της Έλενας Λάσκαρη

Μεταρρύθμιση στο Ασφαλιστικό και στην αγορά εργασίας, απελευθερώσεις αγορών και ”έξοδο” του Δημοσίου από οποιονδήποτε κλάδο στον οποίο μπορεί ο ιδιωτικός τομέας να λειτουργήσει αποτελεσματικά, περικοπές δαπανών, επιχορηγήσεων, εγγυήσεων του Δημοσίου και αμυντικών δαπανών, εισηγείται με την έκθεσή του το ΔΝΤ. *

Στην έκθεση, η οποία παραδόθηκε στον υπουργό Οικονομίας μετά από ένα δεκαήμερο ελέγχων κλιμακίου εμπειρογνωμώνων στην Αθήνα, αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι αν το ασφαλιστικό δεν επιλυθεί, η σύνταξη καθενός στην Ελλάδα τελικά ”θα κινδυνεύσει”.

Οι προβολές του ΔΝΤ δείχνουν μεγάλες επιβαρύνσεις στο ασφαλιστικό σύστημα μετά το 2010, και σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού, χαρακτηρίζονται καθαρή απειλή για τη διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών.

Για τον τραπεζικό τομέα, αναφέρεται ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στην πιστωτική επέκταση όπου πιθανόν η ταχεία αύξηση της χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα, ενέχει κινδύνους ”πιστωτικής ποιότητας”.

Επίσης, προειδοποιεί για τον κίνδυνο οικονομικής επιβράδυνσης το 2005, καθώς η ολοκλήρωση των Ολυμπιακών Αγώνων εκτιμάται ότι θα σημάνει επιπτώσεις κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών Γ. Αλογοσκούφης, δήλωσε ότι στόχος της κυβέρνησης δεν είναι να κρύψει τα προβλήματα, αλλά να τα αντιμετωπίσει.

Παράλληλα, απηύθυνε έκκληση να κρατηθούν χαμηλά οι τόνοι για θέματα ελλειμμάτων και χρέους, ενώ ανέλαβε δέσμευση μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 2,8% το 2005.

* Τα βασικά σημεία της Εκθεσης του ΔΝΤ

- Δημοσιονομικό πρόβλημα

Η δημοσιονομική προσαρμογή αποτελεί, βεβαίως, το σημαντικότερο ζήτημα. Η δημοσιονομική κατάσταση επιδεινώθηκε τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη απετέλεσε μια ευκαιρία για να βελτιωθούν τα δημόσια οικονομικά. Πέρυσι, το έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης διογκώθηκε σημαντικά σε σχέση με πρόπερσι και σε σχέση με τους στόχους που προβλέπονταν από τον προϋπολογισμό και το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ξεπερνώντας με μεγάλο περιθώριο τα όρια του Μάαστριχ.

Το 2004, το έλλειμμα αναμένεται να διογκωθεί ακόμη περισσότερο. Οι εξελίξεις αυτές αντικατοπτρίζουν έναν συνδυασμό προσωρινώς αυξημένων δαπανών λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων, υπερβάσεων στις δαπάνες και μειώσεων στα έσοδα και σημαντικών διορθώσεων στους λογαριασμούς του Δημοσίου.

Η προτεραιότητα είναι τώρα να εφαρμοσθεί ένα αξιόπιστο και καλά διαρθρωμένο πρόγραμμα για να αποκατασταθεί η ισορροπία του προϋπολογισμού μεσοπρόθεσμα.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι αναγκαίο για να διασφαλισθούν η ταχεία μείωση του πολύ μεγάλου δημοσίου χρέους, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ικανότητα του δημοσίου τομέα να διαχειρίζεται τις υποθέσεις του, η εξασθένιση των πληθωριστικών πιέσεων που συσσωρεύθηκαν τα τελευταία χρόνια, η προετοιμασία για τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού και η τήρηση των δεσμεύσεων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτή η προσπάθεια είναι εμφανές ότι θα απαιτήσει διατηρήσιμα και ανθεκτικά μέτρα. Αποσπασματικές ή προσωρινές λύσεις δεν θα ενέπνεαν εμπιστοσύνη και θα δημιουργούσαν την ανάγκη για μεγαλύτερες, και πιθανότατα πιο δύσκολες, παρεμβάσεις αργότερα.

Η αξιοπιστία και η διαμόρφωση πολιτικών θα ενισχύονταν από ένα αναλυτικό και πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο που θα αποτύπωνε ρεαλιστικές εκτιμήσεις και στόχους (δαπάνες, έσοδα, ισοζύγια και χρέος) και συγκεκριμένα μέτρα για την υλοποίησή τους.

Η προσαρμογή που απαιτείται για να επιτευχθεί ένας ισοσκελισμένος προϋπολογισμός θα απαιτήσει διατηρήσιμους περιορισμούς στις τρέχουσες δαπάνες, γιατί οι μειώσεις στα φορολογικά βάρη και η συνέχιση των επενδύσεων σε υποδομές είναι απαραίτητες για να ενισχυθεί μακροπρόθεσμα η ανάπτυξη.

Περιοχές, πάνω στις οποίες θα πρέπει να εστιασθεί το ενδιαφέρον είναι: η συγκράτηση στους μισθούς του Δημοσίου, κάτι το οποίο θα βοηθούσε επίσης την ανταγωνιστικότητα, δίνοντας ένα παράδειγμα και στον ιδιωτικό τομέα∙ η απασχόληση στο Δημόσιο, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης των ευκαιριών που προσφέρουν οι συνταξιοδοτήσεις και οι αποχωρήσεις, για να μειωθεί το μέγεθός της∙ οι αμυντικές δαπάνες, καθώς η μείωση των εντάσεων στην περιοχή επιτρέπει περικοπές∙ οι δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, όπου οι πιέσεις στο μέλλον θα γίνουν ιδιαίτερα έντονες∙ και τα κοινωνικά προγράμματα, όπου υφίσταται η ανάγκη να μειωθούν τα κόστη παράλληλα με την προστασία των πιο ευπαθών ομάδων.

Επιπροσθέτως, οι επιδοτήσεις, οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις και οι εγγυήσεις δανείων πρέπει να περιορισθούν. Για το 2005, η ουσιαστική εξοικονόμηση πόρων από την ολοκλήρωση των ολυμπιακών δαπανών θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να γίνει μια καλή εφάπαξ δημοσιονομική προσαρμογή.

Ωστόσο, επιπλέον μέτρα, εστιασμένα κυρίως στις τρέχουσες δαπάνες, θα χρειασθούν για να επιτευχθεί μια προσαρμογή με νόημα. Άπαξ και τα απαιτούμενα μέτρα ληφθούν, θα πρέπει να επιτραπεί στους αυτόματους σταθεροποιητές να λειτουργήσουν και το έλλειμμα θα εξαρτάται πλέον από τον ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης.

- Κίνδυνοι για τον τραπεζικό κλάδο



Ο τραπεζικός τομέας δείχνει να έχει υψηλή κερδοφορία, καλή κεφαλαιακή διάρθρωση και επαρκείς προβλέψεις. Ωστόσο, το χαρτοφυλάκιο του ενεργητικού του απομακρύνεται έντονα από τα κρατικά ομόλογα προς την καταναλωτική και επιχειρηματική πίστη, οι οποίες έχουν υψηλότερες αποδόσεις, αλλά και μεγαλύτερο κίνδυνο.

Αυτός ο μετασχηματισμός αποτελεί κανονική εξέλιξη για τον κλάδο και μάλλον θα συνεχισθεί για μερικά χρόνια. Εντούτοις, η ταχεία αύξηση της δανειοδότησης του ιδιωτικού τομέα δημιουργεί πιθανούς κινδύνους για την ποιότητα των δανείων, ειδικά καθώς αυτή έλαβε χώρα σε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης και οι τράπεζες δεν έχουν συνεπώς δοκιμασθεί από μια οικονομική επιβράδυνση ή από αυξανόμενα επιτόκια.

Γνωρίζοντας καλά τα ζητήματα αυτά, η Τράπεζα της Ελλάδος ενίσχυσε περαιτέρω την εποπτική της εξουσία, αύξησε τα επίπεδα των προβλέψεων και της κεφαλαιακής επάρκειας και ενθάρρυνε τις τράπεζες να ενισχύσουν τις διαδικασίες διαχείρισης του κινδύνου. Αυτές οι πρωτοβουλίες είναι αξιέπαινες και θα πρέπει να συνεχισθούν, ιδιαίτερα αφού οι τράπεζες θα πρέπει να προετοιμασθούν για τη Βασιλεία ΙΙ.

Ωστόσο, οι αρχές θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν τις επιπτώσεις που απορρέουν για τις τράπεζες από τις ανεπαρκώς χρηματοδοτούμενες συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις τους, αφού από το τέλος του επόμενου έτους οι τράπεζες θα πρέπει να τις αναγνωρίσουν υπό τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα.

Η εποπτεία του ασφαλιστικού κλάδου αποτελεί ένα εμφανώς αδύναμο σημείο. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο να λειτουργήσει άμεσα η ανεξάρτητη εποπτεύουσα αρχή των ασφαλιστικών εταιρειών και να διασφαλισθεί ότι διαθέτει επαρκείς πόρους.

Ενόψει των αλλαγών στον Ελληνικό χρηματοοικονομικό τομέα, συνιστούμε να προβούν οι αρχές σε ένα Πρόγραμμα Αξιολόγησης του Χρηματοοικονομικού Κλάδου.

- Αγορά εργασίας

Η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας είναι απαραίτητη για να αντιμετωπισθούν αδυναμίες, όπως είναι τα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης ανάμεσα στους νέους και τις γυναίκες και ένα υψηλό (καίτοι μειούμενο) ποσοστό ανεργίας. Σε κάποιον βαθμό, τα προβλήματα αυτά αντικατοπτρίζουν την ασυμβατότητα μεταξύ των ικανοτήτων των εργαζομένων και των αναγκών των επιχειρήσεων, κάτι που δείχνει την ανάγκη για επαναπροσδιορισμό του εκπαιδευτικού συστήματος και των δημοσίων υπηρεσιών εύρεσης εργασίας.

Αντικατοπτρίζουν, όμως, επίσης και τα εμπόδια στην απασχόληση: οι νόμοι για την απασχόληση (για παράδειγμα, υψηλό ποσό αποζημίωσης) που αποθαρρύνει τις προσλήψεις, περιορισμένες ευκαιρίες για προσωρινή και μερική απασχόληση που εμποδίζουν μερικούς από την απόκτηση ζωτικής σημασίας εργασιακής εμπειρίας, και υψηλοί αρχικοί μισθοί που εκτοπίζουν από την αγορά τους εργαζόμενους με χαμηλή εξειδίκευση.

* Τα πλήρη κείμενα της έκθεσης του ΔΝΤ στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη ”Συνοδευτικό Υλικό”.