήρησης από την Ε.E., οποιαδήποτε χαλάρωση της οικονομικής πολιτικής θα συνοδευτεί από νέα αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους.

Ήδη, μετά την υποβάθμιση από τη Standard & Poor’s, η χώρα πληρώνει το "μάρμαρο". Την Τρίτη 20/1 το spread των ελληνικών δεκαετών ομολόγων εκτινάχτηκε στις 271 μονάδες βάσης σε σχέση με τα γερμανικά δεκαετή, των οποίων οι τιμές ανέβαιναν, ενώ στην ΗΔΑΤ το πενταετές ομόλογο διαπραγματευόταν με απόδοση 5,31 - 5,38%, με σημαντικό "καπέλο" έναντι των αντίστοιχων γερμανικών εκδόσεων.

Στην κοινοπρακτική έκδοση των 5ετών ομολόγων της Τρίτης, μπορεί το ποσό που ζητούσε ο ΟΔΗΧΧ να υπερκαλύφθηκε από Έλληνες και από ξένους θεσμικούς, αλλά το μέσο επιτόκιο διαμορφώθηκε λίγο υψηλότερα από το 5,6%.           

Οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι εξαιτίας της αύξησης του κόστους δανεισμού του ελληνικού δημοσίου οι πρόσθετες επιβαρύνσεις θα φτάσουν τα 500 εκατ. ευρώ, τα οποία θα επιβαρύνουν τους φορολογουμένους.

Εντός του Ιανουαρίου, μόνο για λήξεις ομολόγων, ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους θα πρέπει να αντλήσει 7,1 δισεκατομμύρια ευρώ και μέχρι σήμερα έχει στην... άκρη 2,55 δισ. ευρώ από τα έντοκα γραμμάτια.

---Η μασχάλη με... δύο καρπούζια

Οι δηλώσεις του υπουργού μετά την ανακοίνωση των δυσοίωνων προβλέψεων της Ε.Ε. έμοιαζαν με τον άνθρωπο που προσπαθεί να χωρέσει δύο καρπούζια σε μία μασχάλη. Ο κ. Παπαθανασίου προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ της δυσκολίας του Δημοσίου να δανειστεί με λογικό επιτόκιο και της ανάγκης για διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η καλύτερη συνταγή, σύμφωνα με τους αναλυτές, θα ήταν η κυβέρνηση (αν μπορούσε) να πείσει ότι μπορεί μεν η χώρα μέσα στο 2009 να εμφανίσει δυσμενείς δείκτες ελλειμμάτων και χρέους -στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της διεθνούς κρίσης-, ωστόσο από το 2010 και μετά θα ακολουθήσει ταχύτατη και δραστική βελτίωση των πραγμάτων. Πόσο εύκολο όμως να πειστούν για κάτι τέτοιο οι -δύσπιστες κατά κανόνα- διεθνείς αγορές χρήματος, όταν πολλοί πιστεύουν ότι επίκειται νέα εκλογική αναμέτρηση μέσα στο τρέχον έτος, ή όταν τόσες και τόσες προηγούμενες υποσχέσεις Ελλήνων υπουργών διαψεύστηκαν στην πράξη;

---Τι ζητά η χρηματιστηριακή αγορά

Τις προτάσεις του για τη γενικότερη πολιτική που πρέπει να ακολουθήσει το οικονομικό επιτελείο αλλά και τις ειδικότερες προβλέψεις για τη χρηματιστηριακή αγορά καταθέτει ο πρόεδρος του ΣΜΕΧΑ, κ. Αλέξανδρος Μωραϊτάκης.

Ειδικότερα, ο κ. Μωραϊτάκης καταθέτει τα εξής:  

Προτάσεις γενικότερης πολιτικής:

- Να ληφθούν μέτρα που στόχο θα έχουν την ουσιαστική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
- Να ιδιωτικοποιηθούν οι ζημιογόνες επιχειρήσεις του Δημοσίου.
- Να προχωρήσουν όλα τα υπουργεία και οι ΔΕΚΟ σε εκπόνηση νέων προϋπολογισμών από μηδενική βάση, με εναλλακτικά σενάρια υλοποίησης στόχων, ανάλογα με τους πόρους (Zero Base Βudgeting και Management by Objectives), σε όλους τους βαθμούς ευθύνης.
- Να συζητούνται όλα τα νομοσχέδια με τους εκάστοτε αρμόδιους φορείς και με τα επιμελητήρια, τα οποία ως σύμβουλοι της κυβέρνησης θα πρέπει να υποβάλλουν πάντοτε προτάσεις.
- Να ακούει η κυβέρνηση τα επιχειρήματα φορέων που διακρίνονται από υπευθυνότητα, που διαθέτουν πιστοποιημένη τεχνογνωσία και ξεχωρίζουν για την ελληνικότητά τους (ένας από αυτούς τους φορείς που συγκεντρώνει και τα τρία κριτήρια είναι και ο ΣΜΕΧΑ).
- Αξιοκρατία στην επιλογή προσώπων, διαφάνεια στις προμήθειες του Δημοσίου, διανομή της κρατικής διαφημιστικής δαπάνης με αξιοκρατικά κριτήρια, αποφυγή άσκοπων διαφημιστικών εξόδων, όπως για παράδειγμα η πρόσφατη καμπάνια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
- Να υπάρξει αποτελεσματικότερη διαχείριση της περιουσίας των ταμείων.
- Αλλαγή πολιτικής διαχείρισης δημόσιου χρέους, έτσι ώστε να επιτευχθούν καλύτεροι όροι για το Δημόσιο, ανεξαρτησία έναντι των ξένων δανειστών με τη συμμετοχή και Ελλήνων επενδυτών και διαφάνεια με τη διαπραγμάτευση των ομολόγων στην πλατφόρμα του Χ.Α.
- Να σταματήσουν επιτέλους τα οκταετή "δώρα" (ασφαλιστικά, φορολογικά κ.λπ.) προς τράπεζες και ισχυρούς ομίλους σε βάρος του Δημοσίου και του κοινωνικού συνόλου.
- Να υλοποιηθεί πρακτικά σε όλους τους τομείς η απαγόρευση σύγκρουσης συμφερόντων.
- Να μειωθεί στο μισό, ή τουλάχιστον στα δύο τρίτα, ο αριθμός των βουλευτών και να βελτιωθεί το οικονομικό τους επίπεδο και οι συνθήκες εργασίας τους.
- Να χωριστεί εκλογικά η Ελλάδα σε μικρές μονοεδρικές περιφέρειες.
- Όπως γίνεται στην Κύπρο, στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες, οι υπουργοί σε καμία περίπτωση να μην είναι βουλευτές, για να μην εμπλέκεται η εκτελεστική με τη νομοθετική λειτουργία και ο υπουργός να έχει αποκλειστικό στόχο την εξυπηρέτηση των συμφερόντων όλων των πολιτών, διαθέτοντας το πολυτιμότερο περιουσιακό στοιχείο που διαθέτει, τον χρόνο του, υπέρ του έργου του υπουργείου του, χωρίς να ενδιαφέρεται για την προσεχή εκλογή του.
- Οι ανεξάρτητες αρχές να είναι πράγματι ανεξάρτητες, να διορίζονται υπερκομματικά, σε κυκλικό χρόνο και από διαφορετικούς φορείς - πρόσωπα.
- Τα "τρικέφαλα τέρατα", όπως είχε πει ο κ. Αλογοσκούφης στη Βουλή κατά τη συζήτηση νομοσχεδίου για την κεφαλαιαγορά, δηλαδή οι αρχές που νομοθετούν, εκδίδουν διοικητικές αποφάσεις, κατηγορούν και δικάζουν, πρέπει να εκλείψουν.

Προτάσεις που αφορούν στη χρηματιστηριακή αγορά:

- Να ληφθούν μέτρα, έτσι ώστε να υιοθετηθεί ο στόχος προκειμένου η Ελλάδα να καταστεί διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο. Ο συγκεκριμένος στόχος είχε ανακοινωθεί τόσο από τον ίδιο τον πρωθυπουργό κ. Κώστα Καραμανλή το 2005 όσο και από τον προηγούμενο υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γιώργο Αλογοσκούφη. Και έκτοτε φαίνεται πως έχει ξεχαστεί.
- Να ανακληθεί το φορολογικό νομοσχέδιο του περασμένου Σεπτεμβρίου και ιδιαίτερα η επιβολή φόρου υπεραξίας στις χρηματιστηριακές συναλλαγές και η επιπρόσθετη κατά 10% φορολόγηση των μερισμάτων.
- Να υπάρξουν οι ίδιοι "κανόνες παιχνιδιού" για όλους και όχι να πριμοδοτούνται οι τράπεζες έναντι των υπολοίπων.
- Να αναλάβει η Ελλάδα πρωτοβουλίες βελτίωσης της ευρωπαϊκής χρηματιστηριακής αγοράς.
- Να ξαναγραφτούν όλοι οι νόμοι και οι διοικητικές αποφάσεις που αφορούν σε πιστωτικά ιδρύματα σε ελληνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Η Ελλάδα μπορεί να έχει λόγο, γιατί πιστοποιημένοι Έλληνες σε Ελλάδα και εξωτερικό, διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία.
- Να μην αποκλείονται οι ελληνικές ΑΧΕΠΕΥ από μετοχοποιήσεις και συμβουλευτικές υπηρεσίες του Δημοσίου.
- Στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΧΑΕ θα πρέπει να υπάρξει εκπροσώπηση του ΣΜΕΧΑ και να αποβληθούν μέλη του Δ.Σ. που έχουν σύγκρουση συμφερόντων, ή έλλειψη τεχνογνωσίας.
- Να υπάρξει ενιαία, ή τουλάχιστον, συντονισμένη εποπτεία τραπεζών, ΑΕΠΕΥ, ΑΧΕΠΕΥ και ασφαλιστικών εταιριών.
- Να απαγορευτούν, ή τουλάχιστον να ελεγχθούν αυστηρότατα από τις εποπτικές αρχές και την επιτροπή ανταγωνισμού οι ενδοομιλικές συναλλαγές.
- Διάδοση του θεσμού της κεφαλαιαγοράς από την ΕΧΑΕ στους Έλληνες, που τόσο καιρό αποφεύγεται, όπως και η διάθεση ομολόγων για να μη θιγεί η ρευστότητα των τραπεζών, η οποία κατά ένα σημαντικό μέρος χρησιμοποιείται για την επέκτασή τους στη ΝΑ. Ευρώπη.