Το στοίχημα για πρώτη ερευνητική γεώτρηση μέσα στο 2026

Το στοίχημα να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος καλείται να κερδίσει πλέον ο κρατικός μηχανισμός, προκειμένου το 2026 να δούμε πράγματι την πρώτη υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση στην Ελλάδα μετά από 40 χρόνια.

Το διεθνές μομέντουμ είναι προφανώς θετικό για τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες, η σπουδή της κυβέρνησης δεδομένη, ειδικά όταν βλέπει ότι οι συναλλακτικές σχέσεις αντικαθιστούν τάχιστα τη διεθνή τάξη πραγμάτων, απομένει επομένως να βελτιώσει και ο κρατικός μηχανισμός τις επιδόσεις του σε έναν τομέα όπου χωλαίνει διαχρονικά, τη διοικητική και δικαστική γραφειοκρατία.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αν τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα και όσα προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο, η πρώτη ερευνητική γεώτρηση στο «μπλοκ 2» του ΒΔ Ιονίου που σήμερα έχει Διαχειριστή την Energean σε κοινοπραξία με την Hellenic Energy και στην οποία θα εισέλθει με 60% η ExxonMobil, θα μπορούσε να γίνει ακόμη και πριν τα τέλη του 2026.

Ο operator κατά την ερευνητική περίοδο, δηλαδή η Energean, δηλώνει έτοιμη για να φέρει σε πέρας τη γεώτρηση ακόμη και μέσα στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 ή το αργότερο εντός του πρώτου τριμήνου του 2027. Ο χειμώνας άλλωστε θεωρείται η ιδανικότερη περίοδος για γεωτρήσεις, καθώς η κίνηση της ναυσιπλοΐας είναι περιορισμένη.

Στο κομμάτι του αμιγώς επιχειρηματικού σχεδιασμού, τα χρονοδιαγράμματα υπάγονται στη λογική ότι η γεώτρηση θα γίνει από το γεωτρύπανο που έχει μισθώσει ο ελληνικός όμιλος από τη Saipem και που το έχει ούτως ή άλλως νοικιάσει για «2+2» γεωτρήσεις: Τις πρώτες δύο στο κοίτασμα φυσικού αερίου Katlan στο Ισραήλ («Αθηνά», «Δίας») και μία από τις επόμενες στο ΒΔ Ιόνιο για να «τρυπήσει» τον στόχο «Ασωπός 1», από τους πλέον ελπιδοφόρους γεωλογικούς σχηματισμούς που έχουν εντοπιστεί έως σήμερα.

Στη συγκεκριμένη δομή έχει εντοπιστεί ταμιευτήρας ανθρακικών πετρωμάτων που αφορά σε δυνητικό κοίτασμα περίπου 200 δισ. κυβικών μέτρων αερίου και εφόσον ανακαλυφθεί και είναι εμπορικά αξιοποιήσιμο, τότε η ExxonMobil θα αναλάβει εκείνη ρόλο Διαχειριστή, έχοντας συμφωνήσει να χρηματοδοτήσει και την ερευνητική γεώτρηση, επένδυση 50-100 εκατ. δολαρίων, έναντι ανταλλάγματος για την είσοδό της στην παραχώρηση.

Γιατί είναι κρίσιμη η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

Τα παραπάνω ωστόσο χρονοδιαγράμματα θα τηρηθούν μόνο αν πρώτα οι υπηρεσίες του ΥΠΕΝ εγκρίνουν εντός του φθινοπώρου τη σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που έχει ήδη ξεκινήσει να συντάσσεται και αναμένεται να κατατεθεί πριν το καλοκαίρι στο υπουργείο.

Ο νόμος, που ποτέ φυσικά δεν έχει τηρηθεί μέχρι σήμερα, προβλέπει έγκριση των περιβαλλοντικών όρων εντός 102 εργάσιμων ημερών από την ημέρα κατάθεσης της μελέτης. Στο σενάριο ωστόσο που αυτή κατατεθεί π.χ. τον Απρίλιο, ακόμη και αν δεν τηρηθεί το γράμμα του νόμου, θα μπορούσε να έχει εγκριθεί τον Σεπτέμβριο- Οκτώβριο.

Ταυτόχρονα, η Energean θα πρέπει να επιλέξει και λιμάνι για την υποστήριξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων, με την εταιρεία να εξετάζει τόσο αυτό της Πάτρας, που θεωρείται ως το πιο ολοκληρωμένο από άποψη υποδομών, όσο και της Ηγουμενίτσας, που είναι και το πλησιέστερο στη δομή. Στην κατεύθυνση της επιτάχυνσης εξετάζονται και τρόποι που θα επιτρέψουν να γίνει η γεώτρηση με τα υφιστάμενα καθεστώτα. 

Το πρώτο φετινό ορόσημο για το «μπλοκ 2» στο ΒΔ Ιόνιο αφορά την παράταση της ερευνητικής περιόδου που λήγει τον Μάρτιο του 2026, το αίτημα για την οποία αναμένεται να υποβληθεί το αργότερο μέσα στον Φεβρουάριο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το αίτημα της παράτασης θα αφορά αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, ίσως και πάνω από 2,5 - 3 χρόνια, ώστε να υπάρχει η άνεση να ολοκληρωθεί η διαδικασία και αν χρειαστεί, να γίνει και επιβεβαιωτική γεώτρηση. 

Το δεύτερο ορόσημο είναι να εγκρίνει η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) την είσοδο της ExxonMobil στο κοινοπρακτικό σχήμα, η οποία και θα κληθεί να λάβει την απόφαση για την επόμενη φάση, δηλαδή το «drill or drop decision» (ερευνητική γεώτρηση ή επιστροφή του μπλοκ στο Δημόσιο).

Το τρίτο ορόσημο, η κατάθεση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, όχι μόνο γιατί θα αρχίσει να μετρά αντίστροφα ο χρόνος για την ερευνητική γεώτρηση αλλά γιατί, όπως δείχνει η εμπειρία του παρελθόντος, είναι η φάση των παραχωρήσεων κατά την οποία είθισται όσοι αντιδρούν να καταθέτουν δικαστικές προσφυγές. Σε ένα τέτοιο σενάριο θα κληθεί να δώσει «εξετάσεις» και η ελληνική Δικαιοσύνη ως προς το πόσο γρήγορα θα τρέξει τις διαδικασίες και θα εκδικάσει γρήγορα την προσφυγή αντί να την αφήσει να σέρνεται.

Ειδικά όταν θα αφορά μια χρονιά όπου ενόψει εκλογών το 2027 ή και νωρίτερα το κλίμα θα αρχίσει ούτως ή άλλως να ζεσταίνεται, διαμορφώνοντας πιθανώς μια διαφορετική κοινωνικοπολιτική συνθήκη, και το τελευταίο που θα ήθελε το Μέγαρο Μαξίμου είναι ένα ακόμη ανοικτό μέτωπο αντιδράσεων με αφορμή τις έρευνες υδρογονανθράκων.

Κατά το παρελθόν πάντως, όπου δεν υπήρχε βέβαια η σημερινή σπουδή για τους υδρογονάνθρακες, καθυστερήσεις, προσφυγές, αναβολές, αντιδράσεις, είχαν μεταθέσει σημαντικά τα χρονοδιαγράμματα, αναβάλλοντας έρευνες και δυσχεραίνοντας επενδύσεις.

Συνοψίζοντας, αν όλα εξελιχθούν βάσει του προγραμματισμού και ανταποκριθεί ο κρατικός μηχανισμός στο σύνολό του, η γεώτρηση τοποθετείται στα τέλη του 2026-αρχές 2027. Κρίνοντας ωστόσο από τα όσα δήλωσε προχθές στην ΕΡΤ ο υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, τα παραπάνω χρονοδιαγράμματα μάλλον είναι φιλόδοξα. Ο ίδιος, μιλώντας για το συγκεκριμένο μπλοκ, τοποθέτησε την ερευνητική γεώτρηση στο ΒΔ Ιόνιο σε 12-15 μήνες από σήμερα, δηλαδή στις αρχές με μέσα του 2027.

Τα σεισμικά της Chevron στην Κρήτη

Στην περίπτωση του άλλου μεγάλου αμερικανικού κολοσσού, αυτού της Chevron, ο διαφαινόμενος αναβαθμισμένος της ρόλος στην επόμενη μέρα της Βενεζουέλας -είναι η μόνη αμερικανική εταιρεία που παρέμεινε στη λατινοαμερικανική χώρα την τελευταία δεκαετία και εξάγει περίπου 200.000 βαρέλια ημερησίως προς τις ΗΠΑ- αποτελεί προφανώς μια θετική εξέλιξη για τα ελληνικά συμφέροντα.

Αυτό ωστόσο που ενδιαφέρει σφόδρα την Αθήνα είναι με ποια ταχύτητα θα τρέξει ο αμερικανικός κολοσσός το ερευνητικό του πρόγραμμα στα 4 ελληνικά μπλοκ στα οποία θα βρεθεί σύντομα παραχωρησιούχος.

Αυτό που περιμένει να δει η ελληνική κυβέρνηση είναι το πόσο γρήγορα θα κινηθεί η ExxonMobil και τι αποφάσεις θα λάβει αμέσως μετά την έγκριση των συμβάσεων που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο Ελεγκτικό Συνέδριο, με στόχο, όπως είπε προχθές ο υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας Στ. Παπασταύρου, «μέχρι το τέλος Ιανουαρίου να έχουν υπογραφεί και να έλθουν για κύρωση στη Βουλή, προκειμένου να ξεκινήσουν σεισμικές έρευνες νοτίως της Κρήτης το 2026».

Στο σενάριο που όλα εξελιχθούν βάσει προγραμματισμού, τότε το φθινόπωρο του 2026, τα ερευνητικά σκάφη της Chevron θα ξεκινήσουν τη συλλογή σεισμικών δεδομένων, αρχίζοντας, όπως είπε ο υπουργός, από τα οικόπεδα «Νότια της Κρήτης Ι» και «Νότια της Κρήτης II» και αφήνοντας για αργότερα τα δύο άλλα μπλοκ, «Νότια Πελοπόννησος» και «Α2», που έχει κερδίσει από κοινού με τη Helleniq Energy στον σχετικό διαγωνισμό.

Το ζητούμενο για την ελληνική πλευρά είναι να ανοίξει τάχιστα και η επόμενη φάση των ερευνών, στο επιχειρησιακό σκέλος, ει δυνατόν στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, κάτι που ωστόσο εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο τον αμερικανικό κολοσσό.