Στη Ρώμη, κάτω από τοιχογραφημένες οροφές, στελέχη των Google, Meta, OpenAI και Anthropic δεν συναντήθηκαν με ρυθμιστικές αρχές, αλλά με ιερείς. Συμμετείχαν στη διάσκεψη του Βατικανού για την Τεχνητή Νοημοσύνη τον Ιούνιο. Για πολλούς, ήταν απλώς μια επικοινωνιακή κίνηση. Για μένα, όμως, μετά από 15 χρόνια δουλειάς στο σημείο που διασταυρώνονται ασφάλεια, υγεία και ανάπτυξη, ήταν κάτι βαθύτερο: ακόμη και οι αρχιτέκτονες του μέλλοντος αναζητούν νόημα.
Κατά την πανδημία Covid-19, όταν δημόσια συστήματα υγείας κατέρρεαν, δεν ήταν οι αλγόριθμοι που μας έσωσαν. Σε πολιτείες των ΗΠΑ, χώροι λατρείας μετατράπηκαν σε κέντρα διάγνωσης και εμβολιασμού. Θρησκευτικοί ηγέτες σε πολλές περιοχές βοήθησαν να ξεπεραστούν οι δισταγμοί απέναντι στα εμβόλια, εκεί όπου τα κυβερνητικά μηνύματα απέτυχαν. Αυτές οι πράξεις δεν ήταν απλώς προσωρινές λύσεις· αποκάλυπταν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται την κρίση και την αβεβαιότητα.
Στη Δύση, η απομάκρυνση από την οργανωμένη θρησκεία δεν σήμαινε μόνο απώλεια πίστης αλλά και απώλεια σημείων αναφοράς. Η πίστη παρείχε σκοπό, τελετουργίες και κοινότητες που γεφύρωναν κοινωνικά χάσματα. Χωρίς αυτά τα κοινά στηρίγματα, πολλοί πλοηγούνται στην αβεβαιότητα χωρίς πυξίδα.
Για μένα, η πίστη δεν είναι μόνο πεποίθηση· είναι δυνατότητα. Προσφέρει τη βεβαιότητα ότι η αξία μας ξεπερνά την παραγωγικότητα. Αυτό το αίσθημα νοήματος και συμμετοχής είναι αυτό που αναζητούν σήμερα πολλοί -και ίσως εξηγεί γιατί άδειοι ναοί αρχίζουν να ξαναγεμίζουν.
Μεγάλωσα ως μουσουλμάνα, παιδί μεταναστών στον καναδικό βορρά, όπου οι μουσουλμάνοι ήταν ελάχιστοι. Ο πατέρας μου ήταν γιατρός και πέρασα την παιδική μου ηλικία σε διαδρόμους νοσοκομείων. Εκεί ξεκίνησε και η σχέση μου με την πίστη -σε χώρους όπου ακούγονται περισσότερες προσευχές απ’ ό,τι στους περισσότερους ναούς.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ’ προσεύχεται μπροστά σε τοιχογραφία στη Ρώμη. Έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να αναδείξει τις ηθικές προεκτάσεις της τεχνολογίας. Francesco Sforza/Vatican Media via Reuters
Το 2011 ίδρυσα την οργάνωση Voice of Libyan Women, αξιοποιώντας ισλαμικά κείμενα για την προώθηση των δικαιωμάτων και της ασφάλειας των γυναικών. Η θρησκεία δεν είναι πάντα δύναμη καλού· έχει χρησιμοποιηθεί και για αποκλεισμό. Όμως σε περιόδους αναταραχής δεν προσεγγίζεις τους ανθρώπους με θεωρίες. Τους συναντάς εκεί όπου βρίσκονται -και για δισεκατομμύρια ανθρώπους αυτός ο τόπος είναι η πίστη.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε περιόδους πολέμου. Μελέτες δείχνουν ότι προγράμματα ψυχικής υγείας με θρησκευτική βάση βοηθούν ασθενείς με κατάθλιψη. Σε πολλές χώρες, πρωτοβουλίες που στηρίζονται στην πίστη ενισχύουν την ειρήνη, την υγεία και την κοινωνική συνοχή εκεί όπου τα παραδοσιακά συστήματα δυσκολεύονται. Όταν διεθνή κονδύλια πάγωσαν, οργανώσεις πίστης συνέχισαν να προσφέρουν υπηρεσίες και να κρατούν ανθρώπους στη ζωή.
Η πίστη δεν είναι μόνο θεολογία· είναι υποδομή. Όχι μόνο τα κτήρια των ναών, αλλά και τα δίκτυα εμπιστοσύνης και αξιών που κρατούν κοινότητες όρθιες, όταν άλλοι θεσμοί καταρρέουν. Πρόκειται για αυτό που αποκαλώ «ιερή σκαλωσιά» -δίκτυα νοήματος που στηρίζουν ολόκληρες κοινωνίες.
Σε πολλές πόλεις του κόσμου, νέοι ανταλλάσσουν ευκαιρίες εργασίας σε υπόγεια ναών, εθελοντές μοιράζουν φαγητό σε φτωχογειτονιές, οικογένειες προσεύχονται πριν μοιραστούν λιγοστά τρόφιμα. Η πίστη δεν ζει μόνο στις ιδέες αλλά και στις πράξεις: στην παρουσία, στη φροντίδα, στις τελετουργίες.
Ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι η διάσπαση προσοχής και η απώλεια συνέπειας χαρακτηρίζουν την εποχή μας. Οι κοινότητες πίστης αντιστέκονται σε αυτή τη φθορά, επιμένοντας στην παρουσία, στην ευθύνη και στη συλλογική φροντίδα.
Το βιώνω και εγώ στον δικό μου πολυθρησκευτικό κύκλο γυναικών, όπου η αλληλοστήριξη και η δύναμη της κοινότητας προσφέρουν μαθήματα ζωής -από τη γονεϊκότητα μέχρι την ηγεσία και τη φροντίδα ηλικιωμένων.
Η επιρροή της πίστης επεκτείνεται και στην πολιτική, όπου ηγέτες αντλούν ηθική νομιμοποίηση από αυτήν. Σε μια εποχή δυσπιστίας προς τους θεσμούς, η πίστη λειτουργεί ως πηγή αξιοπιστίας και αξιών.
Παλαιστίνιοι μουσουλμάνοι προσεύχονται για το Eid al-Fitr στη βόρεια Λωρίδα της Γάζας. Η πίστη λειτουργεί ως πηγή παρηγοριάς σε περιόδους βίας και πολιτικής αβεβαιότητας. Mahmoud Issa/Reuters
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Τέξας Ted Cruz δηλώνει ότι η Βίβλος διαμορφώνει την εξωτερική του πολιτική. Αντίστοιχα, η Δημοκρατική βουλευτής της Νέας Υόρκης Alexandria Ocasio-Cortez επικαλείται τις καθολικές αξίες, υποστηρίζοντας την υγειονομική περίθαλψη και την κλιματική δικαιοσύνη. «Όλοι οι άνθρωποι είναι ιεροί», έχει πει. Σε μια εποχή έντονης δυσπιστίας προς τους θεσμούς, η θρησκευτική πίστη αναδεικνύεται σε ισχυρή πηγή νομιμοποίησης.
Όλα τα παραπάνω τα είχα αντικρίσει στον πρώην πρόεδρο Jimmy Carter, με τον οποίο είχα τη χαρά να συνεργαστώ πάνω σε θέματα γυναικείας ηγεσίας στην ειρήνη και την παγκόσμια υγεία. Τον γνώρισα στα 25 μου και του οφείλω σε μεγάλο βαθμό την ικανότητά μου να στέκομαι ως άνθρωπος πίστης στον κόσμο της πολιτικής.
Ο Carter μιλούσε για την ηγεσία των γυναικών ως ιερή υποχρέωση, περνώντας με απόλυτη φυσικότητα από το κυριακάτικο κατηχητικό στις ειρηνευτικές συνομιλίες, από τα εργοτάξια της Habitat for Humanity, όπου δούλευε με τα χέρια του, στις εκστρατείες για την παγκόσμια υγεία. Για εκείνον, η πίστη ήταν ένα σχέδιο δράσης, βαθιά προσωπικό αλλά και ουσιαστικά πολιτικό, που διαμόρφωνε όχι μόνο τις πεποιθήσεις αλλά και ένα ευρύ πλαίσιο φροντίδας και αξιοπρέπειας.
Η αναγνώριση της ανάγκης για νόημα διαχέεται παντού -από τα πανεπιστήμια έως την ιατρική εκπαίδευση και τον στρατό. Η πνευματική φροντίδα δεν θεωρείται πλέον περιθωριακή. Πολλοί ασθενείς επιθυμούν οι γιατροί να λαμβάνουν υπόψη και τις πνευματικές τους ανάγκες.
Αυτός είναι και ο λόγος που τα λόγια του Πάπα προς τη Silicon Valley για την Τεχνητή Νοημοσύνη είχαν ιδιαίτερη βαρύτητα: η τεχνολογία πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την υλική αλλά και την πνευματική ευημερία. Σε έναν κόσμο όπου τα συστήματα γίνονται όλο και πιο μηχανικά, κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε τεχνολογίες που επεξεργάζονται τα πάντα -εκτός από αυτό που μας κάνει ανθρώπους.
Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία μοιάζει ψυχρή και η πολιτική ασταθής, η πίστη προσφέρει κάτι σπάνιο: ένα ανθρώπινο σύστημα φροντίδας. Οι βαθύτερες συγκρούσεις της εποχής μας δεν είναι μεταξύ πολιτισμών, αλλά μεταξύ συστημάτων που δίνουν προτεραιότητα στην αποτελεσματικότητα και πλαισίων που προστατεύουν την αξιοπρέπεια. Καθώς χτίζουμε το μέλλον, επανανακαλύπτουμε κάτι παλιό: ότι το να είσαι άνθρωπος σημαίνει κοινότητα, νόημα και δράση.
Στη Ρώμη, στελέχη της τεχνολογίας αναζήτησαν το ιερό κάτω από τοιχογραφημένες οροφές. Σε πολλές γειτονιές του κόσμου, όμως, αυτό υπάρχει ήδη -στις κουζίνες, στις αίθουσες, στις αυλές και στα στασίδια. Το ερώτημα δεν είναι αν η πίστη έχει θέση στο μέλλον· είναι αν μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα μέλλον χωρίς αυτήν.
*Η κα Alaa Murabit είναι γιατρός και διεθνής ειδικός σε θέματα υγείας, βιώσιμης ανάπτυξης, συμπεριληπτικής ασφάλειας, καινοτόμων χρηματοδοτήσεων και εκπαίδευσης κοριτσιών
© 2025 The New York Times Company and Alaa Murabit