Μία από τις μεγάλες απολαύσεις που μας προσφέρει η μυθοπλασία είναι ότι μας επιτρέπει να εξερευνήσουμε το μυστήριο που περιβάλλει την πραγματικότητα. Αυτή η «ρωγμή» που μόλις και μετά βίας διακρίνεται, είναι ένας χώρος που η μυθοπλασία μπορεί να φανταστεί και να τον αναπαραστήσει με άπειρους τρόπους.
Ωστόσο, αν σας ενδιαφέρει αυτός ο αόριστος χώρος -το μυστήριο που περιβάλλει την ανθρώπινη συμπεριφορά και εμπειρία-, βρίσκεστε αντιμέτωποι με μια ιδιαίτερη πρόκληση στον σημερινό κόσμο, όπου η πραγματικότητα έχει καταστεί τόσο ακραία που η μυθοπλασία κινδυνεύει να αποτύχει.
Σκεφτείτε πώς στην κοινωνία μας αντανακλώνται οι χαρακτήρες που βρίσκονται στην εξουσία: πολιτικοί που φαίνεται να κυβερνούν από την εξέδρα που μιλάνε ψεύδονται ανοιχτά, αντιδρούν με οργή στις κριτικές και ασκούν την εξουσία τους χωρίς το παραμικρό ίχνος αναστολής. Η πραγματικότητά μας έχει γίνει ριάλιτι σόου.
Ο Andrés Manuel Lόpez Obrador, πρώην πρόεδρος του Μεξικού, πέρασε μεγάλο μέρος της θητείας του υιοθετώντας κάτι καινοτόμο: κυβερνούσε από μια φαινομενικά ατελείωτη ζωντανή συνέντευξη Τύπου. Ανακοίνωνε την ατζέντα της ημέρας, εξαπέλυε επιθέσεις στον Τύπο και προσπαθούσε να λύσει, σε πραγματικό χρόνο, τα προβλήματα που ταλαιπωρούσαν την κοινωνία, δίνοντας φωνή ή αγνοώντας ανάλογα με το πώς εξυπηρετούσε τις ανάγκες του. Εξαφάνισε αποτελεσματικά τον μεσάζοντα που ήταν τα μέσα ενημέρωσης, μιλώντας απευθείας στους οπαδούς του χωρίς φίλτρα, σε ένα σύστημα όπου η επιπολαιότητα ανταμειβόταν.
Και στο ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο των μέσων ενημέρωσης, ο Lόpez Obrador είναι ένα σχεδόν ήπιο παράδειγμα των παράλογων και υπερβολικών προσωπικοτήτων που έχουν εκμεταλλευτεί τη νεφελώδη σχέση τους με την αλήθεια και τη μυθοπλασία.
Ο πρόεδρος Donald Trump, φυσικά, είναι ένας από αυτούς. Αναβίωσε την καριέρα του στην τηλεόραση και μετέτρεψε την προεδρία του σε ένα ασταμάτητο θέαμα. Ανατρέποντας τα γεγονότα και την πραγματικότητα, χρησιμοποίησε τόσο τη δύναμη του Λευκού Οίκου όσο και το δικό του κοινωνικό δίκτυο για να επιτεθεί σε οποιοδήποτε πρόσωπο ή μέσο ενημέρωσης θεωρεί εχθρό του.
Στη Βενεζουέλα, ο πρόεδρος Nicolàs Maduro -η κυβέρνηση του οποίου έχει κατηγορηθεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας- χρησιμοποιούσε πλήθος τηλεοπτικών εκπομπών για να παρουσιάσει μια αισιόδοξη εικόνα της διακυβέρνησής του. Και ο πρόεδρος Javier Milei της Αργεντινής έγινε γνωστός αρχικά ως ένας οργισμένος θεατρικός κριτικός, για να συνεχίσει αργότερα την προεκλογική του εκστρατεία με ένα αλυσοπρίονο και χρησιμοποιώντας τα κοινωνικά μέσα για να διοχετεύσει την οργή του σε δημοσιογράφους και άλλους.
Η λίστα συνεχίζεται. Ο πρώην πρόεδρος της Βραζιλίας Jair Bolsonaro, ο οποίος καταδικάστηκε για απόπειρα πραξικοπήματος μετά τις εθνικές εκλογές της χώρας του το 2022, επί χρόνια επιτίθετο αβάσιμα στο εκλογικό σύστημα της Βραζιλίας μέσω ομιλιών, ζωντανών μεταδόσεων και αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο πρόεδρος Nayib Bukele του Ελ Σαλβαδόρ -ο οποίος, σύμφωνα με τους εισαγγελείς των ΗΠΑ, συνήψε μια διεφθαρμένη συμφωνία με τους ηγέτες της συμμορίας MS-13, ενώ παράλληλα αντάλλασσε χάρες κάτω από το τραπέζι με την κυβέρνηση Trump- έχει από καιρό στηρίξει την εξουσία του στο δικό του brand, αποκαλώντας τον εαυτό του «τον πιο cool δικτάτορα στον κόσμο».
Και το 2023, μετά την ανάδειξη της Sheynnis Palacios από τη Νικαράγουα σε Miss Universe, η αυταρχική κυβέρνηση της χώρας της έθεσε σε εφαρμογή μέτρα καταστολής που θα ταίριαζαν σε σαπουνόπερα, ισχυριζόμενη ότι η αρχική επιλογή της Palacios να εκπροσωπήσει τη Νικαράγουα ήταν μέρος μιας «αντιπατριωτικής συνωμοσίας» εναντίον του προέδρου Daniel Ortega και της αντιπροέδρου και συζύγου του, Rosario Murillo.
Η μυθοπλασία θα δυσκολευόταν να φανταστεί καταστάσεις πιο παράλογες από αυτές που αντιμετωπίζουμε καθημερινά στις ειδήσεις. Δεν υπάρχει κανένα κενό για να κοιτάξουμε -κανένα μυστήριο-, επειδή δεν διαφαίνεται να αναδύεται η ντροπή ή ο φόβος για τις πιθανές συνέπειες.
Ίσως η μόνη χρήσιμη μυθοπλασία, αν μιλάμε για την πολιτική, είναι αυτή που αφορά τον πολίτη, το άτομο που επιλέγει τον ηγέτη του. Η μυθοπλασία που εξετάζει και αντιμετωπίζει την κοινωνία που έχει δώσει την εξουσία στα χέρια επίδοξων δικτατόρων.
Όταν φτιάχναμε τη σειρά «Andor» (σ.σ. επιστημονικής φαντασίας), θεωρήσαμε ότι ήταν απαραίτητο να αναλογιστούμε το παρελθόν, να δείξουμε τι συμβαίνει όταν μια κοινωνία που βρίσκεται αντιμέτωπη με τον αυταρχισμό και την καταπίεση ξυπνάει. Να προσδιορίσουμε εκείνη τη στιγμή που οι άνθρωποι λένε «αρκετά».
Ο Diego Luna στον ρόλο ενός ήρωα της Αντίστασης στη live-action σειρά του Star Wars, «Andor». Η σειρά διερευνά τις αντιδράσεις ατόμων και κοινοτήτων απέναντι στον αυταρχισμό και στην καταπίεση. Des Willie/Lucasfilm Ltd.
Στόχος μας ήταν να απεικονίσουμε το κοινωνικό και πολιτικό κλίμα αυτού του μακρινού γαλαξία, κατά τη διάρκεια εκείνου που η σειρά αποκαλεί «άνοδο της εξέγερσης».
Στα 24 επεισόδια της σειράς, ο δημιουργός Tony Gilroy αναφέρθηκε σε ένα κολάζ πρόσφατων και όχι τόσο πρόσφατων ιστορικών γεγονότων για να δείξει την ανθρώπινη πλευρά της επανάστασης: την οργάνωση, τις προκλήσεις και τη θυσία. Και χωρίς καμία προτροπή από εμάς, το «Andor» αποδείχθηκε ότι αντανακλά το παρόν, το πολιτικό περιβάλλον τού εδώ και τώρα. Όταν γίνεται σωστά, η επιστημονική φαντασία είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για αυτό ακριβώς: να καταδεικνύει τις ανησυχίες του παρόντος.
Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα είναι περίπλοκη. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν εκείνοι που επιδιώκουν να μετατρέψουν την πραγματικότητα σε μια φαντασία που υποστηρίζει τις ιδεολογικές τους πεποιθήσεις. Από την άλλη, είμαστε εμείς που βλέπουμε τις δημιουργικές φαντασίες ως εμπειρίες που μπορούν να είναι εξίσου αληθινές με οποιοδήποτε πραγματικό γεγονός.
Από μικρός, ο κινηματογράφος ήταν για μένα η πύλη που με βοήθησε να κατανοήσω τον κόσμο. Άρχισα να καλλιεργώ την αισθητική μου για τον κινηματογράφο ως έφηβος και η περιέργειά μου με οδήγησε σε ταινίες από διαφορετικές περιόδους, όλες με στοιχεία κοινωνικής ή πολιτικής κριτικής. Τις έβλεπα στο βίντεο του πατέρα μου -αρχικά κρυφά και αργότερα μαζί του.
Συζητούσαμε και διαφωνούσαμε για την ταινία «S.O.S Πεντάγωνο Καλεί Μόσχα» του Stanley Kubrick, η οποία έδωσε την ευκαιρία στον πατέρα μου να μου μιλήσει για τον Ψυχρό Πόλεμο και να με καθησυχάσει σχετικά με τις ανησυχίες μου για τη βόμβα. Την ταινία «Όλοι οι άντρες του Προέδρου» του Alan J. Pakula, που αφηγείται την ιστορία του σκανδάλου Watergate και της πτώσης του προέδρου Richard Nixon. Την ταινία «La Cucaracha», σκηνοθεσίας Ismael Rodrίguez, σε φωτογραφία του μεγάλου Gabriel Figueroa και πρωταγωνιστές τη Marίa Félix και τον Emilio «El Indio» Fernàndez, που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια της Μεξικανικής Επανάστασης.
Σε αυτό το πλαίσιο, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η μυθοπλασία υπάρχει σε σχέση με μια πραγματικότητα που αξίζει να αμφισβητηθεί -μια πραγματικότητα που από τη σκοπιά της αφήγησης, αξίζει να αποκαλυφθεί με τρόπους που μόνοι σας δεν θα μπορούσατε να σκεφτείτε. Αλλά ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι: Γιατί χρειαζόμαστε τη μυθοπλασία ως μεσολαβητή για να κατανοήσουμε κάποιες καταστάσεις;
Η απόδραση από την πραγματικότητα που συντελείται μέσω της συλλογικής εμπειρίας, μέσα στην απομόνωση μιας κινηματογραφικής αίθουσας, η περιπλάνηση σε μια ιστορία που αφηγείται από μια διαφορετική οπτική γωνία και η εμπειρία μιας ταινίας χωρίς διακοπές είναι, στην πραγματικότητα, μια ευκαιρία για μεταμόρφωση.
Όταν χαλαρώνεις την προσοχή σου, μια ιστορία που φαινόταν τόσο μακρινή μπορεί ξαφνικά να σε συγκινήσει και να αντανακλάσει κάτι προσωπικό και ιδιωτικό. Εκείνη τη στιγμή, η εμπειρία αυτής της μυθοπλασίας γίνεται δική σου και θα μείνει μαζί σου για πάντα. Όταν ο κινηματογράφος είναι κριτικός, όταν είναι διορατικός και πολιτικός, η εμπειρία είναι αμοιβαία επωφελής.
*Ο κ. Diego Luna είναι ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός, γνωστός για τους ρόλους του στη σειρά «Andor» και την ταινία «Y Tu Mamà También»
© 2025 The New York Times Company and Diego Luna