Οι αντοχές των συστημάτων Υγείας δοκιμάστηκαν σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια. Οικονομική κρίση, πανδημία, κλιματική αλλαγή, πολεμικές συγκρούσεις, μετανάστευση και άλλες προκλήσεις, προστέθηκαν στο ήδη απαιτητικό και σύνθετο οικοσύστημα της Υγείας. Επιπρόσθετα, οι τεχνολογικές εξελίξεις που συντελούνται στο πεδίο της Υγείας και η διεύρυνση της φαρέτρας των επιλογών με νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους διασφαλίζουν μεν καλύτερες εκβάσεις και επίπεδο υγείας για τον πληθυσμό, ασκώντας όμως πρωτόγνωρες πιέσεις για τους προϋπολογισμούς Υγείας.
Ποια μπορεί να είναι η αντίδραση της πολιτικής Υγείας σε αυτές τις συνθήκες; Επιπλέον, πώς θα μπορέσουν οι προϋπολογισμοί Υγείας να ανταποκριθούν σε αυτές τις προκλήσεις, χωρίς να απειληθεί η βιωσιμότητα των συστημάτων Υγείας αλλά και η δημοσιονομική πειθαρχία; Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά δεν είναι απλή. Οι οικονομικοί αλλά και οι υγειονομικοί πόροι δεν είναι απεριόριστοι ενώ τα κράτη καλούνται να υποστηρίξουν και άλλες δημόσιες πολιτικές, οι οποίες επίσης απαιτούν πρόσθετους πόρους, όπως π.χ. αυτές για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής.
Συνεπώς, η αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης -η οποία συνιστά προϋπόθεση για βιώσιμες πολιτικές σε όλα τα πεδία- και της δίκαιης και αποτελεσματικής πολιτικής Υγείας είναι το βασικό ζητούμενο στον σύγχρονο κόσμο. Τα διδάγματα από τις δοκιμασίες των συστημάτων Υγείας κατά τη διάρκεια των κρίσεων που προηγήθηκαν αποτελούν τον οδηγό για τα βήματα που πρέπει να γίνουν για την επίτευξη αυτής της ισορροπίας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους. Ειδικότερα:
1) Η πολιτική Υγείας είναι ουσιαστικά πολιτική χάραξης προτεραιοτήτων ως προς τη διάθεση των πόρων. Προϋπόθεση για μια ορθολογική και τεκμηριωμένη χρήση των πόρων είναι η αξιοποίηση των δεδομένων Υγείας.
2) Η επένδυση στην πρόληψη απαιτεί μεν εμπροσθοβαρή χρηματοδότηση, «επιστρέφει» όμως πολλαπλάσια σε όρους βελτίωσης του επιπέδου υγείας του πληθυσμού και άρα και αποδέσμευσης πόρων και δαπάνης.
3) Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και των ψηφιακών αλμάτων που έχουν συντελεστεί στο πεδίο της Υγείας μπορεί να υποστηρίξει πολλαπλές λειτουργίες των συστημάτων Υγείας. Σε αυτήν περιλαμβάνεται και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε διάφορες λειτουργίες των συστημάτων Υγείας.
4) Η βιώσιμη χρηματοδότηση αποτελεί βασική συνθήκη για τη μακροβιότητα των συστημάτων Υγείας. Βιώσιμη χρηματοδότηση δεν σημαίνει, βέβαια, διαρκής αύξηση των σχετικών δαπανών χωρίς αντίκρισμα, αλλά στοχευμένη ενίσχυση των περιοχών του συστήματος που έχουν ανάγκη. Η απόφαση αυτή μπορεί να ληφθεί μόνο στη βάση διεργασιών αξιολόγησης σε όλες τις λειτουργίες του συστήματος Υγείας.
5) Η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο, π.χ. με την υιοθέτηση μιας πολιτικής κινήτρων για περαιτέρω εξέλιξη, εκπαίδευση και εξειδίκευσή του στα πεδία όπου υπάρχει ανάγκη, πρέπει να αποτελέσει ύψιστη προτεραιότητα της πολιτικής Υγείας. Και εδώ η αξιολόγηση αποτελεί την αφετηρία μιας τέτοιας πολιτικής.
6) Η βιωσιμότητα των συστημάτων Υγείας περνά μέσα από την ενίσχυση της ασθενοκεντρικότητάς τους. Αυτή προϋποθέτει συστηματική ανάλυση της εμπειρίας των χρηστών, σεβασμό στις προτιμήσεις και τις επιλογές τους αλλά και υποστήριξη της κίνησής τους στα διάφορα επίπεδα των φροντίδων. Επιπλέον, η συμμετοχή των εκπροσώπων των ασθενών στις διεργασίες λήψης αποφάσεων αναμένεται να ενισχύσει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία και, στη βάση αυτή, την εμπιστοσύνη απέναντι στην πολιτική Υγείας.
Τα παραπάνω αποτελούν βασικές -και εν πολλοίς αυτονόητες- προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων Υγείας. Η αποδοχή τους από την επιστημονική κοινότητα είναι δεδομένη, οπότε η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον στο πεδίο της πολιτικής. Με την ευχή οι απαραίτητες συναινέσεις να υπερισχύσουν των όποιων πολιτικών σκοπιμοτήτων.
*Ο κ. Κυριάκος Σουλιώτης είναι καθηγητής Πολιτικής Υγείας, Κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου