«Μαθαίνοντας από την Αθήνα», είναι ο προσωρινός τίτλος της σημαντικότερης έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον κόσμο «documenta 14» του Κάσελ της Γερμανίας, η οποία για πρώτη φορά από την ίδρυσή της, το 1955, θα φιλοξενηθεί και σε δεύτερη πόλη, την Αθήνα.

Στο Συμπόσιο που πραγματοποιήθηκε στις 6/10 στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Κάσελ, ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής της έκθεσης, ο οποίος είχε θέσει υποψηφιότητα για τη θέση με αυτό ακριβώς το πρότζεκτ, παρουσίασε το σχέδιό του για την έκθεση του 2017

Ο Ανταμ Τσίμτσικ τόνισε ότι οι δύο πόλεις θα είναι ισότιμες και ότι σε καμία περίπτωση η Γερμανία με τα εκατομμύριά της δεν θα «εποικίσει πολιτιστικά τη φτωχή Ελλάδα».

Σημείωσε δε ότι σκοπός του, μεταξύ άλλων, είναι η στενή συνεργασία με τους καλλιτέχνες στην Αθήνα και η ενίσχυση των καλλιτεχνικών θεσμών στην ελληνική πρωτεύουσα.

Μέχρι τώρα, όπως είπε, στο επίκεντρο της έκθεσης βρισκόταν το Κάσελ, μια πόλη της κεντρικής Γερμανίας που καταστράφηκε ολοκληρωτικά στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και η ιστορία του.

Ο Τσίμτσικ όμως θέλει τώρα η έκθεση να διευρυνθεί, καθώς θεωρεί ότι ο ρόλος του οικοδεσπότη έχει πλέον χάσει την επικαιρότητά του, αλλά και την αίσθηση του «επείγοντος» που υπήρχε παλαιότερα.

Το 2017, αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο, το Κάσελ θα είναι οικοδεσπότης, αλλά και φιλοξενούμενος στην Αθήνα. Προκειμένου, μάλιστα, το κοινό να έχει την ευκαιρία να επισκεφθεί και τις δύο εκθέσεις, στην Ελλάδα τα εγκαίνια θα γίνουν τον Απρίλιο, ενώ στη Γερμανία τον Ιούνιο.

Παραδοσιακά η «documenta» διαρκεί 100 ημέρες, γι’ αυτό και αναφέρεται συχνά ως «το μουσείο των 100 ημερών», ενώ διακρίνεται για τον έντονα πολιτικό και κοινωνικό χαρακτήρα της.

Στο παρελθόν έχει αναδείξει θέματα όπως η μετανάστευση, ο φεμινισμός, η δημοκρατία, η μετα-αποικιακή εποχή κ.λπ., και κάθε φορά διευθύνεται από διαφορετικό καλλιτεχνικό επιμελητή. Το ενδιαφέρον του κοινού είναι ιδιαίτερα έντονο - την τελευταία έκθεση, το 2012, επισκέφθηκαν σχεδόν 900.000 άτομα.

Το σκεπτικό πίσω από την επιλογή του Τσίμτσικ είναι, όπως είπε ο ίδιος, πολύπλευρο και έχει να κάνει «με την τρέχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη και παγκοσμίως, η οποία κινητοποιεί την καλλιτεχνική πράξη».

Επιπλέον, η επιλογή «υποδεικνύει την ανάγκη να ενσωματωθεί στην έκθεση η ένταση μεταξύ Βορρά και Νότου, όπως αντανακλάται, εκφράζεται και ερμηνεύεται στη σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή».

Η απόσταση μεταξύ του Κάσελ και της Αθήνας, σύμφωνα με τον καλλιτεχνικό διευθυντή της έκθεσης, θα διαφοροποιήσει ουσιαστικά την εμπειρία των επισκεπτών της. Η «documenta 14» θα επιχειρήσει να συμπεριλάβει πολλές και διαφορετικές φωνές - μέσα, ανάμεσα και πέρα από τις δύο πόλεις.

«Οι διαφορετικές και αποκλίνουσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του Κάσελ και της Αθήνας θα επηρεάσουν την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας των εκθέσεων, ενώ θα εμπνεύσουν το κάθε έργο τέχνης.

Οι καλλιτέχνες θα κληθούν να σκεφτούν και να δημιουργήσουν μέσα στη δυναμική μεταξύ των δύο πόλεων» εξήγησε ο Τσίμτσικ, διευκρινίζοντας όμως ότι κάθε έκθεση θα αναπτυχθεί ως αυτόνομο πρότζεκτ, σε διάφορα σημεία των δύο πόλεων.

«Η documenta 14 σκοπεύει να μάθει από την Αθήνα και τους κατοίκους της, αντί να προσγειώσει ένα προσυσκευασμένο γεγονός σε κάποια γραφικά σημεία. Αντί να αποτελείται από δύο προορισμούς, η έκθεση θα εξελιχθεί σε μια τριετή διαδικασία εκπαίδευσης και παραγωγής γνώσης, με σκοπό την ανάμιξη των τοπικών κοινωνιών» δήλωσε.

Για τους διοργανωτές, η Ελλάδα του 2014 δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά εμβληματική μιας παγκόσμιας κατάστασης που αλλάζει πολύ γρήγορα και περιλαμβάνει τα οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά διλήμματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη.

Περίπου όπως το Κάσελ το 1955 ενσωμάτωσε την ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα τραύματα από την καταστροφή από τους Ναζί, ενώ ταυτόχρονα χρησίμευσε ως στρατηγική τοποθεσία στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου (εκεί πραγματοποιήθηκε το 1972 η συνάντηση του καγκελαρίου της Δυτικής Γερμανίας με τον πρωθυπουργό της ΛΔΓ Βίλι Στοφ).

Ο Τσίμτσικ θεωρεί ότι η Αθήνα συμβολίζει τα σημερινά ζητήματα που εκτείνονται πέρα από την περιγραφή «ελληνική κρίση» και τα οποία, όπως είπε, είναι τόσο ευρωπαϊκά και παγκόσμια όσο και ελληνικά και παραμένουν άλυτα.

Στην ομάδα του καλλιτεχνικού διευθυντή συμμετέχουν η επιμελήτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της Kunsthalle Athena, Μαρίνα Φωκίδη, η επιμελήτρια σύγχρονης τέχνης Κατερίνα Τσέλου και ο δημοσιογράφος Φοίβος Σακαλής.