Διδάγματα για τον σοσιαλισμό από την κρίση ΗΠΑ-Κούβας

Σήμερα έχει γίνει σχεδόν δόγμα στις δυτικές κοινωνίες η αντίληψη ότι η οικονομική κατάρρευση πολλών σοσιαλιστικών κοινωνιών οφείλεται σε εγγενή προβλήματα που παρουσιάζει το σοσιαλιστικό μοντέλο, όπως η γραφειοκρατία, η απουσία του επιχειρηματία, η έλλειψη/ διαστρέβλωση του μηχανισμού της αγοράς, η απουσία/ συρρίκνωση του θεσμού της ατομικής ιδιοκτησίας κ.λπ.

Η άποψη ότι το σοσιαλιστικό μοντέλο κατέρρευσε λόγω των εγγενών προβλημάτων που παρουσίαζε έχει ασφαλώς πολλούς υποστηρικτές. Όμως υπάρχει ένας παράγοντας που πολλές φορές δεν λαμβάνεται υπόψη σε αυτές τις αναλύσεις. Ότι δηλαδή οι σοσιαλιστικές χώρες πού θεωρούνται ότι εκπροσωπούν το μεγαλύτερο «φιάσκο» του σοσιαλισμού -όπως η Κούβα, η Βενεζουέλα, η Βόρεια Κορέα- λειτουργούσαν σχεδόν πάντοτε κάτω από ένα  σύστημα «κυρώσεων» πού είχαν επιβάλλει τα κράτη της Δύσης και πρωτίστως οι ΗΠΑ προκειμένου να επιτύχουν πολιτικούς στόχους.

Οι «κυρώσεις» συνεπάγονταν ένα σοβαρό κόστος για τις  χώρες που τις υφίσταντο. Αντίθετα οι «επιτυχημένες» καπιταλιστικές χώρες της Δύσης δεν είχαν ποτέ να αντιμετωπίσουν ένα τέτοιο κόστος. Αυτός, όμως, ο παράγοντας, δηλαδή οι κυρώσεις, δεν αποτελούν μία εγγενή αποτυχία του σοσιαλιστικού  συστήματος αλλά μία έξωθεν παρέμβαση πού αλλάζει ριζικά τα δεδομένα.

Για να δούμε πόσο τα αλλάζει μπορούμε να δούμε τις  πρόσφατες εξελίξεις στις  σχέσεις ΗΠΑ και Κούβας. Πρόσφατα ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε την επιβολή ενός ολοκληρωτικού εμπάργκο στην αποστολή πετρελαίου στην Κούβα λόγω του «εθνικού κινδύνου» πού αποτελεί -κατά την άποψη του- για την Αμερική η χώρα αυτή. Επιπλέον απείλησε ότι θα επιβάλλει 30% δασμούς στα προϊόντα οποιασδήποτε χώρας τολμήσει να αποστείλει πετρέλαιο στην Κούβα.

Μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που λάμβανε το νησί προερχόταν από την Βενεζουέλα. Όμως μετά το επιτυχημένο πραξικόπημα πού οργάνωσε η Ουάσιγκτον και την  απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία η πηγή αυτή εξέλειπε.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της κυβέρνησης της Κούβας «αν υλοποιηθούν οι απειλές για τους δασμούς, θα παραλύσει η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οι μεταφορές, η βιομηχανική ενέργεια η γεωργία, οι υπηρεσίες υγείας, η προμήθεια νερού, εν κατακλείδι θα παραλύσουν  όλες οι σφαίρες της ζωής». Εδώ θα πρέπει να προσθέσουμε ότι τα μέτρα Τραμπ θα τσακίσουν και τον τουρισμό μια από τις μεγαλύτερες πηγές εσόδων για το νησί.

Πρόκειται για μία πολιτική ολοκληρωτικής ασφυξίας μιας χώρας, ένας οικονομικός στραγγαλισμός όπως χαρακτήρισαν την κατάσταση διάφοροι σχολιαστές. «Δεν μπορείς να πνίξεις μια χώρα με αυτό τον τρόπο, είναι άδικο» δήλωσε χαρακτηριστικά η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η Κούβα έχει πετρελαϊκά αποθέματα που μόλις και της φτάνουν για 15 ή 20 ημέρες. Μετά από αυτή την περίοδο  μπορεί να συμβεί ότι φαντασθεί κανείς.

Για την κυβέρνηση της Κούβας η σημερινή κατάσταση είναι το αποτέλεσμα ενός οικονομικού πολέμου πού σημαδεύεται από ένα συνεχώς διευρυμένο εμπορικό και χρηματοοικονομικό εμπάργκο που έχει επιβάλλει η Ουάσιγκτον από το 1962. Για τους επικριτές του καθεστώτος, αντίθετα, είναι το αποτέλεσμα των αυστηρών κρατικών ελέγχων υπό τους οποίους λειτουργεί το 90% των μέσων παραγωγής.

Αν λοιπόν ένας ιστορικός η οικονομολόγος  του μέλλοντος προσπαθήσει να εξηγήσει την «αποτυχία» και (πιθανή;) κατάρρευση τους επόμενους μήνες του σοσιαλιστικού μοντέλου στην Κούβα με αναφορά μόνο σε ενδογενείς αιτίες χωρίς να λάβει υπόψη του την πολιτική οικονομικής ασφυξίας που είχαν επιβάλλει  οι ΗΠΑ (με την αποδοχή των Ευρωπαίων) θα έκανε ένα μεγάλος λάθος.

Όπως θα ήταν φυσικά εξ ίσου λάθος αν κανείς έκανε το αντίστροφο  δηλαδή επικεντρωνόταν μόνο στις κυρώσεις για να εξηγήσει τις παθογένειες αυτών των συστημάτων και μη λαμβάνοντας υπ όψη του τις εγγενείς αδυναμίες που παρουσιάζουν.