Διαφάνεια ή Ανεξαρτησία: Το δίλημμα της ΕΚΤ

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι η μόνη μεγάλη κεντρική τράπεζα στον κόσμο που δεν δημοσιεύει τα λεπτομερή πρακτικά των συνεδριάσεών της, ούτε το πώς ψήφισε το κάθε μέλος της επιτροπής καθορισμού πιστωτικής πολιτικής. Οι συζητήσεις που ξεκίνησαν πρόσφατα ορισμένα μέλη του κυβερνητικού συμβουλίου της ΕΚΤ έχουν δημιουργήσει προσδοκίες ότι σύντομα θα γίνουν μεγάλες αλλαγές. Ίσως όμως διαψευστούν αυτές οι προσδοκίες.

Η κοινοποίηση των πρακτικών και των αρχείων των ψηφοφοριών έχει δύο βασικούς αντικειμενικούς στόχους: Ο πρώτος είναι να βελτιωθεί η επικοινωνία της κεντρικής τρπεζας, ώστε να αυξηθεί η προβλεψιμότητα της νομισματικής πολιτικής και να μειωθεί η ανεπιθύμητη μεταβλητότητα στις αγορές, ειδικά εκείνη που οφείλεται σε μεγάλες αλλαγές στρατηγικής.

Τα τελευταία χρόνια οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν υιοθετήσει πολλά μέτρα με στόχο να βελτιωθεί η δυνατότητα των επενδυτών να προβλέπουν τις νομισματικές αποφάσεις, όπως ο καθορισμός ενός ξεκάθαρου αριθμητικού στόχου, η δημοσιοποίηση των προβλέψεων για τις εξελίξεις στην πραγματική οικονομία και τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για αυτές τις προβλέψεις, η πραγματοποίηση συνεντεύξεων τύπου και η κοινοποίηση στατιστικών εκθέσεων. Πιο πρόσφατα ακόμη, οι κεντρικοί τραπεζίτες άρχισαν να εφαρμόζουν το forward guidance, που έχει στόχο την προαναγγελία συγκεκριμένης πορείας για τα επιτόκια σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Οι έρευνες έδειξαν ότι αυτή η βελτίωση της διαφάνειας των κεντρικών τραπεζών έχει αυξήσει την προβλεψιμότητα για την πιστωτική πολιτική.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου αποδείξεις ότι η κοινοποίηση των πρακτικών και των ψηφοφοριών βελτιώνει τη δυνατότητα των επενδυτών να προβλέψουν τη νομισματική πολιτική. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι οι τράπεζες που κοινοποιούν τέτοιου είδους λεπτομέρειες έχουν καλύτερη απόδοση όσον αφορά την προβλεψιμότητα σε σχέση με τις υπόλοιπες.

Ο δεύτερος λόγος για την κοινοποίηση των λεπτομερών πρακτικών και ψηφοφοριών είναι να αυξηθεί η... ευθύνη (accountability) των κεντρικών τραπεζών, έτσι ώστε να εξισορροπείται η ανεξαρτησία τους. Η... ευθύνη των μη εκλεγμένων αξιωματούχων αξιολογείται από τα εκλεγμένα σώματα που τους διορίζουν, και από τον λαό γενικότερα. Αυτό είναι το σημείο όπου διαφέρει σημαντικά η ΕΚΤ από τις κεντρικές τράπεζες χωρών, όπως η Ιαπωνία και η Βρετανία αλλά και από τα ομοσπονδιακά συστήματα όπως η αμερικανική Federal Reserve.

Η κύρια διαφορά ανάμεσα στα συστήματα "ευθύνης" των ΗΠΑ και της Ευρώπης σχετίζεται με τη διαδικασία διορισμών. Τα μέλη του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ διορίζονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατόπιν αξιολόγησης του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, διαδικασία παρόμοια με αυτήν του συμβουλίου διοικητών στις ΗΠΑ, που διορίζονται από τον πρόεδρο. Ωστόσο, τα 17 υπόλοιπα μέλη του κυβερνητικού συμβουλίου της ΕΚΤ, δηλαδή οι διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών, διορίζονται από τη χώρα τους με βάση διαφορετικές διαδικασίες. Αντίθετα, στις ΗΠΑ, οι διοικητές των περιφερειακών κεντρικών τραπεζών διορίζονται από τα πολιτειακά συμβούλια, τα οποία με τη σειρά τους διορίζονται κατά κύριο λόγο από το συμβούλιο της Fed στην Ουάσιγκτον.

Έχει μεγάλη σημασία να τονίσουμε ότι τα επτά μέλη του συμβουλίου διοικητών της Fed εκπροσωπούν την πλειοψηφία στη 12μελή Federal Open Market Committee που λαμβάνει τις επιτοκιακές αποφάσεις, καθώς μόνο πέντε από τους 12 πολιτειακούς διοικητές έχουν δικαίωμα ψήφου σε κάθε συνεδρίαση. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, λόγω της εθιμικής πρακτικής που θέλει οι κεντρικοί τραπεζίτες της Ουάσιγκτον να τείνουν να ευθυγραμμίζονται με τον διοικητή της Fed στα κρίσιμα ζητήματα στρατηγικής.

Στην ΕΚΤ, αντιθέτως, στο εκτελεστικό συμβούλιο αναλογεί περίπου το ένα τέταρτο των ψήφων (6 από 23) στις συνεδριάσεις του κυβερνητικού συμβουλίου και οποιαδήποτε προδιαγεγραμμένη συνεργασία των μελών θα είχε αρνητική υποδοχή από τους υπόλοιπους.

Μία ακόμη διαφορά είναι ότι οι περιφερειακές κεντρικές τράπεζες της Fed στις ΗΠΑ έχουν αρμοδιότητες πάνω σε ομάδες πολιτειών, ενώ στην ευρωζώνη κάθε κεντρικός τραπεζίτης σχετίζεται με μία μόνο χώρα.

Όλα αυτά δείχνουν ότι οι θέσεις που έχει μεμονωμένα κάθε περιφερειακός κεντρικός τραπεζίτης της Fed έχουν λιγότερη επίδραση στην εξέλιξη της πιστωτικής πολιτικής των ΗΠΑ σε σχέση με τις θέσεις κάθε εθνικού κεντρικού τραπεζίτη της ευρωζώνης. Επιπλέον, μετά από 100 χρόνια πρακτικής εμπειρίας της Federal Reserve και τον μεγάλο βαθμό οικονομικής, χρηματοοικονομικής και πολιτικής ενοποίησης που υπάρχει στις ΗΠΑ, τα μέσα ενημέρωσης, η δημόσια γνώμη και οι εκλεγμένοι πολιτικοί ηγέτες δεν συσχετίζουν σε γενικές γραμμές τους περιφερειακούς κεντρικούς τραπεζίτες με συγκεκριμένα τοπικά συμφέροντα. Δεν ισχύει το ίδιο στην ευρωζώνη, η οποία υπάρχει λιγότερα από 14 χρόνια και όπου τα εθνικά συμφέροντα έχουν μεγάλη σημασία μέσα στο περιβάλλον της χειρότερης μεταπολεμικής οικονομικής κρίσης.

Ο κίνδυνος συσχετισμού των μεμονωμένων μελών του κυβερνητικού συμβουλίου της ΕΚΤ με την εθνικότητά τους, γεγονός που υπονομεύει την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, έγινε εμφανής τον Μάιο 2010, όταν δηλώθηκε δημόσια μια αντίθετη άποψη στην απόφαση της Φρανκφούρτης να παρέμβη στις δευτερογενείς αγορές κρατικών ομολόγων της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας.

Εκείνο το γεγονός δεν βελτίωσε καθόλου τη δυνατότητα της ΕΚΤ να κοινοποιήσει την πολιτική της στις αγορές. Αντίθετα, η δημόσια έκφραση της αντίθετης άποψης επιδείνωσε τη σύγχυση όσον αφορά την αποφασιστικότητή της να εφαρμόσει τη στρατηγική της. Επίσης επέτεινε τις υποψίες ότι υπονομεύεται η ανεξαρτησία της.

Αυτό το γεγονός θα πρέπει να αποθαρρύνει την ΕΚΤ από την ανακοίνωση περισσότερων λεπτομερειών στο μέλλον για τις διαδικασίες ψηφοφοριών. Συμπτωματικά, τέτοιες λεπτομέρειες δεν κοινοποιούν ούτε άλλοι ευρωπαϊκοί θεσμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η ΕΚΤ επικοινωνιακά δεν μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω, για παράδειγμα με παροχή περισσότερων λεπτομερειών όσον αφορά τις συζητήσεις που γίνονται πάνω σε κρίσιμες αποφάσεις στρατηγικής και ειδικά για τα βασικά επιχειρήματα καθώς και τα αντεπιχειρήματα που πρόβαλαν όσοι δεν συμφώνησαν.

Αν γίνουν όμως παραπάνω βήματα, σε αυτό το στάδιο, θα πυροδοτηθούν άλλου είδους προβλήματα. Οι καιροί δεν είναι κατάλληλοι για τέτοια ρίσκα.

* Ο αρθρογράφος έχει διατελέσει μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ και σήμερα είναι επισκέπτης καθηγητής στο Weatherhead Center for International Affairs του Harvard καθώς και του Istituto Affari Internazionali στη Ρώμη.

*To Εuro2day.gr ενθαρρύνει τον διάλογο και την έκφραση απόψεων από τους αναγνώστες. Σχολιάστε το άρθρο και πείτε την άποψή σας δημόσια για όσα συμβαίνουν και μας αφορούν όλους. Αν θεωρείτε το άρθρο σημαντικό, διαδώστε το με τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation