Την περασμένη εβδομάδα, στο Free Lunch έγραφα για τη συζήτηση αναφορικά με το μέλλον του ψηφιακού χρήματος στην Ευρώπη και διαμαρτυρήθηκα πως «η Ευρώπη δεν διαθέτει γεωπολιτική στρατηγική για το ψηφιακό χρήμα».
Παρέλειψα, όμως, δυο πράγματα. Το ένα ήταν να σημειώσω πως η Ευρώπη δεν διαθέτει καθόλου γεωπολιτική νομισματική στρατηγική, πέραν της πτυχής της ψηφιοποίησης. Και, το σημαντικότερο, δεν εξέτασα το τι θα πρέπει να περιλαμβάνει μια τέτοια στρατηγική. Άρα η σημερινή στήλη κάνει μερικές προτάσεις για έναν επίδοξο αναλυτή νομισματικής γεωστρατηγικής στις Βρυξέλλες, την Φρανκφούρτη ή αλλού.
Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τη νομισματική γεωπολιτική πρέπει να έχει (τουλάχιστον) τέσσερα τμήματα, κατά την άποψή μου. Πρώτον, βεβαίως, πρέπει να μπει στη μάχη για νομισματική ελκυστικότητα, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της περασμένης εβδομάδας. Άρα, η ΕΕ χρειάζεται να επιδιώξει σοβαρά τον στόχο του να καταστήσει τα προϊόντα σε ευρώ ελκυστικά για τον κόσμο και όχι μόνο για τις χώρες της ευρωζώνης.
Η συνεχιζόμενη εργασία για τις ψηφιακές εκκαθαρίσεις χονδρικής είναι ένα ευπρόσδεκτο μέρος αυτού. Σημαίνει, όμως, επίσης ότι το ψηφιακό ευρώ πρέπει να έρθει γρηγορότερα από το τρέχον χρονοδιάγραμμα, με υψηλότερα όρια διακράτησης (ή ιδανικά κανένα όριο) και με ρυθμισμένη αλλά πιο γενναιόδωρη πρόσβαση για τους κατοίκους περιοχών εκτός ευρώ από αυτό που εξετάζεται σήμερα.
Το μπλοκ πρέπει επίσης να είναι πιο ενθαρρυντικό για τα stablecoins σε ευρώ που εκδίδει η ΕΕ, όπως όριζε μελέτη του Bruegel που καλύψαμε την περασμένη εβδομάδα.
Στο ίδιο πνεύμα, οι θεσμοί της ΕΕ θα πρέπει να ενστερνιστούν έναν ρόλο παρόχου διεθνών νομισματικών δημόσιων αγαθών –μηχανισμούς που συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου και του κόστους συναλλαγής μέσω της χρήσης του ευρώ. Όπως έχω υποστηρίξει και στο παρελθόν, αυτό συμπεριλαμβάνει μια μεγαλύτερη προθυμία για έκδοση γραμμών swap και εργαλείων αναχρηματοδότησης για χώρες εκτός ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενίσχυσε νωρίτερα φέτος τις διευκολύνσεις repo για άλλες κεντρικές τράπεζες. Αυτό ήταν ένα εξαιρετικό βήμα προς τα εμπρός. Μπορεί όμως να προσφέρει ένα επιπλέον κίνητρο στα ξένα ιδρύματα να προτιμούν τίτλους εκφρασμένους σε ευρώ στα χαρτοφυλάκιά τους.
Οι ιδέες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν μόνιμες αντί για χρονικά περιορισμένες γραμμές ρευστότητας και όρους που είναι ελκυστικοί σε «περίοδο ειρήνης» και όχι μόνο όταν επίκειται κρίση.
Θυμηθείτε ότι ο κυρίαρχος διεθνής ρόλος του δολαρίου ενισχύθηκε από την εμφάνιση της αγοράς τίτλων και δανεισμού σε «ευρωδολάρια». Το ευρώ θα μπορούσε παρομοίως να επωφεληθεί από μια offshore χρηματοπιστωτική αγορά εκφρασμένη σε ευρώ.
Δεύτερον, να συνειδητοποιήσει τα νομισματικά οφέλη της οικονομικής ολοκλήρωσης. Μια νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο Economic Policy την περασμένη εβδομάδα υποδηλώνει ότι τόσο μια βαθύτερη εγχώρια αγορά όσο και οι στενότεροι εμπορικοί και κεφαλαιακοί δεσμοί με άλλες οικονομίες αυξάνουν την ελκυστικότητα ενός νομίσματος.
Αντίθετα, οι προστατευτικές αποχωρήσεις από την παγκόσμια οικονομία, όπως τα δασμολογικά τείχη που τόσο αγαπά ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθιστούν ένα νόμισμα λιγότερο χρήσιμο στους ξένους κατόχους ως μέσο αντιστάθμισης κινδύνου.
Αυτό λειτουργεί υπέρ του ευρώ. Η απελευθέρωση του εμπορίου βρίσκεται εδώ και καιρό στο DNA της ΕΕ, οπότε αυτός είναι ένας πυλώνας της γεωοικονομικής πολιτικής που οι Βρυξέλλες εφαρμόζουν φυσικά. Και η ικανότητά της να υπογράφει νέες εμπορικές συμφωνίες τα τελευταία χρόνια ήταν εντυπωσιακή και ευπρόσδεκτη (αν και σε ορισμένες περιπτώσεις — όπως με το μπλοκ της Mercosur — καθυστέρησε και εξακολουθεί να μην έχει απαλλαγεί από την πολιτική αβεβαιότητα).
Όμως, μια γεωοικονομική στρατηγική αντάξια του ονόματός της θα συνέδεε συνειδητά αυτούς τους δύο πρώτους άξονες και θα χρησιμοποιούσε την εμπορική ατζέντα για να προωθήσει τη νομισματική ατζέντα.
Ορίστε ένα παράδειγμα για το πώς η ΕΕ μπορεί να κάνει την οικονομική της στρατηγική πιο εξελιγμένη: Όταν το μπλοκ διαπραγματεύεται εμπορικές συμφωνίες, θα μπορούσε να συμπεριλάβει συνομιλίες για γραμμές swap της ΕΚΤ ως πιθανές πρόσθετες προσφορές, περιορίζοντας παράλληλα τις προτιμησιακές εμπορικές παραχωρήσεις μόνο σε τιμολόγηση που γίνεται στο νόμισμα μιας χώρας της ΕΕ ή του εταίρου της εμπορικής συμφωνίας.
Η τρίτη πτυχή είναι πασίγνωστη και συχνά απορρίπτεται ως πολιτικά πολύ δύσκολη. Είναι το αναπόφευκτο και φαινομενικά ακατονόμαστο βήμα της εξυγίανσης και της επέκτασης του αποθέματος των κοινών περιουσιακών στοιχείων που υποστηρίζονται από τις κυβερνήσεις.
Η οικονομική και χρηματοπιστωτική λογική για μια μεγάλη προσφορά χρεογράφων υποστηριζόμενων από την ΕΕ είναι πλέον συντριπτική: είναι το κλειδί για να δοθεί στους διεθνείς επενδυτές ένας ασφαλής τρόπος εισόδου στην Ευρωζώνη σε μεγάλη κλίμακα και, ως εκ τούτου, ένα σκαλοπάτι για την οικοδόμηση πανευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, τη μείωση του κόστους χρηματοδότησης για επενδύσεις στην Ευρώπη και την ανακατεύθυνση προς τέτοιες επενδύσεις των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων καθαρών αποταμιεύσεων που οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι στέλνουν εκτός ΕΕ κάθε χρόνο.
Αυτοί είναι όλοι στόχοι που οι ηγέτες της ΕΕ έχουν υιοθετήσει στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.
Η πολιτική λογική, ωστόσο, παραμένει εγκλωβισμένη στις υποψίες ότι ο κοινός δανεισμός είναι απλώς ένας τρόπος για τις πλούσιες χώρες να επιδοτούν τις φτωχές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο έχω ταχθεί υπέρ του κοινού δανεισμού μεγάλης κλίμακας για επανεπένδυση σε κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα, αντί για κεφάλαια που μεταβιβάζονται στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Αλλά πιο σημαντική από τις τεχνικές λύσεις, εκ των οποίων υπάρχουν πολλές, είναι η ανάγκη για πολιτική τέχνη -κυρίως από τη Γερμανία, ως ηγέτιδα του στρατοπέδου των σκεπτικιστών του χρέους- βασισμένη στη συνειδητοποίηση ότι για να είναι η ΕΕ μια μεγάλη δύναμη, πρέπει να προσφέρει στις άλλες οικονομίες ένα ασφαλές μέρος για να σταθμεύουν τις αποταμιεύσεις τους, αντί να περιμένει από τον κόσμο να απορροφήσει τις αποταμιεύσεις που η ίδια δεν ξέρει πώς να αξιοποιήσει στο εσωτερικό της.
Τέταρτον, η ΕΕ πρέπει να δείξει στον κόσμο ότι θα χρησιμοποιήσει τη χρηματοπιστωτική της ισχύ, όπως είναι σήμερα και όπως θα μπορούσε να γίνει με τα βήματα που αναφέρονται παραπάνω, με τρόπους που είναι πραγματικά αυτόνομοι και ταυτόχρονα προς όφελος του κόσμου.
Εν μέρει, αυτό θα περιλάμβανε την αξιοποίηση εργαλείων που είναι ήδη διαθέσιμα αλλά υποχρησιμοποιούνται. Η ΕΕ διαθέτει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε αδρανή δανειακή ικανότητα στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σωστά.
Εν μέρει, θα περιλάμβανε το να προβάλει περισσότερο το ανάστημά της για να αντισταθεί στον οικονομικό καταναγκασμό από άλλες μεγάλες δυνάμεις. Μεγάλο μέρος του λεγόμενου παγκόσμιου νότου και των μη ευρωπαϊκών μεσαίων δυνάμεων περίμεναν από την ΕΕ να αντισταθεί πιο σταθερά στον εμπορικό εκφοβισμό του Τραμπ πέρυσι, αντί να υποκύψει σε μια εκβιαστική «συμφωνία».
Ο σπουδαίος ρόλος της ΕΕ στο εμπόριο της δίνει πολύ μεγαλύτερο εκτόπισμα από αυτό που φαίνεται διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει.
Tο εμπόριο δεν είναι, όμως, το μόνο σημείο όπου διαθέτει γεωοικονομικό πλεονέκτημα· αυτό υπάρχει και στα χρηματοοικονομικά. Μια σημαντική νέα έκθεση του Ινστιτούτου του Κιέλου έρχεται να προστεθεί στην αυξανόμενη αναγνώριση των ελεγχόμενων από την ΕΕ οικονομικών «σημείων ασφυξίας».
Επισημαίνει πώς τα αμερικανικά ομόλογα τυγχάνουν προνομιακής μεταχείρισης στους κανονισμούς της ΕΕ για τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που τα κατέχουν. Η αυστηροποίηση αυτού του πλαισίου -ακόμη και η εξίσωση των αμερικανικών ομολόγων με παρόμοιους τίτλους- θα ασκούσε σημαντική πίεση στο κόστος χρηματοδότησης των ΗΠΑ.
Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένας γεωπολιτικός μοχλός πίεσης, αλλά στην πραγματικότητα θα είχε νόημα με καθαρά εγχώριους χρηματοοικονομικούς όρους, καθώς τα ανακατευθυνόμενα κεφάλαια θα μείωναν το κόστος χρηματοδότησης για τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Ιδανικά, θα συνδυαζόταν με κινήσεις για την αύξηση της προσφοράς κοινού χρέους της ΕΕ.
Έπειτα, υπάρχει το ζήτημα των δεσμευμένων αποθεματικών της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, αξίας περίπου 200 δισ. ευρώ σήμερα, τα οποία αποτελούνται κυρίως από μια κατάθεση στην Euroclear Bank στο Βέλγιο. Υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση στους κύκλους χάραξης πολιτικής της Ευρώπης ότι το να αναγκαστεί η Ρωσία να πληρώσει με αυτά τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία για τον παράνομο επιθετικό της πόλεμο στην Ουκρανία θα υπονόμευε τον διεθνή ρόλο του ευρώ.
Αυτό όμως είναι μια παρανόηση. Αν μη τι άλλο, είναι ο φόβος της ΕΕ και των κρατών μελών της να αγγίξουν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία που αποκαλύπτει ότι το μπλοκ δεν είναι ακόμη η αυτόνομη χρηματοπιστωτική δύναμη που πρέπει να είναι (η απόλυτη απάθεια του Τραμπ όσον αφορά τα κρατικά περιουσιακά στοιχεία υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ δεν είναι παράδειγμα προς μίμηση, αλλά μια διδακτική αντίθεση).
Μια παγκόσμια δύναμη δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν η δική της χρηματοπιστωτική ασφάλεια είναι όμηρος ενός μικρού –για το μέγεθος της οικονομίας της- ποσού χρήματος. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει πως η ΕΕ θα πρέπει να αγνοήσει τις προστασίες για τα περιουσιακά στοιχεία των επενδυτών.
Σημαίνει, όμως, πως θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη ότι αυτή η προστασία ασφαλίζεται με ένα ελάχιστο επίπεδο συμμόρφωσης με τους παγκόσμιους κανόνες και το διεθνές δίκαιο.
Την ίδια ώρα, η ίδια η χρηματοπιστωτική δύναμη της ΕΕ θα πρέπει να υπηρετεί αυτούς τους κανόνες και νόμους. Στην περίπτωση της Ρωσίας, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη μεταφορά των δεσμευμένων κυριαρχικών απαιτήσεων σε μια νέα τραπεζική οντότητα, απομονωμένη (σε αντίθεση με την Euroclear) από το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα και σχεδιασμένη ώστε με τον χρόνο να εκπληρώσει τις σαφείς υποχρεώσεις της Ρωσίας για καταβολή αποζημιώσεων.
Ένας θεσμικός μηχανισμός για τη διαχείριση αυτών των υποχρεώσεων ήδη κατασκευάζεται, υπό τη μορφή μιας Διεθνούς Επιτροπής Απαιτήσεων. Το να το υποστηρίξει αυτό η ΕΕ, μεταξύ άλλων καθιστώντας διαθέσιμα τα χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία του επιτιθέμενου, δεν θα υπονόμευε το παγκόσμιο κύρος της, είτε σε γεωπολιτικούς είτε σε χρηματοοικονομικούς όρους.
Αντιθέτως, θα ενίσχυε και τα δύο.
© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation