Την άνοδο των τιμών στα τρόφιμα σε πιο μακροχρόνια βάση και στο πλαίσιο των βασικών εξελίξεων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η εγχώρια βιομηχανία τροφίμων - ποτών εξέτασε το τμήμα Έρευνας Βιομηχανίας Τροφίμων και Ποτών του ΙΟΒΕ.

Η ανάλυση αυτή, όπως αναφέρει το ΙΟΒΕ, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μία χρονιά που χαρακτηρίστηκε από ισχυρές αυξητικές τάσεις του πληθωρισμού, από έντονη άνοδο της τιμής του πετρελαίου και των πρώτων υλών διεθνώς, ενώ -παρά την άμβλυνση των πληθωριστικών πιέσεων- γίνεται σε ένα περιβάλλον πρωτοφανούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, η διάρκεια της οποίας δεν έχει ακόμα αποσαφηνιστεί.

Στο μεσοπρόθεσμο διάστημα όμως και ανεξάρτητα από την περίοδο της κρίσης, όπως συνολικά η παγκόσμια βιομηχανία τροφίμων, έτσι και ο ελληνικός κλάδος τροφίμων - ποτών αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις που επηρεάζουν την πορεία του, όπως η ανάπτυξη των βιοκαυσίμων και η άνοδος του κόστους παραγωγής.

Παράλληλα, η έντονη ζήτηση για αγροτικές πρώτες ύλες και μεταλλεύματα από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες, πυροδότησε μια σειρά ανατιμήσεις που μετακυλίστηκαν στο σύνολο της οικονομίας και επεκτάθηκαν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Οι παράγοντες αυτοί, σε συνδυασμό με την αλλαγή του καταναλωτικού προτύπου -τη μεταστροφή, δηλαδή, των καταναλωτών προς πιο υγιεινά και ασφαλή τρόφιμα- και την υιοθέτηση νέων κοινοτικών οδηγιών στο πλαίσιο της αναθεωρημένης ΚΑΠ, προκαλούν πίεση για τους παραγωγούς που ωθεί τις τιμές προς τα πάνω.

Στις 10/12/08 μάλιστα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τόνισε τη σημασία του περιορισμού της ανόδου των τιμών των τροφίμων με συγκεκριμένα μέτρα τόνωσης της προσφοράς και του ανταγωνισμού, τόσο στην παγκόσμια όσο και στην εγχώρια αγορά, σημειώνει το ΙΟΒΕ. Για τις εγχώριες αγορές επισήμανε την ανάγκης επανεξέτασης των δυνητικά περιοριστικών ρυθμίσεων οι οποίες περιορίζουν τη δυνατότητα ανταγωνισμού σε επίπεδο τιμών.

Ορισμένα από τα βασικά συμπεράσματα της ανάλυσης είναι τα εξής:

-Κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, η δαπάνη του Έλληνα καταναλωτή για τρόφιμα έχει μειωθεί πάνω από 20 εκατοστιαίες μονάδες από το 1984, λόγω βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου και φαίνεται να σταθεροποιείται στο επίπεδο του 15% - 16% του οικογενειακού προϋπολογισμού.

-Τα είδη διατροφής αποτελούν το 16,1% της συνολικής εγχώριας καταναλωτικής δαπάνης. Η δαπάνη αυτή διακρίνεται σε 9,4% που αφορά στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στο υπόλοιπο 6,7% που σχετίζεται με τα νωπά τρόφιμα. Επομένως, η δαπάνη των νοικοκυριών για επεξεργασμένα τρόφιμα (το κύριο προϊόν του κλάδου) είναι μικρότερη του 10% και αντιστοιχεί σε 169 ευρώ τον μήνα σε τιμές 2005.

-Η εξέλιξη των τιμών επιβαρύνθηκε από σημαντικούς εισαγόμενους παράγοντες. Από την εξέταση, όμως, του Δείκτη Τιμών για τα Τρόφιμα - Ποτά και του Γενικού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΓΔΤΚ) καθίσταται σαφές ότι η κατηγορία διατροφής και μη αλκοολούχων ποτών αυξάνεται με χαμηλότερο ρυθμό από το ΓΔΤΚ τη διετία 2004 - 2005, ενώ κατά την επόμενη διετία ο πρώτος δείκτης κινείται ελαφρά υψηλότερα του πρώτου, παρά τη γενική άνοδο των τιμών. Επομένως η ταχύτερη άνοδος των τιμών στα τρόφιμα χαρακτηρίζει την τελευταία τριετία. Επιπλέον, η άνοδος των τιμών αφορά κυρίως στα είδη τροφίμων που επηρεάστηκαν περισσότερο από την αύξηση των τιμών στις πρώτες ύλες, όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Μάλιστα, ο Δείκτης Τιμών έξι σημαντικών κατηγοριών τροφίμων αυξάνεται με πιο χαμηλό ρυθμό απ' ό,τι ο πληθωρισμός την περίοδο 2003 - 2008.

-Με δεδομένο ότι η επίδραση κάθε κατηγορίας αγαθών και υπηρεσιών σταθμίζεται με συγκεκριμένο συντελεστή στον ΓΔΤΚ και άρα η διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά, με συντελεστή στο 17,8% επηρεάζει σημαντικά τον ΓΔΤΚ, πιο μακροχρόνια θεώρηση φανερώνει ότι σε αρκετές χρονιές η επίπτωση στον δείκτη ήταν πολύ χαμηλότερη από την "προβλεπόμενη".

-Οι τιμές σε άλλες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών που απαρτίζουν τον Γενικό Δείκτη όπως η στέγαση και οι μεταφορές αυξάνονται ταχύτερα από τη διατροφή.

-Σύμφωνα με τη Eurostat, το συνολικό επίπεδο τιμών των ειδών διατροφής (δείκτης συγκριτικού επιπέδου τιμών) βρίσκεται στο 90,3, έχοντας ως βάση τις τιμές τροφίμων στην Ε.Ε.-15 (=100), έναντι τιμών όπως 105,5 στο Βέλγιο, 116,8 στην Ιρλανδία, αλλά και 80,9 στην Πορτογαλία. Μάλιστα οι σχετικοί δείκτες εκτιμώνται κάτω του 100 στα περισσότερα είδη τροφίμων.

-Ο Δείκτης Τιμών Παραγωγού αυξάνεται κατά το 2008 με μικρότερο ρυθμό απ' ό,τι το σύνολο της βιομηχανίας, αν και ο κλάδος τροφίμων - ποτών συνιστά περίπου το ? του δείκτη. Η άνοδος δηλαδή του κόστους παραγωγής λόγω της αύξησης στην τιμή του πετρελαίου και της ενέργειας γενικότερα έχει επηρεάσει σε μικρότερο βαθμό τον κλάδο των τροφίμων σε σχέση με άλλους της βιομηχανίας, καθώς ο συγκεκριμένος κλάδος έχει κατορθώσει να απορροφήσει μέρος της ανόδου του κόστους περισσότερο σε σχέση με τους υπόλοιπους. Επιπροσθέτως, το ίδιο το επίπεδο τιμών παραγωγού στη βιομηχανία τροφίμων - ποτών έχει αυξηθεί σωρευτικά κατά 37,4% σε σχέση με το 2000, όταν στο σύνολο της βιομηχανίας έχει παρουσιάσει άνοδο κατά 43,4%.

-Η αύξηση των τιμών παραγωγού επηρεάζεται καθοριστικά από τις εξελίξεις στις τιμές πετρελαίου και πρώτων υλών, ενώ η αντιστροφή των δυσμενών εξελίξεων που προκάλεσαν την άνοδο των τιμών λαμβάνει χώρα με ταχείς ρυθμούς.

-Η ελληνική βιομηχανία τροφίμων - ποτών χαρακτηρίζεται από έντονο ανταγωνισμό, καθώς ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων Α.Ε. - ΕΠΕ δραστηριοποιείται σε κάθε υποκλάδο τροφίμων.

-Καθ’ όλη τη διάρκεια της εξαετίας 2001 - 2006 περίπου το 1/3 των επιχειρήσεων είναι ζημιογόνο. Το 2006, πάνω από το 1/3 των επιχειρήσεων του κλάδου χαρακτηρίζεται χαμηλής κερδοφορίας, δηλαδή με πολύ χαμηλό περιθώριο κέρδους, ενώ μόνο το 11% είναι υψηλής κερδοφορίας.

Σε κάθε περίπτωση, από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε γίνεται φανερό ότι απαιτείται πιο μακροχρόνια προσέγγιση της ανόδου των τιμών σε κάθε κλάδο, καθώς η απεικόνιση των εξελίξεων μόνο σε μία χρονιά δεν προσφέρει ερμηνευτικό πλαίσιο των πραγματικών τάσεων που διαμορφώνουν τις συνθήκες σε έναν κλάδο.