Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε εκδήλωση με θέμα ”Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2004-2005” που διοργάνωσαν από κοινού το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) και η Λέσχη Επιχειρηματικότητας.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν τα ευρήματα της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΟΒΕ, για την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο πλαίσιο της διεθνούς έρευνας ”Global Entrepreneurship Monitor” (GEM). Η ερευνητική ομάδα του ΙΟΒΕ,η οποία εκπόνησε την έρευνα αποτελείται από τους Σταύρο Ιωαννίδη , Καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου, Τάκη Πολίτη, Επιστημονικό Διευθυντή του ΙΟΒΕ και ΄Αγγελο Τσακανίκα, ερευνητή του ΙΟΒΕ.

Για τη σημασία της επιχειρηματικότητας στην οικονομία και την ανάπτυξη μίλησαν ο Ειδικός Γραμματέας για την Ανταγωνιστικότητα κ. Σπύρος Ευσταθόπουλος, ο Πρόεδρος της Chipita International κ. Σπύρος Θεοδωρόπουλος, ο Διευθύνων Σύμβουλος της Τράπεζας Αττικής κ. Τρύφων Κολλίντζας, ο κ. Ιωάννης Πεχλιβανίδης, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας και ο Πρόεδρος της Λέσχης Επιχειρηματικότητας κ. Δημήτρης Γ. Μαύρος. Τα ευρήματα της έρευνας παρουσίασε ο κ. Σταύρος Ιωαννίδης.

Τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε συντόνισε ο Επιστημονικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ κ. Τάκης Πολίτης. Οι ομιλητές τόνισαν τη σπουδαιότητα της επιχειρηματικής δράσης και την ανάγκη ενίσχυσης ειδικά της επιχειρηματικότητας των νέων.

Αναφέρθηκαν στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρηματίες σήμερα υπογραμμίζοντας την ανάγκη συντονισμένων πολιτικών και δράσεων με στόχο την ενίσχυση τόσο των νέων όσο και των υφισταμένων επιχειρήσεων.

Στρατηγική προτεραιότητα πρέπει να αποτελέσει η εφαρμογή μιας πολιτικής για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας που έχει στόχο την εκμετάλλευση ευκαιρίας, προσανατολίζεται προς όλους τους τομείς της οικονομίας, είναι υψηλών δυνατοτήτων, δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, διευρύνει την υπάρχουσα αγορά και έχει εξαγωγικό προσανατολισμό.

Σύμφωνα με την Έκθεση του ΙΟΒΕ αν και το 2004 εντοπίστηκαν σημάδια βελτίωσης της επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα, η εικόνα παραμένει μη ικανοποιητική καθώς από τα στοιχεία φαίνεται ότι η ποιοτική διάσταση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα μας υστερεί.

Η εκτίμηση αυτή προκύπτει από αδυναμίες που έχουν εντοπιστεί όπως: α) το σχετικώς μικρό αριθμό εγχειρημάτων ευκαιρίας, β) τη ρηχότητα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, γ) το χαμηλό βαθμό εξωστρέφειας, δ) την εκτιμώμενη χαμηλή επιχειρηματικότητα των υφισταμένων επιχειρήσεων και ε) την περιορισμένη ικανότητα δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Στην αντίπερα όχθη, αισιοδοξία δημιουργούν ευρήματα της έρευνας όπως: α) η ταχεία διεύρυνση της αγοράς στην οποία εκδηλώνεται επιχειρηματικότητα, β) η υιοθέτηση νέας τεχνολογίας στην υλοποίηση των νέων εγχειρημάτων και γ) η διαφαινόμενη εντονότερη δραστηριοποίηση στον τομέα παροχής υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα το 2004 η συνολική επιχειρηματική δραστηριότητα εμφανίζει μείωση έναντι του προηγούμενου έτους η οποία οφείλεται αποκλειστικά στην υποχώρηση του αριθμού νέων επιχειρήσεων. Αντίθετα, το ποσοστό των ”επίδοξων” επιχειρηματικών, αυτών δηλαδή που βρίσκονται στη φάση εκκίνησης νέου εγχειρήματος παρουσιάζει άνοδο.

Σε σχέση με τις υπόλοιπες 33 χώρες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα GEM, η συνολική επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο μέσο της κατάταξης. Η συνολική επιχειρηματικότητα στη χώρα μας είναι υψηλότερη από τον μέσο όρο και ανάλογη με εκείνη που καταγράφεται στη Δανία, την Ισπανία, την Ολλανδία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σημειώνεται ότι πολύ υψηλές τιμές συνολικής επιχειρηματικότητας εντοπίζονται τόσο σε χώρες υψηλού εισοδήματος (ΗΠΑ, Καναδάς, Ν. Ζηλανδία, Αυστραλία) όσο και σε χώρες χαμηλού επιπέδου ανάπτυξης (Περού, Ισημερινός, Ουγκάντα, Ιορδανία).

Το 2004, περίπου το 5,8% του ενεργού πληθυσμού της Ελλάδας, που υπολογίζεται σε 390.000 άτομα μεταξύ 18 και 64 ετών, είχαν επιχειρηματική δραστηριότητα που αφορούσε είτε τη διοίκηση – ιδιοκτησία μιας επιχείρησης, είτε τις διαδικασίες για την ίδρυση μιας επιχείρησης.

Ο συνολικός αριθμός των νέων εγχειρημάτων που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα το 2004 εκτιμάται περίπου σε 108 χιλιάδες. Η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα εμφανίζεται ως ”μοναχική” δραστηριότητα καθώς αποφασίζεται και ξεκινά από ένα μικρό αριθμό ατόμων, γεγονός που συνδέεται με την αυτοαπασχόληση.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, η διάρθρωση της συνολικής επιχειρηματικότητας το 2004 βελτιώνεται, καθώς μειώνεται το ποσοστό εκείνων που επιχειρούν γιατί αδυνατούν να εξασφαλίσουν άλλη μορφή απασχόλησης (επιχειρηματικότητα ανάγκης) και διευρύνεται αντίστοιχα το ποσοστό εκείνων που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν μια ευκαιρία (επιχειρηματικότητα ευκαιρίας).

Παρά τη βελτίωση όμως, η επιχειρηματικότητα ευκαιρίας παραμένει και το 2004 στις χαμηλές θέσεις της παγκόσμιας κατάταξης (23η).

Σημειώνεται ότι από το σύνολο των επιχειρηματικών εγχειρημάτων που εκδηλώθηκαν το 2004 στην Ελλάδα, το 28% είχαν ως κίνητρο την ανάγκη, όταν στο σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 18%.

Όπως και το 2003 ο μεγάλος όγκος των εγχειρημάτων που καταγράφονταν το 2004 (το 56,8% του συνόλου), αφορά επιχειρήσεις που παράγουν προϊόντα και υπηρεσίες προς τον τελικό καταναλωτή.

Σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ευρώπης η Ελλάδα παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό, μετά την Πορτογαλία, νέων εγχειρημάτων που απευθύνονται στον τελικό καταναλωτή. Το υψηλό αυτό ποσοστό θεωρείται αρνητικό, δεδομένου ότι το είδος αυτό της επιχειρηματικότητας είναι πιο ρηχό και έχει περιορισμένες δυνατότητες ανάπτυξης, καθώς προσελκύει σε μεγάλο ποσοστό την επιχειρηματικότητα ανάγκης και τους αυτοαπασχολούμενους.

Από την άλλη πλευρά, θετικό στοιχείο των εξελίξεων της προηγούμενης χρονιάς είναι η σημαντική άνοδος των εγχειρημάτων σε επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις. Αμελητέα είναι η επιχειρηματική δραστηριότητα στον πρωτογενή τομέα, ενώ μειώνεται το ποσοστό των εγχειρημάτων στην μεταποίηση.

Από το σύνολο των επιχειρηματικών εγχειρημάτων που καταγράφηκαν στην Ελλάδα ένα μικρό μόνο ποσοστό μπορεί να θεωρηθεί υψηλών δυνατοτήτων, με βάση τον ορισμό του GEM. Σε σύγκριση με τις 16 ευρωπαϊκές χώρες που μετέχουν στην έρευνα, η Ελλάδα κατατάσσεται στη 13η θέση στη διετία 2003 – 2004.

Για το ύψος των κεφαλαίων που απαιτούνται για την έναρξη κάποιου είδους επιχειρηματικής δραστηριότητα στην Ελλάδα από τα στοιχεία της έρευνας προκύπτει ότι πάνω από τα μισά εγχειρήματα απαιτούν μια σχετικά μικρή επένδυση (45 χιλ. ευρώ) ενώ κατά μέσο όρο η επένδυση που απαιτείται για την εκκίνηση μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα μας κυμαίνεται περί τις 80 χιλ. ευρώ ποσό υψηλό σε σχέση με τις άλλες χώρες με ανάλογο επίπεδο ανάπτυξης.

Υπολογίζεται ότι το σύνολο των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μας για νέα εγχειρήματα αντιπροσωπεύουν τα δυο τελευταία χρόνια το 5% περίπου του ΑΕΠ ετησίως. Η σημαντικότερη πηγή προέλευσης των κεφαλαίων της αρχικής επένδυσης είναι η αποταμίευση του ίδιου του επιχειρηματία, ο οποίος διαθέτει πάνω από το μισό του αρχικού κεφαλαίου για την εκκίνηση.

Οι τράπεζες παρέχουν το 33,7% της πρόσθετης χρηματοδότησης που απαιτείται, ενώ τα κρατικά προγράμματα καλύπτουν το 14,5%.

Σε ότι αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του νέου επιχειρηματία, οι άνδρες είναι η κυρίαρχη υποομάδα, ενώ ένα μεγάλο μέρος της γυναικείας επιχειρηματικότητας κατατάσσεται στην επιχειρηματικότητα ανάγκης. Ηλικιακά, η κυρίαρχη κατηγορία των νέων – επίδοξων επιχειρηματιών στην Ελλάδα είναι αυτή των 25-44, όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλες τις χώρες.

Αναφορικά με τα προσωπικά χαρακτηριστικά και τους πολιτιστικούς παράγοντες που επηρεάζουν την επιχειρηματικότητα η σημαντικότερη διαφοροποίηση της Ελλάδας έναντι των άλλων χωρών είναι το μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού που δηλώνει ότι ο φόβος της αποτυχίας είναι ο κυριότερος παράγων που αποτρέπει την ανάληψη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών. Ανάμεσα στις 33 χώρες που μετέχουν στην έρευνα η χώρα μας είναι πρώτη με ποσοστό ”φόβου” που ξεπερνά το 52%.

Κατευθύνσεις πολιτικής

Τα ζητήματα που ανέδειξε η έρευνα υποδηλώνουν τη στρατηγική προτεραιότητα μιας πολιτικής για την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα με έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας, δηλαδή ενίσχυση της επιχειρηματικότητας που έχει στόχο την εκμετάλλευση ευκαιρίας, προσανατολίζεται προς όλους τους τομείς της οικονομίας, είναι υψηλών δυνατοτήτων, δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, διευρύνει την υπάρχουσα αγορά και έχει εξαγωγικό προσανατολισμό.

* Εξίσου υψηλή προτεραιότητα πρέπει να έχει η στήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας, η οποία μπορεί να έχει απτά και ουσιώδη αποτελέσματα.

* Για να περιοριστεί η αρνητική επίπτωση του φόβου της αποτυχίας, ο οποίος αποτελεί βασικό εμπόδιο της επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα, απαιτούνται παρεμβάσεις για την άρση του κοινωνικού στίγματος που συνοδεύει την αποτυχία.

* Η απλοποίηση των διαδικασιών και η διευκόλυνση της χρηματοδότησης νέων εγχειρημάτων μπορεί να περιορίσει το βάρος του αρχικού κόστους εκκίνησης, το οποίο θεωρείται υψηλό για τα δεδομένα της Ελλάδας.

* Η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των υφισταμένων επιχειρήσεων είναι εξίσου σημαντική, όσο η προσπάθεια να αυξηθεί ο αριθμός των επιχειρούντων ατόμων. Απαιτούνται συνεπώς μέτρα που θα ενθαρρύνουν την επέκταση, αναβάθμιση και καινοτομικότητά τους.

* Οι νέοι – επίδοξοι επιχειρηματίες εκμεταλλεύονται ως ένα βαθμό τα υφιστάμενα κρατικά προγράμματα. Η προσφυγή τους στα προγράμματα αυτά μπορεί να διευρυνθεί με την ενεργοποίηση νέων δράσεων και την πληρέστερη ενημέρωση για τις δυνατότητες που παρέχουν.

* Οι νέοι είναι η κατηγορία του πληθυσμού που εμφανίζεται πιο δραστήρια και πιο ευνοϊκά διακείμενη προς την επιχειρηματικότητα. Αναμένεται συνεπώς ότι η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των νέων, με αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα και στοχευμένες δράσεις θα έχει θετικά αποτελέσματα.