Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο το διαρκές ζητούμενο της ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρώπη, σε μια συγκυρία, ωστόσο, διαφορετική από το σοκ του 2022. Ο Κωνσταντίνος Σιφναίος, Διευθύνων Σύμβουλος της Gastrade, εξηγεί ότι με τις διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας και τον αυξημένο ρόλο του LNG, η ήπειρος εμφανίζεται σήμερα πιο θωρακισμένη -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ευαλωτότητες έχουν εκλείψει. Η συζήτηση που ακολουθεί φωτίζει τις κρίσιμες διαφορές, τα νέα ρίσκα και τα ανοιχτά μέτωπα για την ενεργειακή αγορά της περιοχής.
Ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή ανέδειξε για μια ακόμη φορά το μείζον θέμα της ενεργειακής ασφάλειας και των τιμών. Ποιες είναι οι διαφορές σε σχέση με την κρίση του 2022;
Κατ’ αρχάς, μια ήπειρος που υποχρεούται να εισάγει πάνω από το 50% των ετήσιων αναγκών της σε φυσικό αέριο, προφανώς και είναι ευάλωτη απέναντι σε οποιαδήποτε κρίση. Όχι ωστόσο τόσο όσο το 2022, καθώς το LNG είναι ένα πολύ ευέλικτο προϊόν (όχι όπως το αέριο μέσω αγωγών) και μπορεί κανείς να το προμηθευτεί από πολλούς αγοραστές και μέσω διαφορετικών οδεύσεων. Επίσης, η Ευρώπη τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από τη Δύση (ΗΠΑ), όχι από τον Κόλπο, όπως η Ασία. Μπορεί κάποιες χώρες, όπως η Ιταλία, η Βρετανία, το Βέλγιο ή η Πολωνία, να εξαρτώνται ως ένα βαθμό από το LNG του Κατάρ, ωστόσο αποτελούν την εξαίρεση στον κανόνα.
Τούτων δοθέντων, το 2026 σίγουρα δεν είναι 2022, καθώς ο εφοδιασμός της Ευρώπης με φυσικό αέριο δεν έχει διακοπεί, όπως είχε συμβεί πριν από μια τετραετία, κάτι που αποτυπώνεται και στις τιμές. Τα τωρινά επίπεδα δεν έχουν καμία σχέση με τα 300 ευρώ/μεγαβατώρα του Αυγούστου του 2022.
Ποια είναι τα μαθήματα για την ενεργειακή αγορά από τη σύγκρουση στον Κόλπο;
Θα ξεχώριζα ένα. Την απουσία μακροχρόνιων συμβάσεων στο LNG και τη σημασία τους ως προς την ενεργειακή ασφάλεια αλλά και τις τιμές. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες που τροφοδοτούνται μέσα από μακροπρόθεσμα συμβόλαια υγροποιημένου αερίου σε «κλειδωμένη» τιμή -και όχι βραχυπρόθεσμα- δεν κινδυνεύουν στο παραμικρό, τόσο από πλευράς εφοδιασμού όσο και από πλευράς τιμών.
Τέτοιες μακροχρόνιες συμβάσεις στο υγροποιημένο αέριο υπάρχουν σήμερα ως ένα σημείο στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, ωστόσο απουσιάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό από την Κεντρική και τη Ν.Α. Ευρώπη. Συνεπώς, η ευρύτερη περιοχή του Κάθετου Διαδρόμου είναι πολύ πιο ευάλωτη στη σημερινή συγκυρία.
Πού το αποδίδετε αυτό;
Οι λόγοι είναι δύο. Πρώτον, στην περιοχή μας συνεχίζει να κυκλοφορεί σε σημαντικό βαθμό ρωσικό αέριο μέσω αγωγών, που μεταθέτει την ανάγκη για σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων LNG σε κάποιο (σύντομο;) μελλοντικό χρόνο. Δεύτερον, υπάρχει μια διάχυτη φιλολογία ή παραπληροφόρηση ότι παρά τον πρόσφατο Κανονισμό που βάζει οριστικό τέλος για τις εισαγωγές ρωσικού αερίου στην Ευρώπη από το φθινόπωρο του 2027, είναι πιθανό να παραμείνουν ανοιχτά κάποια «παράθυρα».
Η παραπληροφόρηση αυτή θα σταματήσει μόνο αν πειστεί η ενεργειακή αγορά ότι τα «παράθυρα» θα κλείσουν οριστικά. Αναφέρομαι σε καμουφλαρισμένο ρωσικό αέριο που εισέρχεται στις ευρωπαϊκές αγορές από την «πίσω πόρτα» μέσω Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν.
Το τελευταίο κινείται εσχάτως λίαν «επιθετικά», επιχειρώντας να κλείσει συμβάσεις με χώρες της περιοχής όπως τα Δυτικά Βαλκάνια και η Ουγγαρία, με τα φορτία να ακολουθούν την παλιά διασύνδεση μέσω του τουρκικού συστήματος αγωγών. «Κλειδί» επομένως σε αυτή την υπόθεση ήταν και παραμένει η Τουρκία.
Εκτιμάτε ότι θα κλείσουν αυτά τα «παράθυρα»; Και όσο παραμένουν ανοικτά, τι παρενέργειες δημιουργούν;
Αν δεν κλείσουν, τότε οι δυνητικοί πελάτες του Κάθετου Διαδρόμου θα συνεχίσουν να είναι διστακτικοί ως προς τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων LNG. Όσον αφορά σε αυτόν καθεαυτόν τον Κάθετο Διάδρομο, παρά τις δεσμεύσεις που δόθηκαν προ μηνός στην Ουάσιγκτον, από όλους τους εμπλεκόμενους, εντούτοις τα πράγματα κινούνται εξαιρετικά αργά τόσο από την Κομισιόν, ως προς την άρση των ρυθμιστικών εμποδίων, όσο και από κάποιες εκ των χωρών της διαδρομής που δεν δείχνουν διάθεση να «τρέξουν» τις απαραίτητες αλλαγές.
Επιγραμματικά, εκτός από τη δυνατότητα που παρέχει η πρόσφατη συμφωνία Κομισιόν - Διαχειριστών για τη δέσμευση δυναμικότητας σχετικά με τη μεταφορά φορτίων που αφορούν ημερήσια, μηνιαία, 3μηνιαία και ετήσια βάση και μάλιστα σε πολύ πιο ανταγωνιστικές «ταρίφες» από τις σημερινές, χρειάζονται ακόμη:
- Να πειστεί η ενεργειακή αγορά ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα για την οποιαδήποτε συνέχιση των ροών ρωσικού αερίου εντός της ΕΕ μετά το φθινόπωρο του 2027.
- Να επεκταθεί ο Κάθετος Διάδρομος και να προστεθούν νέες διαδρομές και νέα προϊόντα προς την Κεντρική Ευρώπη, προκειμένου να δοθούν εναλλακτικές δυνατότητες και σε χώρες όπως η Σερβία, η Ουγγαρία ή η Σλοβακία, που σήμερα απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού αερίου.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδια της Gastrade;
Παραμένουν τα όσα είχαμε πει πρόσφατα, δηλαδή ότι προετοιμάζουμε ένα δεύτερο FSRU στο Θρακικό Πέλαγος, με την επισήμανση ότι η τελική απόφαση δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Ενα τόσο ακριβό έργο -ειδικά εφόσον απουσιάζουν πλέον οι κοινοτικές επιδοτήσεις- πρέπει να πληροί μια σειρά από προαπαιτούμενα για να καταστεί βιώσιμο.
Το πρώτο και βασικότερο είναι τα μεγαλύτερα και μακρύτερης διάρκειας συμβόλαια με πελάτες από την Κεντρική και Ν.Α. Ευρώπη. Η Ελλάδα χρειάζεται αναμφίβολα ένα δεύτερο FSRU, αλλά το «κλειδί» συνδέεται με την αποφασιστικότητα της ΕΕ όσον αφορά στο phase out του ρωσικού αερίου.