Κίνδυνος ελλείψεων και νέου σοκ στο πετρέλαιο μετά το Πάσχα

Από τη Δευτέρα 13 Απριλίου, αμέσως μετά το ορθόδοξο Πάσχα, και ιδίως προς την τρίτη εβδομάδα του μήνα, αρχίζουν να συμπίπτουν ορισμένοι παράγοντες ικανοί να προκαλέσουν δεύτερο σοβαρό σοκ στη διεθνή οικονομία: η συσσωρευμένη απώλεια ροών για πάνω από έξι εβδομάδες.

Ανάμεσά τους, η εξάντληση των έκτακτων λύσεων και η χρονική υστέρηση με την οποία το αρχικό σοκ περνά από τις τιμές στα φυσικά φορτία, στα διυλιστήρια και, τελικά, στην αντλία, δηλαδή στην πραγματική οικονομία.

Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΔΥΕ) περιγράφει ήδη την κρίση ως τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου: περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αργού και προϊόντων, βρίσκονται σε καθεστώς αποκλεισμού.

Από την πλευρά της, η εξειδικευμένη εταιρεία Kpler καταγράφει πτώση περίπου 92% στις διελεύσεις δεξαμενόπλοιων, σε σχέση με την τελευταία εβδομάδα πριν από τον πόλεμο.

Με απλά λόγια, όσο διαρκεί ο αποκλεισμός των Στενών τόσο η αγορά «καίει» χρόνο και αποθέματα. Στην αρχή οι αντοχές είναι μεγαλύτερες, σταδιακά, όμως, αρχίζουν η ελλείψεις σε φυσικό πετρέλαιο που να μπορεί να φτάσει έγκαιρα στα χέρια των αγοραστών.

Γι' αυτό πολλοί αναλυτές δεν εστιάζουν τόσο στις δηλώσεις των πολιτικών όσο στο ημερολογιακό παράθυρο 10 με 20 Απριλίου: εκεί ίσως κριθεί το αν η αγορά μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με μπαλώματα ή αν θα περάσει σε μια δεύτερη, πιο επικίνδυνη φάση.

Ο πόλεμος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου -μετά το Πάσχα μπαίνουμε, λοιπόν, στην έβδομη εβδομάδα της διαταραχής, κατά την οποία τα κενά στις φορτώσεις του Μαρτίου θα αρχίσουν να αποτυπώνονται ακόμη πιο καθαρά ως χάσμα μεταξύ της πραγματικά διαθέσιμης προσφοράς πετρελαίου σε φυσική μορφή και της ζήτησης του Απριλίου.

Ο πρώτος λόγος ανησυχίας είναι ότι η γέφυρα των στρατηγικών αποθεμάτων, αν και μεγάλη, έχει τα όριά της. Η ΔΥΕ αποφάσισε στις 11 Μαρτίου τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση στην ιστορία της -400 εκατομμύρια βαρέλια. Ωστόσο, από το ίδιο το σκεπτικό της Υπηρεσίας, όπως ανακοινώθηκε, προκύπτει σαφώς ότι πρόκειται για σημαντικό μαξιλάρι, όχι όμως για πλήρη λύση.

Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η επανέναρξη της τακτικής ναυσιπλοΐας.

Το Reuters επισημαίνει ότι τα 400 εκατομμύρια βαρέλια αντιστοιχούν σε περίπου 20 ημέρες χαμένων ροών και ότι χρειάζονται εβδομάδες ή και μήνες για να διοχετευθούν πλήρως από την αγορά. Συνεπώς, όσο προχωρά ο Απρίλιος χωρίς ουσιαστική αποκατάσταση της κυκλοφορίας, η ψυχολογική ανακούφιση που προσέφεραν τα αποθέματα κινδυνεύει να αντικατασταθεί από κρούσματα πανικού.

Ο δεύτερος λόγος είναι πιο συγκεκριμένος ημερολογιακά. Στις 11 Απριλίου λήγει η αμερικανική γενική άδεια που επέτρεψε την πώληση ρωσικού αργού και πετρελαϊκών προϊόντων ήδη φορτωμένων σε δεξαμενόπλοια. Η άδεια αυτή λειτούργησε ως βαλβίδα εκτόνωσης, ιδίως για την Ασία και την Ινδία, κερδίζοντας χρόνο για την αγορά.

Αν, μετά τη λήξη της, τα Στενά παραμένουν ουσιαστικά κλειστά, τότε ένα κρίσιμο προσωρινό στήριγμα θα εξασθενήσει ακριβώς τη στιγμή που το σύστημα θα το χρειάζεται περισσότερο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αγορά «καταρρέει» στις 12 Απριλίου -σημαίνει όμως ότι από εκείνη την ημερομηνία, ένα πρόχειρο ανάχωμα ίσως πάψει να υπάρχει, καθώς στο μεταξύ εξαντλούνται και τα φορτία ρωσικού πετρελαίου που ήταν εν πλω.

Ο τρίτος λόγος είναι ότι ο Απρίλιος εμφανίζεται ήδη πιεσμένος σε επίπεδο πραγματικών φορτίων. Η Aramco μείωσε για δεύτερο συνεχόμενο μήνα τις προμήθειες προς την Ασία, διαθέτοντας στους πελάτες προθεσμιακών συμβολαίων μόνο Arab Light μέσω του λιμανιού της Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αυτό φανερώνει ότι ακόμη και οι διαδρομές παράκαμψης, μέσω της Ερυθράς, δεν αρκούν για να αναπληρώσουν ομαλά τις χαμένες ροές του Κόλπου.

Παράλληλα, η Ασία τραβά ολοένα περισσότερα φορτία από Ευρώπη και Αφρική, δημιουργώντας πίεση και σε αυτές τις αγορές, ενώ ο δείκτης ντόπιας αγοράς του Ντουμπάι καταγράφηκε από το Reuters στα 169,75 δολάρια το βαρέλι στις 30 Μαρτίου -ένδειξη ότι η φυσική αγορά είναι πολύ πιο αγχωμένη απ' ό,τι αφήνουν να φανεί τα πρωτοσέλιδα των διεθνών ΜΜΕ για το Brent.

Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχει αρκετό πετρέλαιο ανά τον κόσμο, αλλά αν υπάρχει το σωστό είδος πετρελαίου, στο σωστό σημείο, τη σωστή στιγμή.

Ο τέταρτος λόγος είναι ότι η ζημιά μεταδίδεται ήδη από το αργό στα καύσιμα και στα πετροχημικά. Το Reuters καταγράφει περικοπές λειτουργίας, κλεισίματα μονάδων και περιπτώσεις διακοπής παραγωγής λόγω «ανωτέρας βίας» σε ασιατικά διυλιστήρια και πετροχημικές μονάδες, ενώ η Κίνα ανέστειλε τις εξαγωγές διυλισμένων καυσίμων από τις 11 Μαρτίου.

Η ΔΥΕ τονίζει ότι τα προϊόντα που πλήττονται πιο άμεσα είναι το πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ), τα αεροπορικά καύσιμα και το υγραέριο (LPG)

Αν δεν ξανανοίξουν τα Στενά, η πίεση μετά το Πάσχα δεν θα εκδηλωθεί μόνο στην τιμή του αργού αλλά στις αντλίες, στα μεταφορικά κόστη, στην αεροπορία, στη βιομηχανία και στις πρώτες ύλες πλαστικών και χημικών.

Εκεί ακριβώς κρύβεται ο φόβος της «απότομης πτώσης»: όχι ότι ο κόσμος θα ξεμείνει ξαφνικά από πετρέλαιο, αλλά ότι ολοένα περισσότεροι κρίκοι της αλυσίδας αρχίζουν να λειτουργούν με ελλείψεις, ακριβότερα φορτία ή ακόμη και με δελτίο, για περιορισμό της κατανάλωσης.

Το παράδειγμα της τεράστιας σε μέγεθος και πληθυσμό Ινδίας είναι ίσως χαρακτηριστικό. Κατά το Reuters, ινδικά πλοία μεταφοράς υγραερίου κατόρθωσαν να διέλθουν μόνο μέσω ειδικών διαδρομών και μετά από καθυστερήσεις εβδομάδων, ενώ στα τέλη Μαρτίου παρέμεναν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο 18 πλοία με περίπου 485 Ινδούς ναυτικούς.

Η ίδια η ανάγκη εκτροπής φορτίων υγραερίου σε εναλλακτικά ινδικά λιμάνια για κάλυψη ελλείψεων δείχνει πόσο γρήγορα ένα γεωπολιτικό σοκ μετατρέπεται σε επιχειρησιακό πρόβλημα εφοδιασμού. «Μετά το Πάσχα», για την Ινδία και γενικότερα την Ασία, σημαίνει στην πράξη: λιγότερα αποθέματα ασφαλείας, ακριβότερα φορτία και μεγάλος κίνδυνος ελλείψεων στον ανεφοδιασμό.

Οι πολλαπλές αναφορές των Aμερικανών σε έναν πόλεμο που θα διαρκέσει έξι εβδομάδες, από την έναρξή του, δεν φαίνεται να είναι τυχαίες.

Η ιδέα περί ενός ορίου έξι εβδομάδων είναι διαδεδομένη, μεταξύ αναλυτών και traders της αγοράς πετρελαίου, υπό την έννοια ότι περίπου τότε οι χαμένες φυσικές ροές πετρελαίου θα μετατραπούν σε πιθανώς εκτεταμένες ελλείψεις τροφοδοσίας στα σημεία ζήτησης

Αν τα Στενά δεν έχουν ξανανοίξει μετά το Πάσχα -ιδίως κατά την τρίτη εβδομάδα του Απριλίου-, η παγκόσμια αγορά θα περάσει από το στάδιο του σοκ τιμών στο στάδιο του σωρευτικού φυσικού ελλείμματος, δηλαδή της ανεπάρκειας εφοδιασμού. Πρώτη θα το αισθανθεί η Ασία: σε αργό, καύσιμα, υγραέριο και πετροχημικά.

Ύστερα θα ακολουθήσει η Ευρώπη, μέσω ακριβότερων υποκατάστατων φορτίων και εντεινόμενου ανταγωνισμού για βαρέλια από Αφρική και Ατλαντικό, ενώ οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν και στις ΗΠΑ, λόγω αυξημένης ζήτησης από χώρες που χρησιμοποιούσαν αργό της Μέσης Ανατολής.

Τις επιπτώσεις θα τις νιώσει ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία, μέσω πληθωρισμού και χαμηλότερης ανάπτυξης.