Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989, η οικονοµία της Πολωνίας σερνόταν στον πάτο της κατηγορίας των χωρών χαµηλότερου-µεσαίου εισοδήµατος, µε πληθωρισµό 900%. Σήµερα, η Πολωνία είναι το νεότερο µέλος του «κλαµπ των τρισεκατοµµυριούχων» -των χωρών δηλαδή µε οικονοµική παραγωγή άνω του 1 τρισεκατοµµυρίου δολαρίων.
Όµως, το παγκόσµιο οικονοµικό σύστηµα που δηµιούργησε αυτό που είναι γνωστό ως «πολωνικό θαύµα» καταρρέει. Η εχθρότητα του προέδρου Donald Trump προς άλλοτε στενούς συµµάχους έχει οδηγήσει σε δασµούς και περιορισµούς που αναδιαµορφώνουν το εµπόριο και προκαλούν αναταραχή σε βιοµηχανίες -από την αυτοκινητοβιοµηχανία µέχρι τη γεωργία.
Οι στρατιωτικές ενισχύσεις, και όχι η οικονοµική συνεργασία, χρησιµοποιούνται πλέον για τη διατήρηση της ασφάλειας. Και η Κίνα, η οποία κάποτε θεωρούνταν πηγή φθηνών εισαγωγών και νέων αγορών, αντιµετωπίζεται τώρα ως απειλητικός οικονοµικός αντίπαλος.
Το ερώτηµα πλέον είναι αν η Πολωνία -και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που επωφελήθηκαν από µια εποχή διεθνούς συνεργασίας- µπορούν να διατηρήσουν την πορεία τους στη νέα τάξη που διαµορφώνεται. Ιδίως όταν η ρωσική επιθετικότητα δεν δείχνει σηµάδια υποχώρησης, η παγκόσµια ανάπτυξη επιβραδύνεται, οι τιµές ενέργειας αυξάνονται και οι πολιτικές του Λευκού Οίκου µπορούν να αλλάξουν µεταξύ πρωινού και δείπνου.
«Ο κόσµος αναρωτιέται αν πρόκειται για το τέλος της χρυσής εποχής ή όχι», δήλωσε ο Pawel Pustelnik, διευθύνων σύµβουλος της τεχνολογικής εταιρείας Future Processing και αντιπρόεδρος του Συνδέσµου Ανάπτυξης Λογισµικού στην Πολωνία. «Είναι µια δύσκολη στιγµή για εµάς».
Η Κατοβίτσε, πρώην κόμβος εξόρυξης άνθρακα στη νότια Πολωνία που έχει μετατραπεί σε επιχειρηματικό και τεχνολογικό κέντρο, 21 Οκτωβρίου 2025. Η Πολωνία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που γνώρισαν οικονομική άνθηση στην εποχή της διεθνούς συνεργασίας βρίσκονται τώρα αντιμέτωπες με την κατάρρευση παγκόσμιων συμμαχιών. (Maciek Nabrdalik/The New York Times)
Η Future Processing ιδρύθηκε το 2000, την εποχή που η Πολωνία µεταµόρφωνε την οικονοµία της. Η εταιρεία, που ξεκίνησε στο σπίτι του επιχειρηµατία Jaroslaw Czaja, έχει εξελιχθεί σε µια επιχείρηση µε ετήσιο τζίρο 70 εκατοµµυρίων δολαρίων και 800 εργαζοµένους.
Τα κοµψά κεντρικά γραφεία της στο Gliwice, στη Νότια Πολωνία, είναι χτισµένα πάνω σε ένα εγκαταλελειµµένο ανθρακωρυχείο που έχει µετατραπεί σε επιχειρηµατικό και εκπαιδευτικό κέντρο. Αντί για µαυρισµένες σκωρίες άνθρακα και εκσκαφείς, ο χώρος διαθέτει νηπιαγωγείο για τα παιδιά των εργαζοµένων και γήπεδα padel.
Οι δρόµοι και οι χώροι στάθµευσης του κέντρου χρησιµοποιούνται για τη δοκιµή αυτόνοµων λεωφορείων που αναπτύσσει µια άλλη νεοφυής επιχείρηση του Czaja, η Autonomous Systems. Ένας δεύτερος χώρος δοκιµής είναι ένα µεγάλο νεκροταφείο στο Wroclaw, όπου φωτεινά πράσινα µικρά λεωφορεία µεταφέρουν επισκέπτες -όχι σορούς, σε περίπτωση που αναρωτιέστε- από και προς τους τάφους.
Οι σκληρές µεταρρυθµίσεις της «θεραπείας-σοκ», που σχεδιάστηκαν από τον πρώην υπουργό Οικονοµικών Leszek Balcerowicz και εφαρµόστηκαν καθ’ όλη τη δεκαετία του 1990, ξεκίνησαν τη µετάβαση σε µια καπιταλιστική οικονοµία.
Η ένταξη της Πολωνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 ήταν ένα σηµείο καµπής, που έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη και παρείχε τεράστια χρηµατοδότηση για την ανακατασκευή αυτοκινητοδρόµων, σιδηροδροµικών γραµµών, αποχετευτικών δικτύων, αεροδροµίων, µουσείων και αιθουσών συναυλιών.
Το εργαστήριο της KP Labs, μιας αεροδιαστημικής εταιρείας, στο επιχειρηματικό και εκπαιδευτικό κέντρο στο Γκλίβιτσε της Πολωνίας, στις 21 Οκτωβρίου 2025. Η Πολωνία και άλλες χώρες της Ευρώπης που γνώρισαν οικονομική επιτυχία σε μια εποχή συνεργασίας αντιμετωπίζουν τώρα την κατάρρευση διεθνών συμμαχιών. (Maciek Nabrdalik/The New York Times)
Η ένταξη απαιτούσε επίσης την υιοθέτηση νοµικών και ρυθµιστικών προτύπων που ενίσχυσαν τον θεσµικό κορµό της χώρας. Και έδωσε στην Πολωνία πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, γεγονός που προκάλεσε αύξηση των ξένων επενδύσεων, της βιοµηχανικής ανάπτυξης και της ανταλλαγής γνώσεων και ταλέντου.
Με την πάροδο των χρόνων, η Πολωνία ανέπτυξε µια διαφοροποιηµένη οικονοµία µε δυναµικούς τοµείς γεωργίας, υγείας, αυτοκινητοβιοµηχανίας, τεχνολογίας και χρηµατοπιστωτικών υπηρεσιών. Η κεντρική ευρωπαϊκή τοποθεσία της, το άρτια εκπαιδευµένο εργατικό δυναµικό και η µεγάλη καταναλωτική αγορά 38 εκατοµµυρίων ανθρώπων συνέβαλαν επίσης στην επιτυχία της.
«Η πολωνική εγχώρια αγορά είναι αρκετά µεγάλη για εµάς», είπε ο Szymon Janota, διευθύνων σύµβουλος και συνιδιοκτήτης της Graylight Imaging, η οποία αναπτύσσει συστήµατα Τεχνητής Νοηµοσύνης για την ανάλυση ιατρικών απεικονίσεων και την ανίχνευση στεφανιαίας νόσου.
Από το 1995 έως το 2024, η οικονοµία της Πολωνίας τριπλασιάστηκε και εξακολουθεί να είναι µία από τις ταχύτερα αναπτυσσόµενες στην Ευρώπη. Οι προοπτικές, φυσικά, επιδεινώθηκαν µετά την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Η εισβολή έδωσε ένα ισχυρό πλήγµα στην οικονοµία της ηπείρου καθώς η ροή φθηνής ρωσικής ενέργειας στέρεψε, όπως και στο ευρύτερο οικονοµικό σύστηµα, που είχε ανοίξει τον δρόµο για κοινή ανάπτυξη.
Όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, η Πολωνία παλεύει µε το υψηλό κόστος ενέργειας, τους επαχθείς κανονισµούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον αυξανόµενο ανταγωνισµό και την πίεση τόσο από τις Ηνωµένες Πολιτείες όσο και από την Κίνα.
Ο Pawel Pustelnik, αντιπρόεδρος της Future Processing, μιας εταιρείας υψηλής τεχνολογίας στο Gliwice της Πολωνίας, στις 21 Οκτωβρίου 2025. «Είναι μια δύσκολη στιγμή για εμάς», είπε ο Pustelnik. (Maciek Nabrdalik/The New York Times)
Η διάλυση της διεθνούς τάξης επιταχύνθηκε από τότε που ο Trump επέβαλε τιµωρητικούς δασµούς στην Ευρώπη και αποδυνάµωσε τις κάποτε αδιαµφισβήτητες εγγυήσεις ασφάλειας των ΗΠΑ.
Η Πολωνία δεν εξάγει πολλά στις Ηνωµένες Πολιτείες. Αλλά η αυτοκινητοβιοµηχανία και η ευρύτερη οικονοµία της συνδέονται στενά µε τη Γερµανία, η οποία εξάγει.
«Δεν γνωρίζουµε πώς θα εξελιχθεί αυτό µακροπρόθεσµα», δήλωσε ο Pawel Cygan, διευθύνων σύµβουλος της Kirchhoff Polska, µιας εταιρείας κατασκευής ανταλλακτικών αυτοκινήτων, αναφερόµενος στους δασµούς. «Ωστόσο, βραχυπρόθεσµα οι κίνδυνοι δεν έχουν πραγµατικά εκδηλωθεί ακόµη».
Μια υπό διαπραγµάτευση εµπορική συµφωνία µε χώρες της Λατινικής Αµερικής -µέρος µιας προσπάθειας της Ε.Ε. για την ανάπτυξη άλλων παγκόσµιων αγορών- θα µπορούσε επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις για την Πολωνία. Οι φθηνότερες εισαγωγές πουλερικών και σιτηρών από αυτές τις χώρες θα ανταγωνιστούν τους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων της Πολωνίας τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στην Ευρώπη.
Για την Πολωνία, ο πόλεµος στη διπλανή της χώρα ήταν ιδιαίτερα τραυµατικός, κάτι που υπογραµµίστηκε πρόσφατα, όταν το ΝΑΤΟ αναγκάστηκε να καταρρίψει ένα σµήνος µη επανδρωµένων αεροσκαφών, πιθανώς από τη Ρωσία. Η Βαρσοβία έχει ενισχύσει τον στρατό της για να αντιµετωπίσει τη ρωσική απειλή. Οι ένοπλες δυνάµεις της είναι µεγαλύτερες από αυτές της Γερµανίας, της Γαλλίας ή της Βρετανίας. Μέχρι το επόµενο έτος, η Πολωνία θα είναι η πρώτη χώρα της Ατλαντικής Συµµαχίας που θα δαπανήσει το 5% του ΑΕΠ της για την άµυνα.
Υπάρχουν όµως κόστη. Ο προϋπολογισµός αφήνει λιγότερα χρήµατα για κοινωνικά ή οικονοµικά προγράµµατα και αυξάνει το δηµόσιο χρέος. Και επειδή τα περισσότερα χρήµατα θα κατευθυνθούν στην αγορά όπλων και εξοπλισµού από άλλες χώρες, ιδίως τις ΗΠΑ, ο οικονοµικός αντίκτυπος θα είναι περιορισµένος.
Η ανησυχία για τον πόλεµο έχει επίσης οδηγήσει κάποιους ξένους επενδυτές να καθυστερήσουν ή να εγκαταλείψουν έργα, δήλωσε ο Michal Boleslawski, διευθύνων σύµβουλος της ING Bank Poland.
Πιο σηµαντικοί είναι οι περισσότεροι από 1 εκατοµµύριο Ουκρανοί πρόσφυγες που έχουν εγκατασταθεί στην Πολωνία, µια τεράστια εισροή εργαζοµένων και φορολογουµένων, δήλωσε ο πρώην υπουργός Οικονοµικών Balcerowicz, νυν καθηγητής στο Οικονοµικό Πανεπιστήµιο της Βαρσοβίας. Η Πολωνία, µε τη βοήθεια ενός συνδυασµού πολιτισµικής συγγένειας, δικτύων µεταναστών και κοινών γλωσσών, έχει κάνει την καλύτερη δουλειά στην ενσωµάτωση των νεοαφιχθέντων στην Ευρώπη, σηµείωσε.
Ο Szymon Janota και η Ewa Sieczka, συνιδιοκτήτες της Graylight Imaging, στα γραφεία της εταιρείας τους στο Gliwice της Πολωνίας, στις 21 Οκτωβρίου 2025. Η Πολωνία και άλλες χώρες της Ευρώπης που γνώρισαν οικονομική επιτυχία σε μια εποχή συνεργασίας αντιμετωπίζουν τώρα την κατάρρευση διεθνών συμμαχιών. (Maciek Nabrdalik/The New York Times)
Η πρόκληση για την Πολωνία και την Ευρώπη είναι πώς να προσαρµοστούν και ίσως να επωφεληθούν από ένα παγκόσµιο σύστηµα που µεταβάλλεται µε απειλητικούς και απρόβλεπτους τρόπους. Η προσπάθεια για την οικοδόµηση πιο ασφαλών και ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασµού είναι µια ευκαιρία.
Ο Janota της Graylight δήλωσε ότι η υποχώρηση από έναν υπερ-παγκοσµιοποιηµένο κόσµο αναγκάζει τους Ευρωπαίους και τους Πολωνούς να επικεντρωθούν περισσότερο στην εγχώρια παραγωγή. Είπε ότι οι µοναδικοί ανταγωνιστές της εταιρείας του βρίσκονται στις Ηνωµένες Πολιτείες ή την Κίνα.
Ο Pawel Gierynski, διευθύνων σύµβουλος της Abris Capital, µιας εταιρείας ιδιωτικών επενδύσεων στη Βαρσοβία, δήλωσε ότι η επανεκτίµηση των αλυσίδων εφοδιασµού έχει αρχίσει να εντείνεται από την πανδηµία. «Βλέπουµε µεγάλη µεταφορά της µεταποίησης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη», είπε.
Για πολλούς Πολωνούς, αυτές οι αλλαγές δεν είναι παρά ακόµη ένα επεισόδιο στη µακρά ιστορία αντιξοοτήτων και ανατροπών της χώρας.
Η Πολωνία έχει αναγκαστεί κατ’ επανάληψη να προσαρµοστεί γρήγορα στις αλλαγές, δήλωσε η Marta Kepa, Διευθύνουσα Σύµβουλος της Ενωσης Λογισµικού: «Η ιστορία µάς κάνει ευέλικτους».