Οι προκλήσεις για το νέο οικονομικό επιτελείο

Τη νέα μορφή ρίσκου που έχει εισαγάγει διεθνώς η τρομοκρατία εντοπίζει ο Αντώνης Κεφαλάς, αναφερόμενος στις προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση στην προσπάθεια για επίλυση των κρίσιμων οικονομικών προβλημάτων. Τα ανοικτά μέτωπα. Οι παλινωδίες της Σοφοκλέους.

Δημοσιεύθηκε: 23 Μαρτίου 2004 - 13:31

Οι προκλήσεις για το νέο οικονομικό επιτελείο

του Αντώνη Κεφαλά *

Η οικονομία βρίσκεται σε μία μορφή ”λίμπο”, καθώς αναμένονται βασικές εξελίξεις σε τομείς όπως οι διορισμοί σε τράπεζες και άλλους οργανισμούς, η αποτύπωση της πραγματικής δημοσιονομικής κατάστασης (με τη βοήθεια της Eurostat, προφανώς για να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα των μεγεθών και να αποφευχθούν κατηγορίες για κομματική απόδοση ευθυνών) και το πέρασμα από τη φάση της ενημέρωσης και αναγνώρισης-διάγνωσης στη φάση της υλοποίησης των προεκλογικών υποσχέσεων και της εφαρμογής του προγράμματος της κυβέρνησης συνολικά, αλλά και των υπουργών ξεχωριστά.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό η πορεία της Σοφοκλέους εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από παλινωδίες, η έκταση των οποίων δεν είναι πάντα εύκολο να εξηγηθεί.

Το Χ.Α. άλλοτε ακολουθεί τις αγορές του εξωτερικού και άλλοτε όχι. Τους τελευταίους μήνες 10 περίπου μετοχές του FTSE-20 -κυρίως δημοσίων επιχειρήσεων- κινούνται από τρεις ”παίκτες” (χρηματιστηριακές εταιρείες) και καλύπτουν χονδρικά το 65% των συναλλαγών. Δημιουργείται έτσι μία μάλλον ψευδεπίγραφη αίσθηση αισιοδοξίας.

Σημαντικές είναι οι θέσεις που παίρνουν ξένοι θεσμικοί (όπως, π.χ., η Fidelity) σε ορισμένες μετοχές, και όχι μόνο του Δημοσίου. Βέβαια, τα ποσά γι’ αυτούς είναι μικρά, μεγάλα όμως για την ελληνική αγορά, οπότε οι κινήσεις τους και προκαλούν κραδασμούς και παρακολουθούνται στενά από όλους όσοι συμμετέχουν στην κεφαλαιαγορά.

Μερικές από τις τοποθετήσεις επίσης δεν μπορούν εύκολα να ερμηνευτούν -τουλάχιστον με βάση τα βασικά οικονομικά δεδομένα των επιχειρήσεων- οπότε αναπόφευκτα παραπέμπουν σε σενάρια εσωτερικής πληροφόρησης και επικείμενων εξελίξεων.

Εξάλλου, το καλό κλίμα που παρατηρήθηκε στις παραδόσεις των υπουργείων και της πρωθυπουργικής εξουσίας φαίνεται πως ήδη έχει αρχίσει να ξεφτίζει, με αιχμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Δύο είναι τα βασικά θέματα: πρώτον, τα έργα και η ολοκλήρωση τους και, δεύτερον, το αίτημα για βοήθεια από το ΝΑΤΟ.

Είναι σαφές ότι η τρομοκρατική ενέργεια της Μαδρίτης έχει ανατρέψει το αίσθημα ασφάλειας που είχε επικρατήσει -”δεν χτυπάνε την Ελλάδα”, λέγαμε- και οι πολίτες της χώρας μας αρχίζουν τώρα να υφίστανται τα μέτρα πρόληψης που έχουν γίνει καθημερινότητα στο εξωτερικό.

Όλα αυτά κινδυνεύουν να δημιουργήσουν ένα κλίμα απαισιοδοξίας, το οποίο, αν επεκταθεί στην οικονομία, θα επιφέρει έντονα αρνητικές συνέπειες. Βάσιμα, όμως, εκτιμάται ότι πολλά θα αλλάξουν όταν θα κλείσουν όλες οι εκκρεμότητες που προκύπτουν από την αλλαγή στην εξουσία και θα ξεκινήσει το πραγματικό έργο της κυβέρνησης.

Τα προβλήματα

Παρά ταύτα, η οικονομία θα πορευτεί με μία σειρά από ανοιχτές πληγές και θα απαιτηθεί μεγάλη μαεστρία από την κυβέρνηση, και ειδικά από το οικονομικό επιτελείο, ώστε να γίνει ορθολογική διαχείριση και να ελαχιστοποιηθεί το κόστος τους. Συνοπτικά, οι πληγές αυτές είναι οι ακόλουθες:

* Το διευρυμένο έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης, καθώς και το αυξημένο ύψος του δημοσίου χρέους, που αναπόφευκτα θα περιορίσουν τον βαθμό ελευθερίας της κυβέρνησης ως προς τη δημοσιονομική διαχείριση, με έντονη πίεση να περιοριστούν οι δαπάνες.

* Η επιδείνωση της κακής δημοσιονομικής κατάστασης από το πραγματικό και πρόσθετο κόστος των Ολυμπιακών Αγώνων, κόστος το οποίο δεν είναι γνωστό σήμερα -και δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί- και το οποίο θα αποκαλυφθεί μάλλον προς το τέλος του 2004.

* Η σχεδόν βέβαιη πλέον προοπτική πως η τουριστική κίνηση δεν θα φτάσει στα επίπεδα που προσδοκούσε η χώρα, και ειδικά ο τουριστικός τομέας, με αποτέλεσμα να υπάρξουν επιπτώσεις στις τουριστικές επιχειρήσεις, καθώς και στο επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας.

* Η επίσης σχεδόν βέβαιη προοπτική πως τα οικονομικά αποτελέσματα των επιχειρήσεων για το 2004 δεν θα είναι καλύτερα απ’ αυτά του 2003 -και αυτά του 2005 θα είναι ακόμη χειρότερα- καθώς το 2003 συνέτρεξαν ειδικοί λόγοι που επέτρεψαν στις εταιρείες -και ειδικά στις τράπεζες- να εμφανίσουν βελτίωση των κερδών.

* Η αναπόφευκτα ”κακή” περίοδος προσαρμογής που ακολουθεί την όποια απελευθέρωση των αγορών, εξέλιξη για την οποία υπάρχει σαφής κυβερνητική δέσμευση και ξεκάθαρη πίεση από τις Βρυξέλλες να εκπληρώσει η χώρα μας τις συμβατικές υποχρεώσεις της.

* Η διατήρηση των πληθωριστικών πιέσεων σε υψηλά σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση επίπεδα, καθώς η επιβράδυνσή τους προϋποθέτει και προ-απαιτεί, μεταξύ άλλων, το άνοιγμα των αγορών και την ενίσχυση του υγιούς ανταγωνισμού. Χρειάζεται χρόνος για να φανούν οι ευνοϊκές επιπτώσεις των εξελίξεων αυτών - η Επιτροπή Ανταγωνισμού, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αποδώσει από τη μία στιγμή στην άλλη ύστερα από μία δεκαετία απραξίας, υποβάθμισης και έλλειψης υποδομής.

* Η υπερβολική ρευστότητα που υπάρχει στο σύστημα, γεγονός που στοιχειοθετείται από τα στοιχεία και τις αναλύσεις που παραθέτει στο μηνιαίο δελτίο της η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η οποία εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις.

* Ο χρόνος που θα απαιτηθεί για την επαναφορά της λειτουργίας των θεσμών (όπως, π.χ., της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς) σε πλαίσια αποδοτικότητας και πραγματικής διαφάνειας, οπότε μέχρι να γίνει αυτό αναπόφευκτα θα υπάρξουν... κάποια παρατράγουδα.

* Η αβέβαια μορφή της παγκόσμιας ανάκαμψης, η οποία εξακολουθεί να στηρίζεται σε ”πήλινα πόδια”. Δηλαδή, στη μεγάλη ρευστότητα που έχει αποκτήσει το σύστημα, η οποία δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε τη διάρκεια ούτε τη σταθερότητα ούτε την ομαλότητα της ανάκαμψης.

* Η πολιτική αβεβαιότητα και αστάθεια που δημιουργεί η τρομοκρατία, η διαμάχη των ΗΠΑ με την Ευρώπη και η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές αντιθέσεις που έχουν έρθει στην επιφάνεια ή υποβόσκουν.

* Το Κυπριακό απλώς προστίθεται στην κατηγορία αυτή των προβλημάτων.

Η εποχή της αβεβαιότητας

Μετά την εποχή της λογικής και την εποχή της επανάστασης, μετά τον μακρύ 19ο αιώνα και τον βραχύ 20ό -για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Hobsbawm- έχει έρθει η εποχή της αβεβαιότητας. Η ανθρώπινη ιστορία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσπάθεια διαχείρισης του ρίσκου.

Στο δεύτερο μέρος του 20ού αιώνα πιστέψαμε πως αυτή η διαχείριση μπορούσε πλέον να εστιαστεί στον ευρύτερο οικονομικό τομέα, με έμφαση στα χρηματοπιστωτικά θέματα. Δεκάδες είναι τα υποδείγματα που έχουν κατασκευαστεί και εφαρμοστεί.

Σήμερα, η τρομοκρατία έχει εισαγάγει μία νέα μορφή ρίσκου, για την οποία δεν υπάρχει ούτε εμφανής ούτε -πολύ περισσότερο- αποδοτική απάντηση. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας καλείται να διαχειριστεί το σύνολο των ελληνικών θεμάτων και προβλημάτων, ξεκινώντας από μία αδύναμη αφετηρία που της κληροδοτήθηκε και εν μέσω ενός συστήματος που έτσι κι αλλιώς βρίσκεται σε εξέλιξη, οπότε είναι από τη φύση του ασταθές.

Το εγχείρημα θα είναι εξαιρετικά δύσκολο με τις καλύτερες συνθήκες, οπότε είναι απαραίτητο να ξεφύγουμε από τη νοοτροπία της αντιπαράθεσης και του φθόνου που μας διακρίνει και να επιδιώξουμε την πραγματική και ουσιαστική κοινωνική συναίνεση. Κανένα οικονομικό πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο ”οικονομικό”. Και για κανένα δεν μπορεί να βρεθεί λύση που να συμφέρει το κοινωνικό σύνολο, αν το κοινωνικό σύνολο δεν κατανοήσει την ανάγκη της επιμέρους θυσίας.

* Αναδημοσίευση από το φύλλο 313 της εφημερίδας ”ΜΕΤΟΧΟΣ & Επενδύσεις” της 19ης Μαρτίου 2004.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.