Οι βουλευτές, τα «ένσημα» και η ουσία

Στην Ελλάδα μπορεί κανείς να γίνει βουλευτής προτού προλάβει καν να μάθει τι σημαίνει να φοβάσαι μήπως χάσεις τη δουλειά σου. Αν μειωθεί, δε, το όριο του εκλέγεσθαι από 25 στα 21 χρόνια, μπορεί να μην έχει προλάβει καν να υπηρετήσει την πατρίδα.

Και ίσως αυτό να λέει περισσότερα για το πολιτικό μας σύστημα από όσα παραδέχεται το ίδιο.

Τα τελευταία χρόνια, η λέξη «ένσημα» έχει αποκτήσει μία ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Όχι μόνο επειδή η κοινωνία πιέζεται οικονομικά, αλλά επειδή ολοένα περισσότεροι πολίτες αναρωτιούνται αν εκείνοι που τους εκπροσωπούν έχουν πραγματικά ζήσει όπως οι ίδιοι.

Όχι θεωρητικά. Βιωματικά.

Αν έχουν εξαρτηθεί ποτέ από έναν μισθό που αργεί να μπει. Αν έχουν βρεθεί σε έναν χώρο δουλειάς όπου δεν μετρούν οι κομματικές γνωριμίες αλλά η απόδοση. Αν χρειάστηκε να αποδείξουν την αξία τους σε ανθρώπους που δεν τους γνώριζαν από το επίθετο, την οικογένεια ή τις πολιτικές διασυνδέσεις τους.

Διότι η κρίση εκπροσώπησης που διαπερνά σήμερα τις δυτικές δημοκρατίες δεν είναι μόνο ιδεολογική. Είναι και κρίση βιωμάτων.

Στην Ελλάδα ειδικά, το πολιτικό σύστημα μοιάζει ολοένα περισσότερο να αναπαράγει τον εαυτό του. Από τις νεολαίες στα κομματικά γραφεία, από τους μετακλητούς στους κομματικούς μηχανισμούς και από εκεί στα ψηφοδέλτια, δημιουργείται συχνά μία ολόκληρη γενιά ανθρώπων που έμαθαν να επιβιώνουν πολιτικά πριν χρειαστεί να επιβιώσουν επαγγελματικά.

Και κάπου εκεί αρχίζει το πρόβλημα.

Όχι επειδή οι νέοι άνθρωποι δεν πρέπει να μπαίνουν στην πολιτική. Το ακριβώς αντίθετο.

Η δημοκρατία χρειάζεται νέους ανθρώπους, νέες ιδέες και νέα πρόσωπα. Χρειάζεται όμως και ανθρώπους που να έχουν προηγουμένως αποκτήσει κάποια ουσιαστική επαφή με την κοινωνία που καλούνται να εκπροσωπήσουν.

Γιατί άλλο η εργασία και άλλο η επαγγελματική προετοιμασία διαδοχής.

Στην ελληνική δημόσια ζωή υπάρχουν ασφαλώς πολιτικοί γόνοι που εργάστηκαν σοβαρά, διακρίθηκαν και απέκτησαν ουσιαστικές εμπειρίες. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η επαγγελματική διαδρομή μοιάζει περισσότερο με απαραίτητο βιογραφικό διάλειμμα πριν από την πολιτική κληρονομιά. Μία σύντομη παρουσία στην οικογενειακή επιχείρηση, ένα πέρασμα από το γραφείο του πατέρα, μερικά «ένσημα» -γνήσια ή περισσότερο συμβολικά- και στη συνέχεια η σχεδόν φυσική διαδοχή στην εκλογική πελατεία.

Τυπικά, όλα αυτά είναι απολύτως θεμιτά. Πολιτικά όμως παράγουν μία ολοένα μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό προσωπικό της χώρας.

Γιατί υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που γνωρίζει την αγορά εργασίας από πίνακες PowerPoint και σε κάποιον που έχει περιμένει στο τέλος του μήνα να μπει ο μισθός.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που είδε την επαγγελματική του πορεία να χτίζεται μέσα σε προστατευμένο περιβάλλον και σε κάποιον που δοκιμάστηκε σε πραγματικές συνθήκες ανταγωνισμού και ανασφάλειας.

Και τελικά ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο πρόβλημα της σημερινής πολιτικής: όχι ότι παράγει απαραίτητα ανίκανους ανθρώπους, αλλά ότι παράγει ολοένα περισσότερους ανθρώπους που δεν χρειάστηκε ποτέ να δοκιμαστούν πραγματικά έξω από αυτήν.

Ίσως λοιπόν η συζήτηση να μην είναι αν ένας υποψήφιος βουλευτής είναι 25 ή 21 ετών, κατά την πρωθυπουργική πρωτοβουλία συνταγματικής αναθεώρησης. Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι άλλο: ποιο βίωμα θεωρεί σήμερα η δημοκρατία επαρκές για κάποιον που ζητά να νομοθετήσει για τις ζωές των άλλων;