Αναζωπυρώνει το φλερτ με την Τουρκία η ΕΕ, ο ρόλος της Κύπρου

Αφού για χρόνια έβλεπε την Τουρκία ως πρόβλημα, η Ευρωπαϊκή Ένωση τώρα τη βλέπει ως μέρος της λύσης. Καθώς οι διαπραγματεύσεις για την ειρήνη στην Ουκρανία αποκτούν δυναμική, ο πιθανός ρόλος της Τουρκίας στη μεταπολεμική τάξη -ιδίως ως ειρηνοποιού και περιφερειακής μεσολαβήτριας στη Μαύρη Θάλασσα- την καθιστά κρίσιμη εταίρο για την ΕΕ. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες κάνουν μικρά βήματα με μια χώρα που έχει οπισθοχωρήσει ως προς τις δημοκρατικές αξίες και της οποίας ο ισλαμιστής ηγέτης Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει φυλακίσει πολιτικούς αντιπάλους του, γράφει το Politico.

Σε μια προσπάθεια να αναθερμανθούν οι σχέσεις, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος επισκέπτεται την Τουρκία σήμερα Παρασκευή. Πριν από το ταξίδι της σε γραπτή δήλωση σημείωσε: «Η ειρήνη στην Ουκρανία θα αλλάξει τις πραγματικότητες στην Ευρώπη, ειδικά στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Η Τουρκία θα είναι πολύ σημαντικός εταίρος για μας».

«Η προετοιμασία για ειρήνη και σταθερότητα στην Ευρώπη συνεπάγεται την προετοιμασία μιας ισχυρής εταιρικής σχέσης με την Τουρκία», πρόσθεσε.

Η Τουρκία είναι στρατιωτική δύναμη βαρέων βαρών, σημειώνει το Politico. Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ και κατέχει κρίσιμη στρατηγική θέση στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Ο έλεγχος του Βοσπόρου από την Άγκυρα της δίνει τεράστια επιρροή στην περιφερειακή ασφάλεια, ενώ υπενθυμίζεται ότι έπαιξε βασικό διαμεσολαβητικό ρόλο στη συμφωνία για τη Μαύρη Θάλασσα τον Ιούλιο του 2022, η οποία παρείχε ασφαλή διέλευση σε πλοία που μετέφεραν ουκρανικά σιτηρά.

Η χώρα των 88 εκατομμυρίων κατοίκων έχει επίσης δηλώσει πρόθυμη να στείλει ειρηνευτικά στρατεύματα στην Ουκρανία εάν επιτευχθεί συμφωνία με τη Ρωσία και ότι θα αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.

Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί με την πάροδο των ετών και δεν έχουν βελτιωθεί καθόλου από τη στροφή του Ερντογάν στην απολυταρχία και την πολιτική καταστολή δημάρχων που πρόσκεινται στην αντιπολίτευση. Αν και επίσημα πρόκειται για υποψήφια χώρα προς ένταξη στην ΕΕ, οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018.

«Στις τελευταίες εκθέσεις για τη διεύρυνση έχουμε δει βήματα απομάκρυνσης από τα πρότυπα της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία», δήλωσε η Κος. «Γνωρίζω ότι η Τουρκία έχει πολύ μακρά δημοκρατική παράδοση και επίσης ισχυρή κοινωνία των πολιτών, και αυτό πρέπει να ενισχυθεί για να οικοδομήσουμε εμπιστοσύνη μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας».

Στην Άγκυρα, στα πρώτα βήματα της νέας προσέγγισης, η Κος θα παραστεί σε τελετή κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Τουρκία θα υπογράψουν δάνεια ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΕΤΕπ ανέστειλε νέα δάνεια προς την Τουρκία το 2019 λόγω διαφωνίας σχετικά με τις γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοιχτά της Κύπρου.

Επίσης, η Επιτροπή θα παρουσιάσει μελέτη σχετικά με την «προώθηση ατζέντας διαπεριφερειακής συνδεσιμότητας» με την Τουρκία, την Κεντρική Ευρώπη και τον Νότιο Καύκασο. Η μελέτη, στην οποία είχε πρόσβαση το Politico, καταγράφει την ανάγκη επενδύσεων για την ενίσχυση των μεταφορών, του εμπορίου, της ενέργειας και των ψηφιακών συνδέσεων κατά μήκος του Διακασπιακού Διαδρόμου, ο οποίος συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, τον Νότιο Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα.

Πρόκειται για συμβολικά πρώτα βήματα προς την επιστροφή της Άγκυρας στην ΕΕ, αλλά δεν είναι αυτό που πραγματικά θέλει η Τουρκία από την ΕΕ — καθώς επιδιώκει επικαιροποίηση της συμφωνίας τελωνειακής ένωσης. Η παλιά συμφωνία υπογράφηκε το 1995.

Οι νέες εμπορικές συμφωνίες που υπέγραψαν οι Βρυξέλλες με την Ινδία και την ομάδα Mercosur των χωρών της Νότιας Αμερικής θέτουν την Τουρκία σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Μόλις τεθούν σε ισχύ, η Άγκυρα θα αναγκαστεί να χορηγήσει πρόσβαση χωρίς δασμούς σε αγαθά απ' αυτές τις χώρες, αλλά αυτό το όφελος δεν θα είναι αμοιβαίο.

Ακόμη και ο Εκρέμ Ιμάμογλου, ο δημοκρατικά εκλεγμένος δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης του οποίου η σύλληψη τον περασμένο Μάρτιο πυροδότησε μαζικές διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο και διεθνή καταδίκη, τάχθηκε υπέρ της αναβάθμισης της συμφωνίας για την τελωνειακή ένωση.

Σε έκκληση που απέστειλε από το κελί του στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και στην πρόεδρο του Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα, ζήτησε από την ΕΕ να εκσυγχρονίσει την τελωνειακή συμφωνία με την Τουρκία.

«Η Τελωνειακή Ένωση παραμένει το μόνο βασισμένο σε κανόνες και κανονιστικό πλαίσιο που στηρίζει τις σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ», σημείωσε ο Ιμάμογλου σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Πέμπτη. «Μετά τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ με τη Mercosur και την Ινδία, οι ασύμμετρες συνέπειες για την Τουρκία γίνονται ολοένα και πιο ορατές».

Η επικαιροποίηση της συμφωνίας θα απαιτούσε την έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ωστόσο, η Ελλάδα και η Κύπρος αντιτίθενται σθεναρά στην αναθέρμανση των σχέσεων αν δεν προηγηθεί μια χειρονομία καλής θέλησης πρώτα από την Άγκυρα, σημειώνει το Politico.

Η Κύπρος θέλει η Άγκυρα να επιτρέψει στα πλοία της να εισέλθουν στα τουρκικά λιμάνια, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ. Η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κύπρο λόγω της διαίρεσης του νησιού το 1974 μετά την τουρκική στρατιωτική εισβολή.

«Η ισχύς οποιασδήποτε μελλοντικής εταιρικής σχέσης πρέπει να στηρίζεται σε καλές πολιτικές σχέσεις με τα κράτη μέλη μας, και ιδιαίτερα σε σχέσεις καλής γειτονίας και σχέσεις με την Κύπρο», δήλωσε η Κος.

Η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου Μαριλένα Ραουνά δήλωσε στο Politico ότι η κυπριακή προεδρία στο Συμβούλιο της ΕΕ «μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία» για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας.

Όπως είπε, η Κύπρος τηρεί στάση «εποικοδομητική. Και προσβλέπουμε να συμμετάσχει εποικοδομητικά και η Τουρκία».

Μέχρι στιγμής, η Άγκυρα έχει δείξει μικρή όρεξη να τείνει κλάδο ελαίας. Πέρυσι απέρριψε την πρόταση του προέδρου της Κύπρου Νίκου Χριστοδουλίδη να ανοίξει η Τουρκία τα λιμάνια της σε πλοία με κυπριακή σημαία με αντάλλαγμα την ευκολότερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκές βίζες για τους Τούρκους επιχειρηματίες.

Αλλά η αναδιαμόρφωση των γεωπολιτικών και εμπορικών σχέσεων από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να δώσει ώθηση στο ξανασμίξιμο Ευρώπης και Τουρκίας.

«Ο κόσμος αλλάζει και η ιστορία επιταχύνεται. Οι σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ πρέπει επίσης να προσαρμοστούν», δήλωσε στο Politico ο πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ Γιαπράκ Μπαλκάν.

«Αυτές οι σχέσεις μπορούν να γίνουν ισχυρότερες αν βασιστούν σε αμοιβαία συμφέροντα. Ελπίζουμε ότι μπορούμε να βασιστούμε σ' αυτή τη φιλοσοφία με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας εξακολουθεί να είναι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτός θα πρέπει να είναι ο οδηγός στις σχέσεις μας».

Η επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν βρίσκεται, όμως, ακόμη στο μυαλό της ΕΕ. Ωστόσο, η Κος δήλωσε ότι «πρέπει να δούμε με νέα ματιά τις σχέσεις μας» με τη χώρα. «Η επίσκεψή μου στην Άγκυρα έχει στόχο την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης και τη διερεύνηση του πώς μπορούμε να βελτιώσουμε την οικονομική μας σχέση και για τις δύο πλευρές».

Συνάντηση με Φιντάν

Σε κλίμα επανεκκίνησης του διαλόγου κινήθηκε η συνάντηση που είχαν ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και η επίτροπος Διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μάρτα Κος, με το Κυπριακό, την Τελωνειακή Ένωση και τη διευκόλυνση των θεωρήσεων Σένγκεν στο επίκεντρο της συζήτησης, όπως αποτυπώνεται στην κοινή γραπτή δήλωση που εκδόθηκε μετά το πέρας των συνομιλιών.

Κυπριακό και πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης

Η επίτροπος Κος εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ανεπίσημη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη υπό την αιγίδα του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, τονίζοντας τη σημασία της συνέχισης των πρωτοβουλιών που ενισχύουν την εμπιστοσύνη.

Επιβεβαίωση υποψηφιότητας

Στην κοινή δήλωση αναφέρεται ότι «ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και η επίτροπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδια για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος συναντήθηκαν στην Άγκυρα στις 6 Φεβρουαρίου 2026, επιβεβαίωσαν εκ νέου το καθεστώς της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας και τόνισαν τη στρατηγική αξία των σχέσεων Τουρκίας-ΕΕ για την ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας και της οικονομικής ανθεκτικότητας σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον».

Πρόοδος στον διάλογο και απτά βήματα συνεργασίας

Οι δύο πλευρές εξέφρασαν ικανοποίηση για την πρόσφατη αμοιβαία δέσμευση σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος.

«Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους καταγράφηκε πρόοδος, μέσω της πραγματοποίησης πέντε συναντήσεων διαλόγου υψηλού επιπέδου, της συνέχισης της στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις προσπάθειες της Τουρκίας για τη φιλοξενία προσφύγων υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας, καθώς και της διευκόλυνσης της πρόσβασης των Τούρκων πολιτών σε θεωρήσεις Σένγκεν πολλαπλών εισόδων».

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε την ανάγκη υπέρβασης των δυσκολιών στις σχέσεις Άγκυρας-Βρυξελλών.

Ασφάλεια και περιφερειακή σταθερότητα

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι η ενίσχυση της συνεργασίας σε τομείς, όπως η ασφάλεια και η συνδεσιμότητα, έχει στρατηγική σημασία, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της Τουρκίας ως κεντρικού γεωπολιτικού παράγοντα στη Μαύρη Θάλασσα, τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία.

Όπως αναφέρεται στη γραπτή δήλωση, «ο Φιντάν υπογράμμισε την ανάγκη να ξεπεραστούν τα εμπόδια στις σχέσεις. Τα μέρη τόνισαν ότι οι πρόσφατες εξελίξεις σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο αναδεικνύουν ακόμη περισσότερο τη στρατηγική σημασία των σχέσεων Τουρκίας-ΕΕ».

Επικαιροποίηση Τελωνειακής Ένωσης

Ο Χακάν Φιντάν έθεσε ως προτεραιότητα την αναθεώρηση της Τελωνειακής Ένωσης.

«Τα μέρη επαναβεβαίωσαν τη σημασία της οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ της Τουρκίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν υπογράμμισε την ολοένα και πιο επείγουσα ανάγκη επικαιροποίησης της Τελωνειακής Ένωσης, υπό το πρίσμα των μεταβαλλόμενων δυναμικών στο παγκόσμιο εμπόριο, των αυξανόμενων γεωπολιτικών και οικονομικών αβεβαιοτήτων, της διεύρυνσης των διμερών και περιφερειακών εμπορικών συμφωνιών, των ευπαθειών στις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να διατηρήσουν τη δέσμευσή τους για τη βελτίωση της εφαρμογής της Τελωνειακής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, εξέφρασαν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν για τη διαμόρφωση των αναγκαίων προϋποθέσεων ενόψει της επικαιροποίησής της και της πλήρους αξιοποίησης του δυναμικού της, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της οικονομικής ασφάλειας και της βιωσιμότητας».

Θεωρήσεις Σένγκεν και Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διευκόλυνση των θεωρήσεων και στη χρηματοδοτική συνεργασία.

«Εκφράστηκε η πρόθεση να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την υποστήριξη καινοτόμων και βιώσιμων έργων στην Τουρκία και τις γειτονικές περιοχές».

«Και οι δύο πλευρές εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την έγκριση της απόφασης της Επιτροπής που διευκολύνει τη χορήγηση πολυετών θεωρήσεων Σένγκεν στους Τούρκους πολίτες. Οι πλευρές τόνισαν εκ νέου τη σημασία της περαιτέρω ενίσχυσης του διαλόγου για την άρση των θεωρήσεων και της συνεργασίας στους τομείς της ασφάλειας και της μετανάστευσης, μέσω του μηχανισμού διαλόγου υψηλού επιπέδου που έχει θεσπιστεί για τα θέματα αυτά».

Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στους σεισμόπληκτους

Η Μάρτα Κος υπογράμμισε εκ νέου τη σημασία της αποτροπής της παράκαμψης των κυρώσεων της ΕΕ, ενώ μνημόνευσε τα θύματα των σεισμών του 2023, επιβεβαιώνοντας την αλληλεγγύη της ΕΕ προς την Τουρκία, με στήριξη ύψους 1 δισ. ευρώ για έκτακτη βοήθεια και ανοικοδόμηση.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών τόνισε, από την πλευρά του, ότι η αλληλεγγύη Τουρκίας-ΕΕ είναι κρίσιμη για την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία της ευρωπαϊκής ηπείρου.