* Οι πίνακες για τους βασικούς οικονομικούς δείκτες και το μεταφορικό συνάλλαγμα δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".

Στο κατώτερο σημείο του αναμένεται να βρεθεί το 2009 το «εκκρεμές» της ελληνικής οικονομίας, το οποίο ξεκίνησε με ανάπτυξη 5,6% το 2003 και αναμένεται φέτος να εμφανίσει αρνητικό ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ εξαιτίας της ύφεσης που πλήττει σχεδόν όλους τους παραγωγικούς κλάδους.

Οι εαρινές προβλέψεις της Κομισιόν για αρνητική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας γύρω στο -0,9% το τρέχον έτος και η εκτόξευση του ελλείμματος και του χρέους στο 5,1% του ΑΕΠ και στο 103,4% αντίστοιχα, δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας. Ειδικά εάν συνδυαστούν τόσο με την εκτίμηση της Τραπέζης της Ελλάδος για μηδενική ανάπτυξη φέτος όσο και με την πρόβλεψη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για αρνητικό ρυθμό -0,2% το τρέχον έτος και -0,6% το 2010.

Το οικονομικό επιτελείο δεν προχωρά βέβαια ακόμα σε επίσημη αναθεώρηση του στόχου για ανάπτυξη 1,1% που περιλαμβάνεται στο επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας. Όμως είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα το κάνει τον Ιούνιο, όταν θα γίνει ο απολογισμός για τα αποτελέσματα του πρώτου πακέτου δημοσιονομικών και αναπτυξιακών μέτρων.

Άλλωστε, ένα βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης για να προχωρήσει, όπως όλα δείχνουν, σε νέα μέτρα μετά τις ευρωεκλογές θα είναι η δραματική επιβράδυνση της ανάπτυξης και οι αρνητικές συνέπειες στα δημόσια έσοδα.

--- Πού ελπίζουν

Στο οικονομικό επιτελείο ελπίζουν ότι η προβλεπόμενη βουτιά του ρυθμού ανάπτυξης το τρέχον έτος θα είναι ο «πάτος του βαρελιού». Λένε δηλαδή στην Πλατεία Συντάγματος ότι «είτε έχουμε φέτος μηδενική ανάπτυξη είτε αρνητική το ζητούμενο είναι να ανακάμψουμε έστω και λίγο το 2010». Έχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς την πορεία της ελληνικής οικονομίας από το ζενίθ στο ναδίρ κατά την τελευταία εξαετία.

Πρόκειται για μία διαδρομή η οποία ξεκινά από τον εντυπωσιακό ρυθμό ανάπτυξης 5,6% που καταγράφηκε το 2003 και φτάνει μέχρι τις φετινές δυσοίωνες προβλέψεις όλων των διεθνών οργανισμών.

Η προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας του 2004 είναι αλήθεια ότι αποτέλεσε το γόνιμο έδαφος για να καλλιεργηθούν επενδυτικές πρωτοβουλίες στον κλάδο των δημόσιων υποδομών και της οικοδομής, αλλά και για να «φουσκώσει» η κατανάλωση, με τη βοήθεια βέβαια και της ραγδαίας πιστωτικής επέκτασης που τροφοδοτήθηκε από τη βουτιά των επιτοκίων του ευρώ στο 2% (ιστορικό χαμηλό για εκείνη την εποχή).

Παράλληλα, ήταν μια αρκετά καλή περίοδος για τη ναυτιλία λόγω των αυξημένων παραγγελιών από τις αναδυόμενες οικονομίες (Κίνα, Ινδία κ.ά.). Είναι χαρακτηριστικό ότι το διάστημα 2003 - 2008 διπλασιάστηκε το συνάλλαγμα που εισέρρευσε στη χώρα μας από μεταφορικές υπηρεσίες, δηλαδή κυρίως από τη ναυτιλία.

Εξίσου καλή ήταν η συγκεκριμένη εξαετία και για τον τουρισμό λόγω της προβολής που είχε η χώρα μας μέσω των Ολυμπιακών Αγώνων.

Πολλοί είχαν προβλέψει ότι μετά την οικονομική ευφορία του 2004 θα ερχόταν η απότομη διόρθωση και η Ελλάδα θα αντιμετώπιζε ένα δυσάρεστο σοκ καθώς δεν διέθετε τους παραγωγικούς μηχανισμούς για να συντηρήσει μία τόσο υψηλή ανάπτυξη.

Ωστόσο, μέχρι και τα μέσα του 2007 οι δείκτες στους περισσότερους κλάδους της οικονομίας (βιομηχανία, λιανικό εμπόριο, εξαγωγές) ακολούθησαν θετική πορεία, με εξαίρεση την οικοδομική δραστηριότητα η οποία είχε αρχίσει να στέλνει ανησυχητικά μηνύματα από το 2006.

--- Η «μαύρη» στροφή

Τα δεδομένα ξεκίνησαν να αλλάζουν πριν από περίπου 18 μήνες, δηλαδή προτού καν αγγίξει η παγκόσμια κρίση την ελληνική οικονομία. Τα πρώτα προειδοποιητικά μηνύματα ήρθαν από τον κλάδο των εξαγωγών και από την ιδιωτική κατανάλωση.

Οι εξαγωγές, έπειτα από πολλά χρόνια, εμφάνισαν μείωση που οφειλόταν βέβαια σε κάποια χρόνια προβλήματα με την ανταγωνιστικότητα της χώρας μας, αλλά ταυτόχρονα ήταν ένα καμπανάκι για τη σταδιακή επιβράδυνση της παγκόσμιας ζήτησης, και αυτό φάνηκε ξεκάθαρα από την κατακόρυφη πτώση των εξαγωγών το 2008 και το πρώτο δίμηνο του 2009.

Η κατανάλωση, παράλληλα, διατήρησε μεν το θετικό της πρόσημο, αλλά με εμφανή τα σημάδια «κόπωσης». Ωστόσο, η επιβράδυνση αυτή δεν προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία, διότι ο ρυθμός αύξησης του δανεισμού παρέμεινε υψηλός και δημιούργησε την εντύπωση ότι το χρήμα θα συνέχιζε να κινείται στην αγορά. Τελικά, αυτά τα πρώτα σημάδια όχι μόνο δεν ήταν τυχαία, αλλά σύντομα συμπληρώθηκαν από ανάλογες εξελίξεις στην οικοδομή και στη βιομηχανία.

--- Οι «πελάτες» και εμείς

Επί του παρόντος, από τους τρεις βασικούς πυλώνες της ανάπτυξης, οι δύο (η ναυτιλία και ο τουρισμός) δεν εξαρτώνται τόσο από εμάς όσο και από τους «πελάτες» μας. Συνεπώς, όπως λένε στο οικονομικό επιτελείο, θα πρέπει η χώρα μας να δείξει υπομονή και να είναι έτοιμη να ξανακερδίσει το χαμένο έδαφος μόλις ξεκινήσει η ανάκαμψη.

Για τον τρίτο πυλώνα, που είναι οι κατασκευές, στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι μέσω του ΕΣΠΑ και των ΣΔΙΤ θα υπάρξει αναθέρμανση της αγοράς, αρκεί να αποκατασταθεί πλήρως η ομαλότητα στην τραπεζική χρηματοδότηση των κατασκευαστικών εταιρειών.

Το μεγάλο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει το οικονομικό επιτελείο είναι δημοσιονομικό και δομικό. Το έλλειμμα και το χρέος, όχι μόνο βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από τα επιθυμητά όρια του Συμφώνου Σταθερότητας, αλλά δεν δείχνουν καν να κινούνται σε πορεία πτωτική.

Την ίδια στιγμή, η ελληνική οικονομία συνεχίζει να ταλαιπωρείται από τις χρόνιες ασθένειές της, όπως είναι τα «κλειστά» επαγγέλματα, οι υπερβολικά ρυθμισμένες αγορές, το σπάταλο και αναποτελεσματικό κράτος, η γραφειοκρατία, η διαφθορά στις δημόσιες υπηρεσίες και το ετοιμόρροπο ασφαλιστικό σύστημα.

* Οι πίνακες για τους βασικούς οικονομικούς δείκτες και το μεταφορικό συνάλλαγμα δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".

** Αναδημοσίευση από το 581ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας "ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ", 8 - 12 Μαΐου 2009.