Eχουμε την τύχη να ζούμε στην καρδιά μιας νέας τεχνολογικής επανάστασης, με την Τεχνητή Νοημοσύνη να αναδιαμορφώνει σαρωτικά τα δεδομένα σε όλους τους τομείς -και ειδικά στην εφαρμοσμένη έρευνα και την υγεία.
Μια επανάσταση που ήδη κομίζει σημαντικά αποτελέσματα στο πεδίο των επιστημών υγείας και του φαρμάκου, δημιουργώντας νέες προοπτικές για τους ασθενείς και ιδιαίτερα για τους χρονίως πάσχοντες.
Στη νέα αυτή τάξη πραγμάτων, η φαρμακοβιομηχανία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο. Δεν αποτελεί απλώς έναν ισχυρό βιομηχανικό κλάδο, αλλά πυλώνα επιστημονικής έρευνας, βιομηχανικής παραγωγής και εξωστρέφειας, και κρίσιμο παράγοντα στρατηγικής αυτάρκειας για τη χώρα.
Είναι γεγονός πως τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Η αξία παραγωγής της φαρμακευτικής βιομηχανίας έφτασε τα 2,19 δισ. ευρώ το 2023, ενώ η συνολική συμβολή του κλάδου στην οικονομία εκτιμάται σε περίπου 6,5 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 3,2% του ΑΕΠ.
Έχουν επίσης υλοποιηθεί παρεμβάσεις που κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Το επενδυτικό clawback λειτούργησε ως μοχλός κινητοποίησης κεφαλαίων, ενώ δόθηκαν κίνητρα για επενδύσεις και μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Θα τονίσω, όμως, πως έχουμε ακόμη μακρύ δρόμο μπροστά μας. Ταυτόχρονα, οι γεωπολιτικές κρίσεις που βιώνουμε, με τη Μ. Ανατολή να φλέγεται, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ψύχραιμα και ως μία νέα πραγματικότητα από τον κλάδο της βιομηχανίας στην Ευρώπη.
Η φαρμακοβιομηχανία διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να κατακτήσει ακόμη ισχυρότερη θέση στην Ε.Ε. και διεθνώς: παραγωγική βάση, ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ποιότητας και εξειδίκευσης, επενδυτική δυναμική, εξαγωγικό αποτύπωμα, γνώση και τεχνογνωσία υψηλής έντασης. Αλλά είναι η ώρα επίσης να αποκτήσουμε βιομηχανική συνείδηση στον τόπο μας, όπως και ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο.
Για να μπορέσει η χώρα να κατακτήσει τη θέση που της αξίζει σε παγκόσμιο επίπεδο, απαιτείται ένα σαφές πλαίσιο στρατηγικών παρεμβάσεων σε ορισμένους κρίσιμους άξονες.
Πρώτον, αύξηση του όγκου των γενοσήμων στο σύστημα υγείας, σε συνδυασμό με έλεγχο της κατανάλωσης και άμεση ένταξη των νέων γενοσήμων στο σύστημα αποζημίωσης. Θέσπιση κινήτρων για την επιλογή γενοσήμων και οικονομικότερων φαρμάκων από ιατρούς, φαρμακοποιούς και ασθενείς. Με αυτόν τον τρόπο απελευθερώνονται πόροι για την καινοτομία και ένας ασθενής με σοβαρό ή χρόνιο νόσημα έχει άμεση πρόσβαση στην καινούρια βελτιωμένη θεραπεία του.
Δεύτερον, σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο για τις υποχρεωτικές επιστροφές, όπως το clawback, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να σχεδιάζουν απρόσκοπτα τις επενδύσεις τους. Η αξιοποίηση των επενδύσεων αυτών θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και προϊόντα τεχνολογικής αιχμής.
Τρίτον, επιτάχυνση της πρόσβασης των ασθενών σε νέες θεραπείες, μέσα από ταχύτερες ρυθμιστικές και αποζημιωτικές διαδικασίες και σύγχρονο ΗΤΑ (Health Technology Assessment). Η ανάγκη για ταχύτερη πρόσβαση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Για την περίοδο 2021-2024, μόνο 36 από τα 178 νέα καινοτόμα φάρμακα, δηλαδή 1 στα 5, ήταν διαθέσιμα στην ελληνική αγορά ως τον Μάρτιο του 2025. Άρα, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να παράγουμε περισσότερο. Είναι να φτιάξουμε ένα σύστημα που προσελκύει παραγωγή, έρευνα και καινοτομία, και ταυτόχρονα εξασφαλίζει έγκαιρη πρόσβαση στους ασθενείς.
Τέταρτον, εθνική στρατηγική για παραγωγή, έρευνα και κλινικές μελέτες, με ταχύτερες εγκρίσεις, ενίσχυση των υποδομών και στενότερη διασύνδεση πανεπιστημίων και βιομηχανίας. Η Ελλάδα διαθέτει επιστήμονες υψηλού κύρους -τους οποίους όμως θα πρέπει να αμείβουμε αξιοπρεπώς-, πανεπιστήμια με κρίσιμη ερευνητική δραστηριότητα και υψηλές θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη, και επιχειρήσεις που ήδη επενδύουν σε νέες τεχνολογίες και ψηφιακό μετασχηματισμό. Η ακόμη πιο συστηματική σύνδεση της ακαδημαϊκής έρευνας με την παραγωγή μπορεί να δημιουργήσει ένα ισχυρότατο οικοσύστημα καινοτομίας.
«Η φαρμακοβιομηχανία διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να κατακτήσει ακόμη ισχυρότερη θέση στην Ε.Ε. και διεθνώς: παραγωγική βάση, ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ποιότητας και εξειδίκευσης, επενδυτική δυναμική, εξαγωγικό αποτύπωμα, γνώση και τεχνογνωσία υψηλής έντασης», επισημαίνει η κα Τσέτη
Επίσης, ενίσχυση της εξωστρέφειας του κλάδου. Τα εγχωρίως παραγόμενα φάρμακα βρίσκονται ήδη σε απαιτητικές διεθνείς αγορές, ωστόσο χρειάζεται μία ακόμη πιο συντονισμένη στρατηγική εξωστρέφειας. Οι συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα δημιουργούν ένα οικοσύστημα γνώσης που μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα για τη χώρα. Μην ξεχνάμε πως η εγχώρια παραγωγή φαρμάκων αντιπροσωπεύει το 12% της παραγωγής της Ε.Ε., γεγονός υψίστης οικονομικής και εθνικής σημασίας για τον βιομηχανικό ιστό της Ελλάδας.
Τέλος, κρίσιμη είναι η ουσιαστική αξιοποίηση των δεδομένων υγείας, ιδιαίτερα σήμερα, με τις δυνατότητες που προσφέρουν τα εργαλεία της AI, τόσο στην έρευνα, στις κλινικές μελέτες και στην ανάπτυξη νέων εξατομικευμένων θεραπειών, όσο και στη βελτίωση της πρόληψης και της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα υγείας μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερο και η φαρμακευτική δαπάνη πιο ορθολογική. Παράλληλα, όταν μιλάμε για AI, οφείλουμε να τονίζουμε την επιτακτική ανάγκη για διαφάνεια, λογοδοσία και ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου -πάντα υπό την καθοδήγηση του ανθρώπου.
Θα ήθελα να αναφερθώ και σε έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα: την «οικονομία της μακροζωίας». Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής επηρεάζει ήδη τις ανάγκες της καθημερινότητας και συνδέεται άμεσα με την οικονομία, την επιστημονική έρευνα, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και συνολικά τη λειτουργία της κοινωνίας.
Η δημογραφική γήρανση δημιουργεί, αναγκαστικά, μεγάλες ευκαιρίες για τις βιοεπιστήμες και τη φαρμακευτική βιομηχανία. Ο κλάδος μας καλείται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη «μετάφραση» των επιτευγμάτων της επιστήμης της γήρανσης σε εφαρμόσιμες θεραπείες, που μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα χρόνια νοσήματα. Ο στόχος είναι σαφής: να μεγαλώνουμε με μεγαλύτερη λειτουργικότητα και καλύτερη υγεία.
Για να γίνει όμως αυτό πραγματικότητα, η μεταφορά της καινοτομίας από το εργαστήριο στην κλινική πράξη απαιτεί μια νέα συνθήκη συνεργασίας και επένδυσης στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε για τους νέους ερευνητές συνθήκες αντίστοιχες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και να αναπτύξουμε ένα συνεργατικό οικοσύστημα μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και βιομηχανίας. Μόνο έτσι η εφαρμοσμένη έρευνα μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινή κλινική πρακτική προς όφελος των ασθενών και της κοινωνίας.
Το όραμα για την περαιτέρω ενδυνάμωση και ανάπτυξη της φαρμακοβιομηχανίας συνδέεται με μια ευρύτερη προοπτική για τη χώρα. Μια ισχυρή φαρμακοβιομηχανία δεν συμβάλλει μόνο στην οικονομική ανάπτυξη. Ενισχύει την επιστημονική γνώση, δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας, συμβάλλει στην ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, αλλά και στην ευημερία και πρόοδο της νέας γενιάς και της κοινωνίας.
*Η κα Ιουλία Τσέτη είναι φαρμακοποιός MSc, Πρόεδρος και CEO του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη, Επίτιμη Δρ Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ & του Παν. Πατρών