Πόσο «θωρακισμένη» είναι η Ευρώπη απέναντι στις υβριδικές απειλές

Κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές σε υποδομές ζωτικής σημασίας, παραπληροφόρηση, παραβιάσεις εναέριου χώρου με drones, μέχρι και σχέδια δολοφονίας κορυφαίων εταιρικών στελεχών. Ο σύγχρονος πόλεμος δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο της μάχης. Αντιθέτως, εκτυλίσσεται σε πολλά παράλληλα διακρατικά πεδία, παίρνοντας επί το πλείστον υβριδικές μορφές.

Η αμυντική στροφή της Ευρώπης

Όπως γνωρίζουμε, οι διεθνείς γεωπολιτικές προκλήσεις και ιδίως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχουν οδηγήσει την Ευρώπη στο επαναπροσδιορίσει την αμυντική της στρατηγική, επιταχύνοντας τις επενδύσεις στον αμυντικό τομέα. Για παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει πόρους έως και 800 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του σχεδίου «Readiness 2030». Ωστόσο, η πολυπλοκότητα και το τεχνολογικό υπόβαθρο των σύγχρονων επιθέσεων δημιουργούν νέα ερωτήματα ως προς τους τομείς που μπορεί να στραφεί η αμυντική στρατηγική της ΕΕ.

Από την μία πλευρά, ένας από τους τομείς που συνδέονται πλέον με την άμυνα, είναι εκείνος του διαστήματος, καθώς συχνά στο πλαίσιο διαστημικών προγραμμάτων αναπτύσσονται τεχνολογίες διττής χρήσης (dual-use), οι οποίες έχουν τόσο πολιτική, όσο και στρατιωτική χρήση.

Ο ρόλος της συνδεσιμότητας στην αμυντική πολιτική

Από την άλλη, μία νέα έκθεση της Vodafone υποστηρίζει ότι η συνδεσιμότητα πρέπει και εκείνη να συμπεριλαμβάνεται στους βασικούς πυλώνες άμυνας για την Ευρώπη. Ειδικότερα, η έκθεση με τίτλο «Η ψηφιακή ραχοκοκαλιά της Ευρώπης: γιατί η ασφαλής συνδεσιμότητα αναδεικνύεται τώρα σε βασικό πυλώνα άμυνας», τονίζει ότι η ασφάλεια της Ευρώπης είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με την ασφάλεια των δικτύων συνδεσιμότητας.

Όπως επισημαίνεται εντός της έκθεσης ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι η στρατιωτική δράση μπορεί να πλήξει σοβαρά τις υποδομές συνδεσιμότητας. Ταυτόχρονα, όταν αυτή συνεχίζεται, συμβάλλει καθοριστικά στην ικανότητα μιας χώρας να αντισταθεί. Η σύγκρουση ανέδειξε τα ψηφιακά δίκτυα ως στοιχεία στρατηγικής σημασίας, καθώς όχι μόνο συμβάλλουν στη διατήρηση της ασφάλειας, αλλά και στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των υβριδικών και ηλεκτρονικών επιθέσεων.

Σε γενικές γραμμές, ο διακρατικός πόλεμος υψηλής έντασης έχει κάνει την επανεμφάνισή του στην ευρύτερη επικράτεια της Ευρώπης, ενώ οι υβριδικές απειλές αποτελούν πλέον καθημερινό φαινόμενο σε ολόκληρη την ήπειρο. Το 2025, οι παγκόσμιες κυβερνοεπιθέσεις αυξήθηκαν κατά 21%, ενώ, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS), οι ρωσικές επιχειρήσεις δολιοφθοράς κατά ευρωπαϊκών υποδομών ζωτικής σημασίας αυξήθηκαν κατά 246% την περίοδο 2023-2024.

Μάλιστα, χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις που είχε κάνει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Οκτώβριο του 2025 ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου είχε επισημάνει ότι «η αντιμετώπιση του υβριδικού πολέμου που διεξάγει η Ρωσία δεν σχετίζεται μόνο την παραδοσιακή άμυνα. Σχετίζεται με το λογισμικό για τα drones και τα ανταλλακτικά για αγωγούς. Σχετίζεται με ομάδες ταχείας απόκρισης στον κυβερνοχώρο και δημόσιες εκστρατείες ενημέρωσης για την κατανόηση των απειλών».

Όπως είχε τονίσει η ίδια: «Αυτό απαιτεί μια εντελώς νέα νοοτροπία από όλους μας».

Ωστόσο, στην έκθεση της Vodafone υπογραμμίζεται ότι σε επίπεδο πολιτικής και επενδυτικών επιλογών, η συνδεσιμότητα συχνά εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό αγαθό της αγοράς, και όχι ως βασικός συντελεστής της ευρωπαϊκής άμυνας.

Οι αρμοδιότητες παραμένουν κατακερματισμένες μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αρχών, ευρωπαϊκών και εθνικών φορέων, καθώς και μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σημαντικές επενδύσεις είτε καθυστερούν, είτε υποχρηματοδοτούνται, ενώ ο συντονισμός κατά τη διάρκεια κρίσεων παραμένει αποσπασματικός. Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί ένα φιλοεπενδυτικό και καινοτόμο πλαίσιο, που βασίζεται σε μια συνεκτική και συστηματική πολιτική σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σημειώνεται βέβαια ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη επισημάνει την ανάγκη για πρόσθετες επενδύσεις ύψους 200 δισ. ευρώ, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι συνδεσιμότητας έως το 2030.

Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς της έκθεσης τονίζουν ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας απαιτεί ριζική αναθεώρηση. Συγκριμένα, υποστηρίζουν ότι η συνδεσιμότητα οφείλει να αποτελέσει δομικό στοιχείο του κεντρικού σχεδιασμού, υποστηριζόμενη από μηχανισμούς διασυνοριακού συντονισμού και ανθεκτικότητας σε περιόδους κρίσης. Επίσης, υπογραμμίζουν ότι η θωράκιση έναντι υβριδικών απειλών και η θεσμοθέτηση της σύμπραξης μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα θα αποδειχθούν καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης σταθερότητας.

«Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα αναφορικά με το μοντέλο επενδύσεων, κανονιστικής ρύθμισης και συνεργασίας στον τομέα της συνδεσιμότητας, θα καθορίσουν το επίπεδο ασφαλείας της Ευρώπης για τις επόμενες δεκαετίες.

Η ασφαλής συνδεσιμότητα δεν επιτρέπεται πλέον να προσεγγίζεται ως δευτερεύουσα προτεραιότητα·. Οφείλει να αναγνωριστεί ως θεμέλιος λίθος της ευρωπαϊκής άμυνας. Συνιστά την αναγκαία συνθήκη για την προστασία των πολιτών και τη θωράκιση των δημοκρατικών αξιών σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη πολυπλοκότητα και επίμονες υβριδικές προκλήσεις», καταλήγουν.