Απαιτείται δημοσιονομική ένωση για ευρωζώνη

Εάν ο μηχανισμός στήριξης που στηρίζει το Βερολίνο δεν συνοδευτεί από ελάχιστη έστω δημοσιονομική ένωση, τότε η λογική επίτπωση θα είναι η διάσπαση της ευρωζώνης στις χώρες του πυρήνα και στις χώρες της περιφέρειας.

Δημοσιεύθηκε: 15 Νοεμβρίου 2010 - 12:30

Wolfgang Munchau

Απαιτείται δημοσιονομική ένωση για ευρωζώνη

Από την πρώτη ημέρα της υιοθέτησής του, το ευρώ βρίσκεται αντιμέτωπο με λογικές ανακολουθίες. Η πιο γνωστή είναι ο συνδυασμός "όχι κρατικές στηρίξεις, όχι έξοδος από την ΟΝΕ και όχι κρατικές χρεοκοπίες". Αυτή η συγκεκριμένη ανακολουθία φαίνεται πως βρίσκεται τώρα σε διαδικασία επίλυσης, μέσω ενός μόνιμου μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων, ο οποίος θα επιτρέπει τη δυνατότητα κρατικής χρεοκοπίας. Η προσπάθεια αντιμετώπισης αυτής της ανακολουθίας, όμως, εντείνει μία άλλη που αποτελείται από τρεις παράγοντες: τις πιθανότητες κρατικής χρεοκοπίας, τις επίμονες ανισορροπίες και την έλλειψη δημοσιονομικής ένωσης.

Η γερμανική πρόταση για την αντιμετώπιση των κρίσεων αφορά κυρίως στο ενδεχόμενο κρατικής χρεοκοπίας και έχει μεγάλη υποστήριξη. Η Γερμανίδα καγκελάριος, κ. Angela Merkel, δηλώνει πως οι φορολογούμενοι δεν μπορούν να στηρίζουν διασυνοριακές μεταφορές κεφαλαίων και να πληρώνουν τη στήριξη άλλων κρατών. Υπό την παρούσα νομική και πολιτική διάρθρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το επιχείρημα αυτό είναι αδιαμφισβήτητα αληθές.

Φανταστείτε, επί παραδείγματι, μία περίπτωση κατά την οποία η κρατική τράπεζα της Γερμανίας καλείται να δώσει την έγκρισή της για τη μεταφορά πολλών δισεκατομμυρίων στην Ιρλανδία ή στην Ελλάδα, ενώ παράλληλα η Γερμανία προχωρά σε μείωση των κοινωνικών επιδομάτων των πολιτών της. Η πρόταση "όχι κρατική διάσωση", που στηρίζει τη νομισματική ένωση, είναι κάτι περισσότερο από νομικός περιορισμός. Σε μία αποκεντρωμένη νομισματική ένωση ένα σύστημα διακρατικών μεταφορών κεφαλαίων στήριξης είναι πολιτικά ανέφικτο.

Ο δεύτερος παράγοντας ανακολουθιών είναι οι επίμονες ανισορροπίες, οι οποίες ενισχύονται εκ νέου στο πλαίσιο τόσο της ευρωζώνης όσο και διεθνώς, χωρίς να υπάρχει κάποιο αξιόπιστο σχέδιο αντιμετώπισής τους. Η αποτυχία που καταγράφηκε την προηγούμενη εβδομάδα στη συνάντηση των χωρών του G20 αναφορικά με την προσπάθεια τα ισχυρότερα κράτη να βρουν μία κοινή ατζέντα είναι η μεγαλύτερη καταστροφή στη διαχείριση της παγκόσμιας οικονομίας την επομένη της χρηματοοικονομικής κρίσης. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ένα αξιόπιστο σχέδιο στη διάθεσή της.

Οι διακρατικές ανισορροπίες επιδεινώνονται μέσω τριβών ως προς τον χρηματοοικονομικό κλάδο. Ο χρηματοοικονομικός και ο τραπεζικός κλάδος είναι εθνική υπόθεση, ρυθμίζονται και ελέγχονται σε εθνικό επίπεδο, στηρίζονται σε εθνικό επίπεδο και με ανεπαρκή ευρωπαϊκό συντονισμό. Το κάθε πρόβλημα αντιμετωπίζεται στη χώρα όπου ανακύπτει.

Ο τρίτος παράγοντας ανακολουθίας είναι η έλλειψη δημοσιονομικής ένωσης. Δεν αναφέρομαι στη δημιουργία ενός υπερκράτους αλλά στη σύσταση μιας ελάχιστης δημοσιονομικής ένωσης. Έχω πληροφορηθεί για κάποιον υπολογισμό, βάσει του οποίου ένας προαιρετικός προϋπολογισμός της τάξεως του 1% του ΑΕΠ θα μπορούσε να είναι αρκετός. Ακόμη και αυτό, όμως, δεν πρόκειται να συμβεί. Η ίδρυση δημοσιονομικής ένωσης απαιτεί τόσο μαζικές αλλαγές στις ευρωπαϊκές συνθήκες που δύσκολα μπορεί να οραματιστεί κανείς την εφαρμογή της.

Ένας ακόμη σημαντικός περιορισμός είναι η θέση του γερμανικού συνταγματικού δικαστηρίου. Η απόφασή του ως προς τη Συνθήκη της Λισαβόνας καθιστά σαφές ότι ο πολιτικός έλεγχος της δημοσιονομικής πολιτικής αποτελεί μέρος της εθνικής κυριαρχίας και δεν μπορεί να μεταβιβαστεί στις Βρυξέλλες.

Γιατί, λοιπόν, οι τρεις αυτοί παράγοντες της κρατικής χρεοκοπίας, των επίμονων ανισορροπιών και της έλλειψης δημοσιονομικής ένωσης είναι ασύμβατοι; Μπορεί να υπάρξει ένα σύστημα όπου να ισχύουν δύο από αυτούς, όπως επί παραδείγματι να επιτρέπονται οι κρατικές χρεοκοπίες και μεγάλες ανισορροπίες. Σε αυτήν την περίπτωση, όμως, θα ήταν απαραίτητη η δημοσιονομική ένωση ώστε να απορροφά τους συστημικούς κραδασμούς. Έτσι λειτουργούν οι ΗΠΑ, όπου η κοινή δημοσιονομική οργάνωση σε ένα ανώτερο επίπεδο καθιστά βιώσιμες τις αποκλίσεις μεταξύ των Πολιτειών.

Παρ' όλα αυτά, στο ενδεχόμενο έντονων ανισορροπιών και κρατικής χρεοκοπίας δύσκολα μπορεί να δει κανείς πώς θα επιβιώσει μιας τέτοιας κρίσης η νομισματική ένωση που δεν συνοδεύεται από ένα ενιαίο κράτος. Οι ανισορροπίες παράγουν μεγάλες διακρατικές ροές κεφαλαίων. Χωρίς κεντρική χρηματοοικονομική εποπτεία οι ροές αυτές οδηγούν σε στρεβλώσεις στον χρηματοοικονομικό κλάδο, που καταλήγουν σε κυβερνητικές -εν τέλει- υποχρεώσεις. Χωρίς την ύπαρξη μιας κοινής απορρόφησης συστημικών κραδασμών και χωρίς τη δυνατότητα υποτίμησης, οι χώρες ενδέχεται να βρεθούν σε μια κατάσταση από την οποία δεν θα μπορούν να ξεφύγουν χωρίς εξωτερική χείρα βοηθείας. Αυτό μπορεί ήδη να συμβαίνει τώραστην Ιρλανδία .

Το επόμενο ερώτημα είναι εάν μπορούν να λυθούν αυτές οι ανακολουθίες, επί παραδείγματι στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Φοβάμαι πως όχι. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν επιβάλει πολλά κατά περίπτωση μέτρα. Η μέγιστη δομική αλλαγή στην οποία αναμένεται να συμφωνήσουν είναι η δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων, αλλά ακόμη και σε αυτό το επίπεδο αναμένεται να υπάρξουν πολλές πολιτικές και νομικές δυσκολίες. Η επίλυση των ανακολουθιών στην περίπτωση της κρατικής χρεοκοπίας, των ανισορροπιών και της έλλειψης δημοσιονομικής ένωσης, όμως, απαιτεί δομικές τέτοιου μεγέθους αλλαγές για τις οποίες οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν είναι προετοιμασμένοι.

Η άποψη του κατεστημένου στην ευρωζώνη είναι πως τέτοιες κινήσεις δεν είναι απαραίτητες. Κάθε κρίση μπορεί να επιλυθεί με αρκετή δημοσιονομική πειθαρχία. Νομίζω πως η Ελλάδα, η Ιρλανδία και ίσως η Πορτογαλία μπορούν σύντομα να αποδείξουν ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Μία νομισματική ένωση μπορεί να επιζήσει με διαρθρωτικές ανακολουθίες, αλλά όχι για πάντα.

Γνωρίζουμε εδώ και μία δεκαετία ότι το διοικητικό πλαίσιο της ευρωζώνης είναι ανεπαρκές. Όμως, όσα νομίζαμε ότι θα συμβούν μακροπρόθεσμα έχουν ήδη συμβεί. Εκτιμώ πως οι υφιστάμενες ανισορροπίες θα εκραγούν σε συντομότερο χρονικό πλαίσιο από την αρχική πρόβλεψη - κάποια στιγμή στη δεκαετία.

Με έναν μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων που βασίζεται στη δυνατότητα κρατικής χρεοκοπίας και με τις επίμονες οικονομικές ανισορροπίες, η δημοσιονομική ένωση αναδεικνύεται απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβίωση του ευρώ. Και εάν το μήνυμα από το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες λέει ότι η δημοσιονομική ένωση είναι μη ρεαλιστική, τότε δεν θα πρέπει να εκπλαγούμε εάν οι επενδυτές στοιχηματίσουν στη διάσπαση της ευρωζώνης στην ομάδα του πυρήνα και της περιφέρειας. Είναι απλώς η λογική επίπτωση από τον νέο μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων.

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation