Σε μια νέα περίοδο δοκιμασίας εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα έντασης στην ανατολική Μεσόγειο. Και αυτό, ενώ το κρίσιμο κρας τεστ θα είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, κατά την οποία θα δοκιμαστούν οι προθέσεις της Άγκυρας και οι «κόκκινες γραμμές» της χώρας μας.Οι τουρκικές διεκδικήσεις στην περιοχή είναι διαρκείς και φέρνουν στο προσκήνιο το ζήτημα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας, αλλά και τον κίνδυνο μιας νέας μετωπικής αντιπαράθεσης.
Στο θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, οι απαιτήσεις της γείτονος για ενημέρωση σχετικά με τις θαλάσσιες έρευνες και τις εργασίες πόντισης του καλωδίου δημιουργούν νέα σημεία τριβής.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, διέψευσε την ύπαρξη οποιασδήποτε άτυπης συνεννόησης με την Τουρκία, ξεκαθαρίζοντας ότι η αδειοδότηση του έργου θα ακολουθήσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες και ότι αρμόδια για τη χορήγηση της σχετικής άδειας στις περιοχές ελληνικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας είναι η Ελλάδα.
Τη δική της σημασία έχουν οι δηλώσεις του Τούρκου ομολόγου του, Χακάν Φιντάν, ο οποίος ανέφερε ότι η Άγκυρα επιθυμεί γραπτή ενημέρωση για τις εργασίες που θα πραγματοποιούνται στη θάλασσα. Η ελληνική θέση είναι ότι μια τέτοια ενημέρωση θα μπορούσε να εξεταστεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μετά την ελληνική αδειοδότηση, χωρίς να συνιστά διαδικασία έγκρισης από την Τουρκία.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική πλευρά, καθώς η ενημέρωση για τεχνικές εργασίες δεν πρέπει να εκληφθεί ως αναγνώριση δικαιώματος παρέμβασης ή αδειοδότησης από την Άγκυρα. Το ζητούμενο είναι να προχωρήσει το έργο χωρίς να δημιουργηθούν προηγούμενα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την προβολή νέων διεκδικήσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσει η Τουρκία όταν οι εργασίες περάσουν στο στάδιο της υλοποίησης και εάν θα επιχειρήσει να τις παρεμποδίσει. Ο υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η χώρα μας είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο, εκτιμώντας παράλληλα ότι δεν διαφαίνεται, προς το παρόν, πρόθεση για μια τέτοια κίνηση.
Στήριξη στα… λόγια
Προς ώρας, η κυβέρνηση καλείται να περιορίσει τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου, έχοντας τη στήριξη (στα λόγια μέχρι ώρα και όχι έμπρακτη) της Ε.Ε.
Η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά τη νομιμότητα της εν λόγω συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Η επιχειρηματολογία της χώρας μας εστιάζει στο γεγονός ότι η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και επιχειρεί να διαμορφώσει θαλάσσιες ζώνες κατά τρόπο που δεν συμβιβάζεται με το διεθνές νομικό πλαίσιο. Η κύρωση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν προσθέτει ουσιαστική νομική ή πρακτική αξία στο μνημόνιο, ενώ η εφαρμογή του θα προσκρούσει στα δικαιώματα και στα συμφέροντα άλλων χωρών της περιοχής.
Στο διπλωματικό πεδίο, έχουν ήδη ενεργοποιηθεί οι δίαυλοι επικοινωνίας με συμμάχους και εταίρους, με στόχο την ευρύτερη καταδίκη της συγκεκριμένης ενέργειας. Οι τοποθετήσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καταγράφονται ως ενδείξεις στήριξης, ενώ το ζήτημα τέθηκε και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με επισήμανση των κινδύνων για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σημαντική για τη χώρα μας είναι και η στάση της Αιγύπτου, η οποία απέρριψε την έγκριση του μνημονίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξελίξεις στη Λιβύη επηρεάζουν ευρύτερα τις περιφερειακές ισορροπίες, που παραμένουν εξαιρετικά ρευστές.