Ο Προϋπολογισμός Δημοσίων Επενδύσεων μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην ενεργοποίηση της οικονομίας αλλά και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που απορρέουν από το οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης που οδήγησε στη σημερινή οικονομική κρίση της χώρας.

Ωστόσο, από την Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού του 2010 προκύπτει ότι αυτός ο ρόλος θα είναι και πάλι περιορισμένος.

Ηδιεθνής οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την εξαιρετικά άσχημη εικόνα του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημοσιονομικού χρέους δημιουργούν δύσκολες συνθήκες ικανοποίησης των στόχων του. Έτσι, ο προϋπολογισμός αυτός έχει χαρακτηρισθεί σαν μεταβατικός, γεγονός που θα απαιτήσει σημαντικές αναθεωρήσεις.
 
Οι αναθεωρήσεις αυτές δεν οφείλονται μόνον στην γενικότερη και βαθιά ύφεση στην οποία θα περιέλθει η οικονομία ως το τέλος του 2010, αλλά και στο γεγονός της ανάγκης για υψηλότερες δαπάνες για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Οι βασικοί στόχοι του Προϋπολογισμού για το 2010 είναι:

Α) Η αποτροπή του δημοσιονομικού εκτροχιασμού της ελληνικής οικονομίας με την επαναφορά του δημοσιονομικού ελλείμματος σε μονοψήφιο ποσοστό επί του ΑΕΠ
Β) Η εξασφάλιση της αξιοπιστίας του Κρατικού Προϋπολογισμού, δεδομένης της πρωτοφανούς απόκλισης μεταξύ των προϋπολογισθέντων ποσών για το 2009 και των εκτιμήσεων για τις τελικές πραγματοποιήσεις.

Όμως, με τη λογική αυτή τίθενται σημαντικοί περιορισμοί στην επίτευξη βασικών στόχων της μακροοικονομικής πολιτικής, ιδιαίτερα σε περίοδο ύφεσης, όπως η ενίσχυση της ζήτησης στην οικονομία, μέσω της εφαρμογής μιας αντικυκλικής πολιτικής η οποία θα οδηγεί σε αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, που με τη σειρά του θα αυξήσει την κατανάλωση και τις επενδύσεις και συνεπώς το ΑΕΠ και την απασχόληση.
 
Δευτερευόντως, με το σχέδιο του Προϋπολογισμού για το 2010, δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν αναδιανεμητικοί στόχοι, καθώς οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας ικανοποιούν πρώτα το κριτήριο της «δημοσιονομικής ουδετερότητας».

Αξίζει επιπλέον να σημειωθεί ότι, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και κυρίως των πιέσεων που δέχεται η ελληνική κυβέρνηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τίθεται το ερώτημα του κατά πόσο ο Κρατικός Προϋπολογισμός για το 2010 θα αποτελέσει στην πράξη το εργαλείο βάσει του οποίου θα εφαρμοστεί η δημοσιονομική πολιτική.

Συνοπτικά, ο Κρατικός Προϋπολογισμός του 2010: 

*  Δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «αντικυκλικός» με στόχο την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και του διαθέσιμου εισοδήματος,

* Δεν είναι ποιοτικά επαρκής καθώς δεν θέτει αναπτυξιακές προτεραιότητες, στις οποίες θα πρέπει να εντάσσονται τα έργα υποδομής αλλά και η παραγωγική ανασυγκρότηση της Χώρας. Έτσι δεν αντιμετωπίζεται ένα βασικό, χρόνιο πρόβλημα της Ελληνικής οικονομίας, η παραγωγή ανταγωνιστικών προϊόντων και υπηρεσιών

* Δεν είναι ποσοτικά επαρκής για τη χρηματοδότηση των αναγκαίων έργων υποδομής, με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της Χώρας, δεδομένων και των διαχρονικών δομικών προβλημάτων του ΠΔΕ.

Οι εκτιμήσεις αυτές απορρέουν από την έκθεση-ανάλυση που συνέταξε η Ομάδα Εργασίας την οποία συγκρότησε το ΤΕΕ, ειδικά για τη μελέτη των δεδομένων του προϋπολογισμού και ενόψει της συζήτησης στη Βουλή. Στην εκ 40 σελίδων έκθεση, μεταξύ άλλων, επισημαίνονται:
Η αναμενόμενη άσχημη εικόνα της πραγματικής οικονομίας απαιτεί, και έτσι προβλέπεται, ενίσχυση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ).

Ο προϋπολογισμός είναι αβέβαιο εάν μετουσιωθεί στην πράξη, αφού οι στόχοι διατήρησης του ελλείμματος κάτω από το 10% του ΑΕΠ (με στόχο το 9,1%) και ο κοινωνικός του χαρακτήρας πολύ δύσκολα αναμένεται να ικανοποιηθούν. Επιπλέον, υπάρχει σημαντική πιθανότητα τα πραγματοποιηθέντα έσοδα, στο τέλος του 2010, να υπολείπονται σημαντικά από τα προϋπολογιζόμενα, κυρίως λόγω της αισιόδοξης εκτίμησης των φορολογικών εσόδων.

Η άποψη ότι το ελληνικό κράτος είναι ένα «ακριβό κράτος» δε θεμελιώνεται αφού, βάσει των στοιχείων της Eurostat, η συνολική δαπάνη του ελληνικού κράτους διαμορφώνεται σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτά της ΕΕ-27. Αντίθετα, αποδεικνύεται η χαμηλή του κοινωνική αποτελεσματικότητα.

Για μια ακόμα χρονιά, στους τομείς οικισμός-περιβάλλον, εγγειοβελτιωτικά έργα και ύδρευση-αποχέτευση που η χρηματοδότησή τους είναι απαραίτητη για την υλοποίηση των έργων υποδομής της χώρας, καθώς και σε άλλους παραγωγικούς τομείς όπως η έρευνα-τεχνολογία και η ενέργεια, οι δαπάνες τόσο ως ποσοστό συμμετοχής στο σύνολο των δαπανών του ΠΔΕ, όσο και σε απόλυτους αριθμούς είναι χαμηλές.

Από την περιφερειακή κατανομή του ΠΔΕ δεν μπορεί να διαπιστωθεί κάποια συνεκτική πολιτική ενίσχυσης των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών.
 
Η ενίσχυση των Δημοσίων Επενδύσεων (μικρών και μεγάλων) στους κατάλληλους τομείς, για την προώθηση της Ανάπτυξης με περιβαλλοντικές προτεραιότητες είναι επιβεβλημένη, με τη διάθεση πρόσθετων πόρων για έργα περιφερειακά και ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού με την συνοδεία των απαιτούμενων κατευθύνσεων από την Κεντρική Διοίκηση (Υπουργεία ΠΕΧΩΔΕ και Εσωτερικών κατά κύριο λόγο) ώστε πέραν από την κάλυψη της χρηματοδότησης των συνεχιζόμενων έργων να προκηρυχθούν άμεσα και να ανατεθούν νέα έργα των παραπάνω κατηγοριών.

Καθίσταται επιβεβλημένη η αναγκαιότητα να γίνει άμεσα εξυγίανση του ΠΔΕ με τον εντοπισμό έργων μη επενδυτικού χαρακτήρα καθώς και έργων που «λιμνάζουν» και είναι αμφιβόλου πλέον χρησιμότητας. Το ίδιο αναγκαίο είναι να γίνουν διαφανείς και να απλοποιηθούν οι διαχειριστικές διαδικασίες που αφορούν το ΕΣΠΑ, να αναθεωρηθούν οι προτεραιότητες του.
 
Παράλληλα να προχωρήσει η ολοκληρωμένη και αξιόπιστη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των προηγούμενων ΚΠΣ και Προϋπολογισμών, ώστε να μην ανακυκλώνονται με μαθηματική ακρίβεια τα ίδια σφάλαματα.

Είναι αναγκαίο να προχωρήσουμε στη σύνταξη μακροχρονίων ΠΔΕ (π.χ. πενταετών) στη βάση ενός πλέον μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

Ειδικότερα, σε ότι αφορά την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, η έκθεση της Ομάδας Εργασίας του ΤΕΕ προτείνει την:

Σημαντική αύξηση του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων.

Εκσυγχρονισμός και η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου κατάρτισης-εκτέλεσης και χρηματοδότησης του ΠΔΕ. Στο πλαίσιο εξυγίανσης του ΠΔΕ απαιτείται λεπτομερής έλεγχος όλων των ενταγμένων έργων και προγραμμάτων προκειμένου να διαγραφούν και να απενταχθούν οι μη επενδυτικές δραστηριότητες και δαπάνες καθώς και οι δαπάνες κάλυψης λειτουργικών αναγκών.

Επανακαθορισμός των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων, συνεπώς και των επενδύσεων, του Δημοσίου, ο προσδιορισμός κριτηρίων για την κατηγοριοποίηση έργων και προγραμμάτων με Εθνικό – Περιφερειακό – Τοπικό χαρακτήρα.

Ενίσχυση του περιφερειακού χαρακτήρα του ΠΔΕ

Επιλογή κατά προτεραιότητα, σε επίπεδο προγραμματισμού αλλά και εκτέλεσης, έργων και δαπανών που δημιουργούν άμεσα θέσεις εργασίας για την αντιμετώπιση της επαπειλούμενης αύξησης της ανεργίας. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην επιλογή έργων κατασκευαστικού χαρακτήρα, οι δαπάνες των οποίων δημιουργούν μεγάλη προστιθέμενη αξία, έχουν άμεσα ευνοϊκά αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία και επηρεάζουν θετικά το ισοζύγιο πληρωμών.

Κατά τους συντάκτες της έκθεσης είναι σκόπιμο, στην προσπάθεια ενίσχυσης της πραγματικής οικονομίας, να ληφθούν επίσης μέτρα για την:

Ολοκλήρωση των «έργων-γέφυρες» του Γ’ ΚΠΣ προκειμένου να ξεκινήσει η απρόσκοπτη χρηματοδότηση έργων του ΕΣΠΑ

Αναθεώρηση και επίσπευση του ΕΣΠΑ 2007-2013, με στόχο την ενίσχυση των τομέων της πράσινης ανάπτυξης, σύμφωνα με τις προτάσεις που έχει ήδη καταθέσει το ΤΕΕ
Τροποποίηση του Ν. 3614/2007 με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών. Παράλληλα, πρέπει να προωθηθεί η κατάτμηση των προγραμμάτων προκειμένου να διαμορφωθούν ευέλικτες δράσεις, χαμηλού προϋπολογισμού, που μπορούν να απορροφηθούν συντομότερα.

Υλοποίησης των αναλυτικών προτάσεων του ΤΕΕ για την προστασία του εισοδήματος των εργαζομένων, τη στήριξη του κατασκευαστικού τομέα, την εξοικονόμηση ενέργειας, τον χωροταξικό – πολεοδομικό σχεδιασμό, οι οποίες δεν έχουν υλοποιηθεί και οι οποίες πρέπει να αποτελέσουν άμεση προτεραιότητα.

Το ΤΕΕ επισημαίνει ότι, παρά την προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί για την αντιμετώπιση των άμεσων οικονομικών προβλημάτων, η αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης της χώρας είναι επίσης άμεση αναγκαιότητα. Αυτή η αλλαγή θα πρέπει να στηρίζεται πρώτα απ' όλα στη βελτίωση της οργάνωσης και της τεχνολογικής ετοιμότητας στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, άρα στην αύξηση της απασχόλησης και του ρόλου των επιστημόνων, όπως άλλωστε παρατηρείται στο σύνολο σχεδόν των χωρών της Ευρώπης την περίοδο της οικονομικής κρίσης . 

*** Επισυνάπτεται δεξιά το πλήρες κείμενο της έκθεσης.