“Η Ελλάδα θα πρέπει να κυβερνηθεί. Οι επαναληπτικές εκλογικές αναμετρήσεις δεν θα είναι καλό”. Αυτό δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ Γιάννης Στουρνάρας κατά τη διάρκεια παρουσίασης της τριμηνιαίας έκθεσης του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία, από την οποία προκύπτει ότι η ύφεση τη φετινή χρονιά θα διαμορφωθεί τουλάχιστον στο -5% σύμφωνα με τις πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις, η ανεργία θα αυξηθεί και οι επενδύσεις θα μειωθούν για πέμπτο συνεχόμενο έτος.

Ο ίδιος πάντως εκτιμά ότι εάν εφαρμοστεί το πλαίσιο το δημόσιο χρέος μπορεί να πέσει κάτω από το 100% του ΑΕΠ το 2020. Αναφορικά με τα δάνεια των νοικοκυριών, ο κ. Στουρνάρας σημείωσε ότι δεν μπορεί κάποιος να προτείνει περαιτέρω κούρεμα από τις τράπεζες οι οποίες μόνες τους προχωρούν σε ρυθμίσεις.

Από την πλευρά του, ο Τάκης Αθανασόπουλος αναφερόμενος στους μισθούς σημείωσε ότι το πρόβλημα δεν είναι οι μισθοί, μειώνονται όπως είπε για να επέλθει μια ισορροπία, η οποία εκ των πραγμάτων είναι αναγκαία.

Όπως σημείωσε ο κ. Στουρνάρας «προτεραιότητα για την Ελλάδα σήμερα είναι να παραμείνει στην ευρωζώνη, να συνεχίσει να έχει πρόσβαση στους επίσημους μηχανισμούς στήριξης και να επιστρέψει σταδιακά στις ιδιωτικές αγορές χρήματος και κεφαλαίου».

Ο ίδιος επισήμανε ότι οι σχεδιαζόμενες και εφαρμοζόμενες μεταρρυθμίσεις, οι επενδύσεις και η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας όσο ακριβείς και στοχευμένες και αν είναι δεν πρόκειται να αποδώσουν εάν δεν συνοδεύονται από τις κατάλληλες οικονομικές, θεσμικές-οργανωτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις.

Κομβικό σημείο κατά τον ίδιο είναι η ανάγκη αποκατάστασης της ρευστότητας του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, η δημιουργία ενός σταθερού φορολογικού πλαισίου με μακροχρόνιο ορίζοντα, η ταχεία εφαρμογή των νόμων που ψηφίζονται και των αποφάσεων που λαμβάνονται και η δημιουργία κλίματος κοινωνικής συναίνεσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η δημοσιονομική προσαρμογή ήταν κατώτερη των στόχων, δεν υπήρξε η αναγκαία πρόοδος στην εφαρμογή των μέτρων βελτίωσης των συνθηκών ανταγωνισμού, υπήρξε μικρή πρόοδος στην άρση των πολυάριθμων εμποδίων στις επενδύσεις και την επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ ψηφίστηκαν νόμοι οι οποίοι όμως δεν εφαρμόστηκαν είτε διότι ακυρώθηκαν στην πράξη (π.χ. καμποτάζ) είτε διότι ακυρώθηκαν από ερμηνευτικές εγκυκλίους ή/και υπουργικές αποφάσεις (π.χ. κλειστά επαγγέλματα).

Τι προτείνει το ΙΟΒΕ:

1. Απελευθέρωση όλων των αγορών (επαγγελμάτων, προϊόντων, υπηρεσιών, εργασίας) μέσω της κατάργησης των εμποδίων εισόδου σ’ αυτές καθώς και σε όλα τα σημεία της εφοδιαστικής αλυσίδας, και αφετέρου στην άρση της πληθώρας των εμποδίων στις ιδιωτικές επενδύσεις και την επιχειρηματική δραστηριότητα. Το ΙΟΒΕ εκτιμά το μακροπρόθεσμο όφελος από το άνοιγμα όλων των αγορών και την άρση των εμποδίων στις επενδύσεις και την επιχειρηματικότητα στο 17% του ΑΕΠ. Σημειώνεται ότι από τα 250 εμπόδια στις επενδύσεις και την επιχειρηματικότητα που έχει εντοπίσει ο ΣΕΒ, λιγότερο από το 10% έχει αντιμετωπιστεί. Θα πρέπει να επισπευτεί η ψήφιση από τη Βουλή του πολυνομοσχεδίου για τη διευκόλυνση της επιχειρηματικότητας και των ιδιωτικών επενδύσεων, κυρίως όμως η εφαρμογή του, δεδομένου ότι η Ελλάδα κατατάσσεται πλέον στη θέση 100 με βάση την Έκθεση Επιχειρηματικότητας (Doing Business Report) της Παγκόσμιας Τράπεζας (World Bank).

2. Στον τομέα των δημοσίων επενδύσεων θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην πλήρη υλοποίηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Η κυβέρνηση θα πρέπει να επιλέξει έναν μικρό αριθμό σημαντικών δημοσίων έργων με μεγάλη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη, που μπορούν να απορροφήσουν σημαντικά ποσά σε σύντομο χρονικό διάστημα (οδικοί άξονες, εκσυγχρονισμός λιμανιών, μαρινών, αεροδρομίων, ορισμένα ενεργειακά έργα κ.λπ.) προκειμένου να αυξηθεί με ταχείς ρυθμούς η απορροφητικότητα των επενδυτικών κεφαλαίων του ΕΣΠΑ που απομένουν (περίπου 14 δισ. ευρώ).

3. Η ΕΤΕπ θα πρέπει να παράσχει εγγυήσεις ώστε να καλύψει το κενό χρηματοδότησης στα μεγάλα δημόσια έργα λόγω. Επίσης θα πρέπει αναζητηθούν νέα εργαλεία κεφαλαιακής ενίσχυσης, στα πρότυπα ενδεχομένως της συμμετοχής της EBRD.

4. Το πρόγραμμα των ιδιωτικοποιήσεων μπορεί να γίνει αναπτυξιακός μοχλός κυρίως μέσω της προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων στην Ελλάδα. Αναμένεται ότι η αξιοποίηση του Ελληνικού (περιοχή πρώην αεροδρομίου Αθήνας) θα προσθέσει 0,3% του ΑΕΠ στους ρυθμούς ανάπτυξης της χώρας, για κάθε έτος της χρονικής διάρκειας κατασκευών. Εντούτοις, οι διαδικασίες είναι αργές και η γραφειοκρατία δημιουργεί συστηματικά εμπόδια (μια τυπική διαδικασία ιδιωτικοποίησης διαρκεί 12-20 μήνες), ενώ η σημερινή πρακτική να παρέχονται με το σταγονόμετρο ακίνητα ή περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου στο Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) δυναμιτίζει το πρόγραμμα των αποκρατικοποιήσεων και δημιουργεί φόβους ότι οι ιδιωτικοποιήσεις δεν θα επιτύχουν.

Στο πλαίσιο αυτό έχουν προταθεί δύο σχέδια:

* Η μεταφορά περιουσιακών στοιχείων του ελληνικού δημοσίου σε οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, με άμεση αποπληρωμή του ελληνικού δημοσίου από αυτούς και άμεση εξόφληση μέρους του δημόσιου χρέους με το τίμημα. Οι οργανισμοί αυτοί, σε συνεργασία με το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου, θα μπορούσαν σταδιακά να αξιοποιήσουν κατάλληλα αυτά τα χαρτοφυλάκια ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος πώλησής τους σε υποτιμημένες αξίες.

* Εκχώρηση από την Ελλάδα σε εταιρεία ειδικού σκοπού όλων των μελλοντικών εισπράξεων από έργα παραχωρήσεων μεγάλων έργων (Αττική Οδός, Εγνατία, λιμένες, αεροδρόμια, μεγάλοι οδικοί άξονες) ώστε με την ενεχυρίαση των παραπάνω εξασφαλίσεων ευρωπαϊκοί οργανισμοί όπως η ΕΤΕπ να προχωρήσουν σε εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικών επενδύσεων και επενδύσεων μέσω ΣΔΙΤ με ευνοϊκά επιτόκια και όρους δανεισμού, αποφεύγοντας χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες. 

*  Αξιοποίηση γης, με τη δημιουργία νέων θεσμών όπως η «επιφάνεια». Με τον θεσμό αυτό, το ελληνικό δημόσιο δεν θα πωλεί το έδαφος της ακίνητης περιουσίας του, θα παρέχει όμως εμπράγματα δικαιώματα στους αντισυμβαλλόμενους επενδυτές, δίνοντας το δικαίωμα υποθήκευσης άρα τη δυνατότητα άντλησης πρόσθετων κεφαλαίων για επενδύσεις.

* Οι συμφωνίες παραχώρησης για την αξιοποίηση υποδομών όπως αεροδρόμια, λιμάνια, αυτοκινητόδρομοι, τουριστικές εγκαταστάσεις (μαρίνες) αποτελούν δοκιμασμένη και στην Ελλάδα πρακτική, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι το πρόγραμμα αξιοποίησης της ιδιωτικής περιουσίας του δημοσίου στηρίζεται κατά 35% στην αξιοποίηση υποδομών. Μια ειδική περίπτωση μπορεί να αποτελέσουν τα δημόσια νοσοκομεία με υπερβάλλουσα δυναμικότητα.
 
*  Η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας και η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ μπορεί να προσελκύσει πρόσθετα επενδυτικά κεφάλια. Το ίδιο και η επέκταση του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων στις αστικές συγκοινωνίες. 

*  Το αποκαλούμενο Σχέδιο Marshall είναι προτιμότερο να πάρει σάρκα και οστά με τη μορφή όχι νέας κρατικής επενδυτικής τράπεζας, αλλά ενός Σχήματος Ιδιωτικών Συμμετοχών (Private Equity Fund) από Έλληνες και ξένους κεφαλαιούχους, με τη δυνατότητα επένδυσης σε ιδιωτικές ελληνικές εταιρείες σε ανερχόμενους κλάδους της οικονομίας.

Οι σχεδιαζόμενες και εφαρμοζόμενες μεταρρυθμίσεις, οι επενδύσεις και η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας όσο ακριβείς και στοχευμένες και να είναι δεν πρόκειται να αποδώσουν εάν δεν συνοδεύονται από τις κατάλληλες οικονομικές, θεσμικές-οργανωτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις.

Οι προϋποθέσεις αυτές είναι:

1) Άρση της διάχυτης αβεβαιότητας και η επικράτηση ενός σταθερού οικονομικού κλίματος.

2) Αποκατάσταση της ρευστότητας του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας. Η συμφωνία για ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών με κονδύλια που μπορεί να φθάσουν τα 50 δισ. ευρώ από το νέο δάνειο των 130 δισ. ευρώ και η δυνατότητά τους να αρχίσουν να δανείζονται εκ νέου από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) με καλύτερους όρους μπορεί να συμβάλουν στη βελτίωση των συνθηκών ρευστότητας του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας. Οι ακόλουθες προτάσεις θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην εξυπηρέτηση του στόχου της βελτίωσης των συνθηκών ρευστότητας στην οικονομία:

1. Διαβούλευση με την ΕΚΤ για τους τρόπους βελτίωσης της ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών, δεδομένης και της πιστωτικής πολιτικής που έχει τελευταία υιοθετήσει η ΕΚΤ έναντι όλων των τραπεζών της ευρωζώνης (LTRO).
2. Άμεση επιστροφή από το Ελληνικό Δημόσιο του Φ.Π.Α. επί των εξαγωγών.
3. Άμεση αποπληρωμή των οφειλών του Δημοσίου προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, οι οποίες ανέρχονται σε 6 δισ. ευρώ περίπου.

3) Δημιουργία ενός σταθερού φορολογικού πλαισίου με μακροχρόνιο ορίζοντα, η απλοποίηση του φορολογικού κώδικα, η αύξηση της διαφάνειας και η μείωση του γραφειοκρατικού κόστους.

4) Ταχεία εφαρμογή των νόμων που ψηφίζονται και των αποφάσεων που λαμβάνονται. Στο πλαίσιο αυτό ο ιδιωτικός τομέα θα μπορούσε να συνδράμει στην εφαρμογή ορισμένων κρίσιμων αποφάσεων (outsourcing). Η βελτίωση της αποδοτικότητας της δημόσιας διοίκησης σε μόνιμη βάση διέρχεται από το θεσμό των μόνιμων γενικών γραμματέων ή και υφυπουργών και τον αποτελεσματικότερο συντονισμό του κυβερνητικού έργου.

5) Δημιουργία κλίματος κοινωνικής συναίνεσης. Στις σημερινές κρίσιμες συνθήκες εκείνες οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που θεωρούν ότι, παρά τις αντιξοότητες και τα σφάλματα που έχουν διαπραχθεί, η ακολουθούμενη οικονομική πολιτική που στοχεύει στην ανάταξη της ελληνικής οικονομίας εντός της ευρωζώνης είναι μονόδρομος οφείλουν να παραμερίσουν τις διαφορές τους και να εξηγήσουν ευθαρσώς στον ελληνικό λαό ποιο είναι το διακύβευμα από μια ενδεχόμενη εγκατάλειψή της. Παράλληλα, οφείλουν να αναζητήσουν τους άξονες μιας σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής πάνω στους οποίους θα στηριχτεί το νέο κοινωνικό πρότυπο της χώρας.

*** H τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία δημοσιεύται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".