Nomura: Οι κινήσεις της Μόσχας & το βασικό σενάριο

Όπως επισημαίνει, ο Βλαντιμίρ Πούτιν συχνά μιλά κατά των καθοδηγούμενων από τη Δύση αλλαγών καθεστώτων. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι ο Ρώσος πρόεδρος μπορεί να βλέπει μια μακροχρόνια δυτική συνωμοσία που χρονολογείται τουλάχιστον από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και εφαρμόστηκε στα Βαλκάνια (ιδιαίτερα στο Κόσοβο), στο Ιράκ το 2013, στις «χρωματιστές» επαναστάσεις στην πρώην Σοβιετική Ένωση και στην Αραβική Άνοιξη (ιδιαίτερα στη Λιβύη). Επιπλέον, εάν δεν μπει τέλος με τη Δαμασκό και το Κίεβο, θεωρεί πως οι δυτικές παρεμβάσεις μπορεί να καταλήξουν στη Μόσχα.

Σύμφωνα με τον Newton, η Ουκρανία έχει μεγάλη σημασία για τη Ρωσία. Πρώτον, η πλειονότητα των Ρώσων πιθανότατα πιστεύει ότι η Ουκρανία δεν έπρεπε να ανεξαρτητοποιηθεί και δεύτερον η Κριμαία -όπου βρίσκεται η βάση του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας- έχει μεγάλη στρατηγική σημασία για τη Μόσχα. Επίσης, η απώλεια της Ουκρανίας από την προτεινόμενη Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (που έχει προταθεί από τον Πούτιν και αναμένεται να λανσαριστεί το 2015, αλλά προς το παρόν απαρτίζεται μόνο από τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και το Καζακστάν) θα αποτελούσε μέγιστο πλήγμα για την αξιοπιστία της πρωτοβουλίας.

Το λιγότερο που θα πρέπει να αναμένεται, σύμφωνα με τον Newton, είναι η Ρωσία να επιχειρήσει να διατηρήσει τον de facto έλεγχο της Κριμαίας - μια κλασική μετασοβιετική τακτική, όπως τη χαρακτηρίζει ο αναλυτής. Πέραν της ενίσχυσης των ρωσικών δυνάμεων στην Κριμαία, το κλειδί των εξελίξεων θα μπορούσε να είναι το δημοψήφισμα που θα πραγματοποιηθεί στις 30 Μαρτίου και θα αφορά την αυτονομία της περιοχής.

Εάν το δημοψήφισμα ήταν πραγματικά ελεύθερο και δίκαιο, πολλά θα μπορούσαν να εξαρτηθούν από το ερώτημα που θα τεθεί, διότι, παρότι το 58% του πληθυσμού της Κριμαίας είναι ρωσόφωνο, δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο ότι η πλειοψηφία στηρίζει την επανένωση με τη Ρωσία (χαρακτηριστικό είναι ότι οι Ρώσοι εθνικιστές κέρδισαν μόλις 3 από τις 100 έδρες στις πρόσφατες τοπικές βουλευτικές εκλογές.) Έτσι, ενδέχεται οι πολίτες της Κριμαίας να ερωτηθούν να ψηφίσουν υπέρ ή κατά της μεγαλύτερης αυτονομίας και όχι εάν επιθυμούν να ανήκουν στη Ρωσία ή στην Ουκρανία.

Έτσι οι πιθανότητες περαιτέρω κλιμάκωσης δεν είναι αμελητέες, αλλά παραμένει απίθανη μια στρατιωτική παρέμβαση της Δύσης. Από την άλλη πλευρά, δεν είναι ξεκάθαρο ποιες είναι οι προθέσεις της Μόσχας για την ανατολική Ουκρανία.

Παρότι η ρωσική βουλή έδωσε το πράσινο φως για ευρύτερη ανάπτυξη των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία, πολλοί ειδήμονες εκφράζουν αμφιβολίες ως προς το εάν αυτό αποτελεί πράγματι επιλογή για τη Ρωσία ή εάν είναι μόνο ένα μέσο αύξησης της πίεσης προς τη μεταβατική ουκρανική κυβέρνηση.

Στην καλύτερη περίπτωση, συνεχίζει ο Newton, οι εντάσεις φαίνεται ότι θα παραμείνουν σε υψηλό επίπεδο, όχι μεταξύ των δυνάμεων Ανατολής και Δύσης, αλλά και μεταξύ των φιλορώσων και των εθνικιστικών εντός της ίδιας της Ουκρανίας.

Το βασικό σενάριο

Ο Newton βλέπει κάποια θετικά σημάδια στις εξελίξεις, όπως είναι για παράδειγμα τα λιγότερο επιθετικά σχόλια που έρχονται πλέον από τη Μόσχα, οι αναφορές περί συνάντησης Τιμοσένκο-Πούτιν στη Μόσχα τη Δευτέρα, αλλά και η στάση των Ουκρανών ολιγαρχών - οι οποίοι φάνηκε να παίζουν σημαντικό ρόλο πείθοντας τον Βίκτορ Γιανουκόβιτς να φύγει από το Κίεβο και οι οποίοι έχουν επιχειρηματικούς κι οικονομικούς δεσμούς με τη Μόσχα.

Ωστόσο, ακόμα και αν η Μόσχα δείξει κάποιον βαθμό αυτοσυγκράτησης από εδώ και στο εξής, υπάρχουν πιθανές πολιτικές συνέπειες από τα γεγονότα που έχουν ήδη λάβει χώρα:

-Η Κριμαία φαίνεται να ευθυγραμμίζεται de facto, αν όχι de jure, με τη Ρωσία, κάτι που καθιστά πιθανή την εμφάνιση αναταραχών μεταξύ των μη ρωσικών μειονοτήτων της περιοχής.

-Οι εντάσεις είναι πιθανόν να συνεχιστούν στην ανατολική και στη νότια Ουκρανία μεταξύ των φιλορωσικών τμημάτων της κοινωνίας και των Ουκρανών εθνικιστών, κάτι που μελλοντικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερο πολιτικό χάσμα με πιθανές συνέπειες για την προβληματική οικονομία της χώρας.

-Η Ρωσία μπορεί να συνεχίσει να πιέζει το Κίεβο μέσω οικονομικών «μέτρων» -π.χ. μέσω του φυσικού αερίου- γεγονός που θα βάθαινε ακόμα περισσότερο την ήδη σοβαρή οικονομική κρίση στη χώρα και θα απαιτούσε άμεση απάντηση από τη Δύση προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο χρεοκοπίας.

-Και η Μόσχα όμως μπορεί να υποχρεωθεί να δώσει παρατεταμένη οικονομική στήριξη, τουλάχιστον σε εκείνα τα σημεία της Ουκρανίας που έχει υπό τη σφαίρα επιρροής της, κάτι που θα επιβάρυνε ακόμα περισσότερο τη ρωσική οικονομία.

-Οι σχέσεις Ανατολής-Δύσης φαίνεται σίγουρο ότι επιδεινώνονται μακροπρόθεσμα. Οι επιλογές της Δύσης είναι περιορισμένες και οι συνέπειές τους θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το πάγωμα της προτεινόμενης εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ-Ρωσίας, ένα μποϊκοτάζ από την πλευρά των ΗΠΑ της συνόδου του G8 που είναι προγραμματισμένη για τον Ιούνιο στο Σότσι και, το σοβαρότερο, μια κατάρρευση της συνεργασίας Ανατολής-Δύσης σε διάφορα γεωπολιτικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων του Ιράν και της Συρίας.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, τόσο το Κίεβο όσο και η Δύση θα χρειαστούν πολύ καιρό για να σταθεροποιήσουν την πολιτική και οικονομική κατάσταση στην Ουκρανία.