Οι κινήσεις της Ελλάδας για... ψηφιακή ανεξαρτησία

Η «ανεξαρτησία στο νέφος» (cloud sovereignty) δεν συγκαταλέγεται ανάμεσα στους στρατηγικούς στόχους της Ελλάδας, καθώς η χώρα μας έχει δώσει κατά κύριο λόγο έμφαση στον ψηφιακό της μετασχηματισμό, όπως επισημαίνεται στη μελέτη ‘’European Software and Cyber Dependencies’’, η οποία διεξήχθη για λογαριασμό της Επιτροπής Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας (ITRE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Για όσους δεν γνωρίζουν ο όρος «ανεξαρτησία στο νέφος» αναφέρεται σε ασφαλή περιβάλλοντα υπολογιστικού νέφους (cloud computing) που έχουν σχεδιαστεί ειδικά ώστε να αποθηκεύουν και να επεξεργάζονται ευαίσθητα δεδομένα εντός εθνικών συνόρων, σε πλήρη συμμόρφωση με την εθνική ή περιφερειακή νομοθεσία περί προστασίας δεδομένων και κυβερνοασφάλειας.

Με άλλα λόγια, πρόκειται για έναν όρο, ο οποίος είναι άμεσα συνδεδεμένος με την έννοια της ψηφιακής αυτονομίας, καθώς στον πυρήνα του βρίσκεται η ανάγκη να τεθούν υπό εθνικό έλεγχο τα δεδομένα, οι τεχνολογίες και οι λειτουργίες του cloud, έτσι ώστε να προστατεύονται από εξωτερικές παρεμβάσεις και δικαιοδοσίες τρίτων χωρών.

Ποια είναι η ελληνική στρατηγική γύρω από το cloud

Όσον αφορά την ελληνική στρατηγική για το cloud, στο πλαίσιο της αξιολόγησης που γίνεται εντός της έκθεσης τονίζεται ότι η χώρα μας επιδιώκει κυρίως την υιοθέτηση σχετικών λύσεων, αντί για την δημιουργία μιας δικής της κυρίαρχης πλατφόρμας.

Ειδικότερα, οι συντάκτες της μελέτης εξηγούν ότι η εθνική στρατηγική της Ελλάδας ( «Βίβλος Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020–2025») δίνει έμφαση στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση (e-government) και στην υιοθέτηση υπηρεσιών cloud, χωρίς όμως ρητή πρόβλεψη ή εντολή για κυριαρχία (sovereignty).

Σύμφωνα με την έκθεση, η χώρα μας δεν θέτει περιορισμούς στους παρόχους υπηρεσιών cloud που έχουν την έδρα τους εκτός ΕΕ. Αντιθέτως, βασίζεται τόσο στους διεθνείς παρόχους, όσο και στην χρηματοδότηση από την ΕΕ για την υιοθέτηση των τεχνολογιών υπολογιστικού νέφους.

Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση καλωσορίζει τις ξένες επενδύσεις στον τομέα του cloud, όπως π.χ. το σχέδιο της Microsoft για την κατασκευή Datacenter, με σκοπό την ενίσχυση των τοπικών ψηφιακών υποδομών.

Η τεχνολογική εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ

Σε γενικές γραμμές η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παρόχους λογισμικού και υπηρεσιών cloud, οι οποίοι βρίσκονται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά τις φιλοδοξίες της ΕΕ για ένα ανταγωνιστικό, ανθεκτικό και κυρίαρχο ψηφιακό οικοσύστημα, οι εταιρείες με έδρα τις ΗΠΑ συνεχίζουν να κυριαρχούν σχεδόν σε όλα τα επίπεδα των ψηφιακών υποδομών της Γηραιάς Ηπείρου — από τις υποδομές cloud και τα λειτουργικά συστήματα έως τις πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης και το επιχειρηματικό λογισμικό.

Όπως είναι ήδη γνωστό τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν υιοθετήσει ένα ευρύ ρυθμιστικό πλαίσιο, όμως η Ευρώπη όχι μόνο εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές ψηφιακών τεχνολογιών, αλλά η εξάρτηση της αυξάνεται κιόλας. Ενδεικτικά αναφέρεται πως περίπου τα τέσσερα πέμπτα των δαπανών της ΕΕ για υπηρεσίες cloud και λογισμικού κατευθύνονται σε μη ευρωπαϊκούς παρόχους.

Για την ακρίβεια, στον τομέα των υποδομών cloud, η AWS, το Microsoft Azure και το Google Cloud κατέχουν περίπου το 70% της αγοράς της ΕΕ, ενώ το μερίδιο των ευρωπαϊκών παρόχων έχει μειωθεί στο 13%. Ακόμη και ο μεγαλύτερος παίκτης της Ευρώπης, η SAP, κατέχει μόνο το 2% περίπου της ευρωπαϊκής αγοράς υπολογιστικού νέφους.

Την ίδια ώρα, όσον αφορά το επιχειρηματικό λογισμικό (enterprise software), σχεδόν 80% των ευρωπαϊκών εταιρικών δαπανών για λογισμικό και υπηρεσίες cloud κατευθύνεται σε Αμερικανούς παρόχους. Η Microsoft, η Oracle, η Salesforce και IBM κυριαρχούν στους τομείς της παραγωγικότητας, του CRM και των εργαλείων ανάλυσης. Από την άλλη, η SAP είναι ο μόνος εξέχων πάροχος από την Ευρώπη.

Η εκτεταμένη αυτή εξάρτηση ενέχει σοβαρούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους για την Ευρώπη, καθώς πλήττει την ανταγωνιστικότητα και την κυριαρχία της. Μάλιστα, οι συντάκτες της έκθεσης προειδοποιούν ότι το κενό καινοτομίας εντός της ΕΕ μπορεί να επιφέρει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για την τεχνολογική της αυτονομία και ειδικά την τρέχουσα γεωπολιτική συγκυρία, όπου η εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί σε «όπλο».