Ο Μπασάμ σχεδιάζει με το μολύβι του ένα ελάφι. Εάν το κοιτάξεις προσεκτικά, θα δεις στα μάτια του να αποτυπώνεται η λύπη και ο φόβος.

Είναι τα συναισθήματα που βίωσε και ο ίδιος ως πρόσφυγας και επιλέγει να τα εκφράσει μέσω της ζωγραφικής, γιατί «η ζωγραφική είναι ο πνεύμονας, είναι ένας τρόπος να αναπνέεις, είναι οξυγόνο».

Δεκαεπτά πρόσφυγες από τη Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, ηλικίας από 12 έως 48 ετών, που διαμένουν σε δομές φιλοξενίας του νομού Θεσσαλονίκης, φιλοτέχνησαν 47 έργα ζωγραφικής και έγραψαν 19 ποιήματα, τα οποία παρουσιάζουν σε έκθεση με τίτλο «Pain & Hope» στην Αθήνα.

Η έκθεση προέκυψε μέσα από το πρόγραμμα «Εκφραστική έκθεση τέχνης», που υλοποιούν οι «Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας» σε συνεργασία με τους «Γιατρούς του Κόσμου Ελβετίας» και με την υποστήριξη της ΜΚΟ «Solidarity Now».

Η έφηβη Τασνίμ από τη Συρία χρησιμοποιεί το μολύβι της για να σχεδιάσει στιγμιότυπα του πολέμου στη Συρία. «Θέλω να δείξω το πώς οι άνθρωποι ζουν στη Συρία, χωρίς φαγητό. Οι άνθρωποι πεθαίνουν από πείνα, η ζωή είναι ακριβή, δεν υπάρχει ασφάλεια, δεν μπορείς να αισθανθείς ασφάλεια, πας στο σχολείο και σε σκοτώνει μια βόμβα», λέει.

Ο συμπατριώτης της Μουχάμαντ επιλέγει να ζωγραφίσει μια οικογένεια μέσα σε σκηνή που προσπαθεί να ζεσταθεί γύρω από μια φωτιά.

«Είναι η εικόνα των οικογενειών μας στις σκηνές, που χρησιμοποιούν ξύλα για να ζεσταθούν και να μαγειρέψουν, σαν να ζούμε στην παλαιολιθική εποχή. Αποκαλείται Ευρώπη εδώ, αλλά είναι σαν να ζούμε στην Αφρική.

Αυτό είναι πείνα και εξευτελισμός και αυτή είναι η ζωή που ζουν τα παιδιά», περιγράφει. Σε μια άλλη ζωγραφιά του φιλοτεχνεί ταφόπλακες και εξηγεί: «Αυτοί είμαστε εμείς, οι Σύροι. Το ταξίδι από το θάνατο στο θάνατο και η τραγωδία των προσφύγων. Θάνατος στη Συρία, στην Τουρκία, στην Ελλάδα και στα καμπ. Όπου και να πάνε οι Σύροι έρχονται αντιμέτωποι με το θάνατο πριν πεθάνουν».

Η Σανάα εκφράζει τα βιώματά της ζωγραφίζοντας αποδημητικά πουλιά. «Συμβολίζουν τους ανθρώπους που μετανάστευσαν από τις χώρες τους και έφυγαν και ακόμα δεν ξέρουν πού πηγαίνουν αναζητώντας μια ακτή ή ένα αγκυροβόλι σε λιμάνι. Είναι μια ερώτηση που γεννάται στο μυαλό, το πού πηγαίνω, τι κρύβεται για μένα σε αυτό το ταξίδι. Τα πάντα είναι άγνωστα».

«Πόνος & Ελπίδα» ήταν ο τίτλος που οι ίδιοι οι πρόσφυγες επέλεξαν για την έκθεσή τους. Μέσα από δύο εργαστήρια που έγιναν τον περασμένο Μάρτιο στη Θεσσαλονίκη, οι πρόσφυγες συζήτησαν για τη διοργάνωση της έκθεσης και τα έργα που θα παρουσίαζαν σε αυτήν.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ψυχολόγος των «Γιατρών του Κόσμου», Αλίκη Παναγιωτίδου, «οι πρόσφυγες χρησιμοποίησαν την τέχνη ως μέσο για να εκφραστούν και να ανακουφιστούν.

Η μεγαλύτερη ανάγκη τους ήταν να εκτονώσουν τον πόνο τους. Τα έργα έχουν ένα κομμάτι σκοτεινό, όμως δεν θέλουν να αφηγηθούν μόνο το ό,τι έχουν περάσει αλλά και την αισιοδοξία τους για το μέλλον. Πραγματικά συνυπάρχουν ο πόνος και η ελπίδα στην ίδια έκθεση».

Με τη βοήθεια της ψυχοκοινωνικής ομάδας των «Γιατρών του Κόσμου» οι πρόσφυγες εξέφρασαν τη δημιουργικότητά τους και βρήκαν νόημα στην καθημερινότητά τους. «Μέσα από τη διαδικασία αυτή κέρδισαν και αυτοί από εμάς και εμείς από αυτούς. Εμείς κερδίσαμε ότι εδραιώθηκε πολύ μεγαλύτερη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ μας και αυτό βγήκε αβίαστα μόνο του.

Όσον αφορά το τι κέρδισαν εκείνοι, όλοι έχουν θλιβερές ιστορίες, αλλά το γεγονός ότι σε κάποιους δόθηκε το βήμα για να εκφραστούν, τους έδωσε μια αξία και μια θέση στην κοινωνία, στην οποία ζουν τον τελευταίο καιρό», παρατηρεί η κ. Παναγιωτίδου.

Η έκθεση «Pain & Hope» θα παρουσιαστεί από τις 7 έως τις 14 Ιουλίου στην γκαλερί «ΜΕΤΑpolis» (Στοά Καΐρη 6, 3ος όροφος, Μοναστηράκι), με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 7 Ιουλίου, στις 8 μ.μ.

Η Αθήνα αποτελεί τον τρίτο σταθμό της έκθεσης μετά τη Θεσσαλονίκη και την Πράγα. Επίσης, τον Αύγουστο η έκθεση θα ταξιδέψει στην Ελβετία. «Καθώς οι πρόσφυγες δεν μπορούν να ταξιδέψουν στο εξωτερικό, θέλουν μέσα από τα έργα τους να ταξιδέψουν τα βιώματά τους και αυτό προσπαθούμε να κάνουμε», επισημαίνει η συντονίστρια προγραμμάτων των «Γιατρών του Κόσμου», Μαριτίνα Παπαμήτρου.

«Μέσα από τα έργα θα δει ο θεατής το πώς αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες αυτά που έζησαν και πώς αυτά αποτυπώνονται όχι με λόγια αλλά μέσω της τέχνης. Επίσης, το πώς αντιμετωπίζουν οι ίδιοι την προσφυγιά, μια κατάσταση που γνωρίζουμε και εμείς οι Έλληνες. Νιώθεις ότι έχεις κοινά σημεία», συμπληρώνει η ψυχολόγος της οργάνωσης.

Ήδη στη Θεσσαλονίκη διοργανώθηκε πρόσφατα και μια δεύτερη έκθεση, ως συνέχεια του «Pain&Hope», με τίτλο «Η Τέχνη του άλλου» και έργα προσφύγων, αλλά και Ελλήνων καλλιτεχνών. Στόχος της διοργάνωσης ήταν να υποστηριχθεί η διαδικασία της ένταξης και ενσωμάτωσης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία.