H ιστορία μάς δείχνει ότι η πορεία των χωρών δεν είναι ποτέ γραμμική. Δεν είναι μια ευθεία γραμμή, που οδηγεί νομοτελειακά στην πρόοδο ή την αποτυχία. Αντίθετα είναι μια σύνθετη αλληλουχία αποφάσεων στρατηγικής, ηγεσίας.
Το βιβλίο μου, με τον τίτλο «Γιατί αυτοί πέτυχαν», φωτίζει τη διαδρομή προς την επιτυχία έξι χωρών: της Πορτογαλίας των θαλασσοπόρων, της Βενετίας των εμπόρων, της Ολλανδίας των καινοτομιών, της Εσθονίας της ψηφιακής επανάστασης, της Νότιας Κορέας της τεχνολογίας και της Σιγκαπούρης του διεθνούς εμπορίου.
Ο στόχος μου δεν ήταν να γράψω ένα θεωρητικό δοκίμιο ή μια συλλογή ιστορικών αφηγήσεων, αλλά μια ιστοριογραφία οικονομικής ανάπτυξης, που θα ήθελα να χρησιμεύσει ως ένα «εργαλείο» για τη νέα γενιά, τους νέους ανθρώπους, που τώρα ιχνηλατούν το μέλλον τους.
Αυτό που με ώθησε να γράψω ήταν η ανάγκη, που μου δημιουργήθηκε, να απαντήσω σε ένα επίμονο ερώτημα, το οποίο βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου: είναι τελικά η επιτυχία θέμα τύχης, κουλτούρας, ιστορίας ή γεωγραφίας;
Μελετώντας αρκετές χώρες, ταξιδεύοντας πολύ και διαβάζοντας ιστορία, που είναι το πάθος μου, σε συνδυασμό με τα οικονομικά που σπούδασα, ήταν μέσα μου ξεκάθαρο ότι η επιτυχία δεν είναι θέμα τύχης. Καμία από τις 6 χώρες που αναφέρονται στο βιβλίο μου δεν «γεννήθηκε» για να πετύχει. Αντίθετα βρέθηκαν αντιμέτωπες με τεράστιες δυσκολίες: οικονομικές, κοινωνικές, γεωγραφικές, θεσμικές. Αυτό λοιπόν που τις διαφοροποίησε, δεν ήταν οι πόροι τους ή η γεωγραφική τους θέση, αλλά η απόφαση να αλλάξουν τη μοίρα τους.
Διαπίστωσα ότι η επιτυχία τους είναι το αποτέλεσμα μιας σύνθετης προσέγγισης, που τελικά είναι κοινή σε διαφορετικές εποχές και ιστορικά γεγονότα. Καθεμία από τις έξι αυτές χώρες έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ιδιοσυγκρασίας, όμως και οι έξι μοιράζονται μια κοινή βάση: την ικανότητα να βλέπουν πέρα από τα όρια που τους επιβάλλει η ιστορία ή η γεωγραφία και να τολμούν τη μετάβαση μέσα από ρίσκο, συνεχή προσαρμογή, εξωστρέφεια, καινοτόμες αποφάσεις.
Το έναυσμα για το βιβλίο ήταν η Σιγκαπούρη και ένα ταξίδι μου εκεί πριν από 20 χρόνια. Μου φάνηκε απίστευτο πώς ένα τόσο μικρό κράτος, χωρίς φυσικούς πόρους, χωρίς νερό, με μικρό πληθυσμό, κατάφερε όχι απλά να επιβιώσει αλλά να γίνει ένας από τους πιο δυναμικούς κόμβους του διεθνούς εμπορίου. Η Σιγκαπούρη είναι ένα παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο η στρατηγική, η προσήλωση στον στόχο, η επιμονή, η πειθαρχία υπερτερεί των φυσικών δεδομένων. Στη συνέχεια ήρθαν κι άλλα παραδείγματα, μικρών χωρών που κατάφεραν πάρα πολλά.
Η Νότια Κορέα όπως και η Σιγκαπούρη αναπτύχθηκαν πάνω από το μέγεθός τους. Η Νότια Κορέα κατάφερε από μια παντελώς κατεστραμμένη χώρα να γίνει τεχνολογική υπερδύναμη.
Η Εσθονία δεν περίμενε να ωριμάσουν οι συνθήκες για να ανοίξει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ψηφιακή επανάσταση, ενώ η Ολλανδία δεν σταμάτησε ούτε στο ότι το μισό της έδαφος είναι κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η Βενετία, για αιώνες, δεν ήταν απλά μια πόλη, ήταν μια ιδέα, το σημείο του παγκόσμιου εμπορίου. Τέλος, η Πορτογαλία επαναπροσδιόρισε την ταυτότητά της μέσω μιας οραματικής ηγεσίας που την οδήγησε σε έναν εθνικό στόχο.
Στην εποχή μας βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες αντιφάσεις, καθώς από τη μία πλευρά έχουμε βίαιες συγκρούσεις, ορατές γεωπολιτικές ανακατατάξεις και προκλήσεις στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον, ενώ από την άλλη, οι επιστήμες και η τεχνολογία κάνουν άλματα προόδου. Αυτή λοιπόν την περίοδο των μεγάλων αντιφάσεων και των συναρπαστικών ανακαλύψεων, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, πιστεύω ότι η χώρα μας έχει την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στον κόσμο.
Έχει την ευκαιρία να υιοθετήσει τη νοοτροπία χωρών που αποφάσισαν ότι το μέλλον τους δεν θα είναι προέκταση του παρελθόντος τους. Η Ελλάδα πρέπει και μπορεί να παίξει στο παγκόσμιο «γήπεδο». Μπορεί να καταφέρει θαύματα, αρκεί το προσωπικό καλό να γίνεται συλλογικό, οι στόχοι να ορίζονται ως εθνικοί και το βλέμμα όλων μας να στρέφεται από έξω προς τα μέσα και όχι αντίθετα, με έμφαση στην εκπαίδευση και την τεχνολογία.
Οι χώρες που προχωρούν μπροστά, δεν περιμένουν τις ιδανικές συνθήκες, δεν εγκλωβίζονται στον φόβο της αποτυχίας ή στην αυτάρκεια της ιστορικής τους παράδοσης. Αντίθετα, δημιουργούν οι ίδιες τις προϋποθέσεις για την πρόοδό τους και αντιλαμβάνονται το μέλλον, πριν αυτό γίνει προφανές. Και αυτό δεν είναι ιστορικό δίδαγμα, είναι στρατηγική επιλογή. Άλλωστε και η πρόοδος δεν περιγράφεται σε υπερθετικό βαθμό αλλά συντελείται με πράξεις μικρής ή και μεγαλύτερης κλίμακας, με επιμονή, όραμα, σκληρή δουλειά και καθαρούς στόχους.
*Ο κ. Οδυσσέας Αθανασίου είναι CEO της LAMDA Development