Υπόθεση Παναγόπουλου: Οι γκρίζες ζώνες στα προγράμματα κατάρτισης

Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρίσκονται τις τελευταίες ημέρες τα προγράμματα κατάρτισης που χρηματοδοτήθηκαν την προηγούμενη προγραμματική περίοδο και μεταφέρθηκαν στο νέο ΕΣΠΑ 2021-2027.

Η αντιπαράθεση πυροδοτήθηκε από δημοσιεύματα που έκαναν λόγο για ζητήματα νομιμότητας και διαφάνειας, με τα συναρμόδια υπουργεία να τοποθετούνται επίσημα, υποστηρίζοντας ότι όλα έγιναν με απόλυτη διαφάνεια και σε πλήρη συμμόρφωση με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο. Καθώς βέβαια στο προσκήνιο βρίσκεται επίσης η «υπόθεση Παναγόπουλου», η κατάρτιση βρέθηκε εν μέσω πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης.

Έτσι, παράλληλα με την ανάγκη για πλήρη διερεύνηση όλων των ανοικτών υποθέσεων που ελέγχει ο οικονομικός εισαγγελέας, ανοίγει η συζήτηση και η αναζήτηση διαχρονικών ευθυνών για τον πακτωλό ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων που διοχετεύεται σε προγράμματα κατάρτισης.

Ζητούμενο σε αυτήν την περίπτωση είναι αφενός η διαφάνεια και η νομιμότητα των διαδικασιών, αφετέρου η αποτελεσματικότητα των δράσεων, σε μια χώρα με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, υψηλό ποσοστό ανεργίας, μεγάλο αριθμό κενών θέσεων και μεγάλη αναντιστοιχία μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης.

Με κοινό δελτίο τύπου, τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εργασίας υποστηρίζουν ότι σύμφωνα με το εθνικό και ενωσιακό πλαίσιο, το 2021 και 2022 εντάχθηκαν από τα υπουργεία Ανάπτυξης και Εργασίας μία σειρά από προγράμματα κατάρτισης. Η επιλογή των φορέων (επιστημονικών ινστιτούτων των κοινωνικών εταίρων, ενώσεων επιμελητηρίων, επιστημονικών φορέων) «έγινε μέσω ανοικτών προσκλήσεων και σύμφωνα με τους κανόνες των κρατικών ενισχύσεων».

Τα προγράμματα έληγαν τέλος Δεκεμβρίου 2023 ενώ είχαν ήδη συμβασιοποιηθεί με αναδόχους κατάρτισης δημιουργώντας νομικές δεσμεύσεις για το Ελληνικό Δημόσιο. Ως εκ τούτου και καθότι δεν είχε ολοκληρωθεί η υλοποίηση, επιδιώχθηκε να διασφαλιστεί η συνέχιση χρηματοδότησης των έργων λόγω σοβαρού κινδύνου έγερσης αξιώσεων αποζημίωσης κατά του Ελληνικού Δημοσίου.

Σύμφωνα με τα δύο υπουργεία, τον Απρίλιο του 2024, κατόπιν διαπραγματεύσεων μεταξύ των ελληνικών και των Ευρωπαϊκών αρχών, δόθηκε οδηγία και έγκριση από την ΕΕ για μεταφορά 15 έργων στο νέο ΕΣΠΑ 2021-27, ενώ παράλληλα γινόταν αναφορά για τα έργα των Συμπραττόντων φορέων ότι οι πράξεις αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν επιλέξιμες για χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους.

⁠Τα 14 από τα 15 έργα εντάχθηκαν στο ΕΣΠΑ 2021-2027, ενώ τα 4 έργα συμπραττόντων φορέων προβλέφθηκε να χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, στη βάση του μεταγενέστερου Νόμου 5140/2024.

Συνεπώς, καταλήγουν τα δύο υπουργεία, οι μεταφορές των έργων έγιναν σε πλήρη συμμόρφωση με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο με απόλυτη διαφάνεια.

Να σημειωθεί ότι, στην πρώτη παρέμβαση της Κομισιόν, τον Ιανουάριο του 2024, αναγνωρίζεται μεν η πρόοδος της Ελλάδας στην ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου 2014 - 2020, ωστόσο επισημαίνονται σοβαροί κίνδυνοι:

• Αμφισβητείται αν τηρήθηκαν πλήρως ανταγωνιστικές διαδικασίες.
• Τίθενται ερωτήματα για το αν τα έργα μπορούν πράγματι να μεταφερθούν στο νέο ΕΣΠΑ, εφόσον δεν είχαν πιστοποιηθεί δαπάνες.
• Υπογραμμίζεται ότι τα έργα πρέπει να επανεπιλεγούν με βάση τους κανόνες της περιόδου 2021-2027.
• Εκφράζονται επιφυλάξεις για το μοντέλο υλοποίησης, με πολλούς ενδιάμεσους φορείς και υψηλά διοικητικά κόστη.

Μετά τις απαντήσεις των ελληνικών αρχών και διαδοχικές τεχνικές συναντήσεις, η Κομισιόν επανέρχεται τον Απρίλιο 2024 με δεύτερη επιστολή, αποδέχεται ότι επτά έργα μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τον εθνικό προϋπολογισμό, αλλά όχι από ευρωπαϊκούς πόρους.

Τα υπόλοιπα 15 έργα, συνολικού ύψους 196 εκατ. ευρώ, εγκρίνονται για ένταξη στο ΕΣΠΑ 2021-2027, με ορίζοντα υλοποίησης έως το τέλος του 2025. Βέβαια, η Κομισιόν επισημαίνει πως η ευθύνη για τη νομιμότητα και κανονικότητα των έργων ανήκει αποκλειστικά στην Ελλάδα, ακόμη και μετά την έγκριση.

Όπως εξηγούν στελέχη της αγοράς που γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι διαδικασίες, παρά τη μερική έγκριση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αίρει τις επιφυλάξεις της, επαναλαμβάνει ότι τα έργα θα έπρεπε ιδανικά να είχαν προκύψει από πλήρως ανταγωνιστικές προσκλήσεις, διατηρεί ενστάσεις για την αποδοτικότητα του μοντέλου με πολλούς ενδιάμεσους φορείς, ζητεί αυστηρό συντονισμό, κοινή παρακολούθηση των ωφελούμενων, έλεγχο των αποτελεσμάτων και ενιαίο στρατηγικό σχεδιασμό.