Η εποχή της γραμμικής καριέρας τελείωσε: οι τεχνολογικές αλλαγές, η Τεχνητή Νοημοσύνη, η πράσινη μετάβαση και οι δημογραφικές πιέσεις δημιουργούν μια αγορά εργασίας όπου η επαγγελματική ασφάλεια δεν εξαρτάται από το πτυχίο που απέκτησε κάποιος στα 22 του, αλλά από τη δυνατότητά του να ανανεώνει γνώσεις και δεξιότητες σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η νέα στρατηγική για την ΕΕΚ και τη ΔΒΜ 2025-2027 προωθεί ένα σύστημα όπου η εκπαίδευση λειτουργεί σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του πολίτη.
Η μετάβαση αυτή συνοδεύεται από συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές.
Πρώτον, δίνεται έμφαση στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου «κύκλου προσόντων και δεξιοτήτων»: από τη διάγνωση των αναγκών της αγοράς και τον επαγγελματικό προσανατολισμό, έως την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσόντων και δεξιοτήτων, την πιστοποίηση και -το κρίσιμο- τη σύνδεσή τους με την απασχόληση.
Δεύτερον, επενδύουμε συστηματικά στην ποιότητα της εκπαίδευσης ενηλίκων με συμμετοχή χιλιάδων στελεχών (εκπαιδευτές ενηλίκων, υπεύθυνοι μαθητείας και πρακτικής άσκησης, σχεδιαστές και αξιολογητές προγραμμάτων ΔΒΜ, επαγγελματικοί σύμβουλοι) σε προγράμματα επιμόρφωσης, με στόχο τόσο την απόκτηση δεξιοτήτων όσο και την πιστοποίησή τους. Δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρή διά βίου μάθηση χωρίς ισχυρούς εκπαιδευτές και ποιοτικές δομές μάθησης.
Τρίτον, η στρατηγική εστιάζει στην άρση των εμποδίων συμμετοχής των ενηλίκων, ειδικά των ευάλωτων, με ευέλικτες μορφές μάθησης, αξιοποίηση της τεχνολογίας, σύνδεση της μάθησης με τον χώρο εργασίας και στοχευμένες παρεμβάσεις.
Η αλλαγή της εικόνας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης σε «πρώτη επιλογή αξίας» δεν είναι μόνο ελληνική πρόκληση. Είναι ευρωπαϊκή στρατηγική επιλογή.
Η πρωτοβουλία Union of Skills σηματοδοτεί μια βαθιά μετατόπιση: η ΕΕΚ δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως παράλληλο σύστημα, αλλά ως κρίσιμη υποδομή ανταγωνιστικότητας, παραγωγικότητας και κοινωνικής συνοχής.
Στην ίδια κατεύθυνση, η Διακήρυξη του Herning για την περίοδο 2026-2030 υπογραμμίζει ότι η ελκυστική και ποιοτική ΕΕΚ αποτελεί μοχλό ανταγωνιστικότητας και καλών θέσεων εργασίας και καλεί τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν την ισοτιμία της με τη γενική και ακαδημαϊκή εκπαίδευση, να αναδείξουν ενεργά τα οφέλη της και να συνδέσουν στενότερα τα προγράμματα με την αγορά εργασίας.
Η ελληνική πολιτική κινείται μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό ρεύμα. Τα τελευταία χρόνια, συγκροτήθηκε ένα εθνικό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που οργανώνει τα επαγγελματικά προσόντα, προσφέρει διαπερατές εκπαιδευτικές διαδρομές χωρίς φραγμούς, εισάγει νέο περιεχόμενο μάθησης, ενισχύει τη μαθητεία και εμπλέκει κοινωνικούς εταίρους και αυτοδιοίκηση στον σχεδιασμό των προγραμμάτων.
«Από το 2018 οι εγγραφές στα Επαγγελματικά Λύκεια έχουν αυξηθεί κατά 25%, ενώ οι θέσεις μαθητείας για το Μεταλυκειακό έτος έχουν αυξηθεί κατά 96%. Το ελληνικό παραγωγικό σύστημα βιώνει μια αντιφατική κατάσταση ή ένα αμφιλεγόμενο αφήγημα: ανεργία και ταυτόχρονα έλλειψη εργαζομένων», λέει η κα Καφετζοπούλου.
Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά: από το 2018 οι εγγραφές στα Επαγγελματικά Λύκεια έχουν αυξηθεί κατά 25%, ενώ οι θέσεις μαθητείας για το Μεταλυκειακό έτος έχουν αυξηθεί κατά 96%.
Το ελληνικό παραγωγικό σύστημα βιώνει μια αντιφατική κατάσταση ή ένα αμφιλεγόμενο αφήγημα: ανεργία και ταυτόχρονα έλλειψη εργαζομένων.
Οι επιχειρήσεις είναι σαφείς: χρειάζονται εργαζόμενους που συνδυάζουν τεχνικές γνώσεις με εγκάρσιες δεξιότητες, όπως η επικοινωνία, η συνεργασία, η προσαρμοστικότητα και η διάθεση συνεχούς μάθησης. Το ζήτημα δεν είναι αριθμητικό αλλά ποιοτικό.
Η πολιτική μας στοχεύει ακριβώς σε αυτή τη μετάβαση: από αποσπασματικές δεξιότητες σε ολοκληρωμένες διαδρομές προσόντων (γνώση, δεξιότητα και ικανότητα) που εξελίσσονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Για τον λόγο αυτό οργανώνεται ένα σύστημα όπου η αρχική κατάρτιση αποτελεί αφετηρία για συνεχιζόμενη αναβάθμιση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ίδρυση των Ακαδημιών Επαγγελματικής Κατάρτισης, συνεργατικών σχημάτων κράτους, εκπαίδευσης και παραγωγής, που ακολουθούν τις επενδύσεις και συνδυάζουν κατάρτιση, εξασφαλισμένη πρακτική άσκηση, πιστοποίηση και δέσμευση τουλάχιστον 40% απασχόλησης των αποφοίτων. Η πρώτη Ακαδημία Επαγγελματικής Κατάρτισης Φαρμάκου ξεκίνησε τη λειτουργία της στην Τρίπολη.
Το ζητούμενο δεν είναι να μοιράζονται πιστοποιήσεις. Είναι να οικοδομείται ένα σύστημα όπου τα προσόντα έχουν πραγματικό αντίκρισμα.
Αν οι μεταρρυθμίσεις ολοκληρωθούν, η Ελλάδα σε πέντε χρόνια θα είναι μια χώρα με διαφορετική αρχιτεκτονική προσόντων και δεξιοτήτων.
• Ένα σύστημα που λειτουργεί με βάση δεδομένων.
• Μια ΕΕΚ ελκυστική και αξιόπιστη.
• Μια κοινωνία που μπορεί να επιστρέφει στη μάθηση χωρίς εμπόδια.
• Μια οικονομία όπου η μάθηση στον χώρο εργασίας αποτελεί βασικό πυλώνα.
Η πραγματική μεταρρύθμιση δεν μετριέται σε νόμους αλλά σε ζωές που αλλάζουν. Αν σε πέντε χρόνια ένας νέος δεν φοβάται να επιλέξει τεχνικό επάγγελμα, ένας εργαζόμενος μπορεί να επιστρέψει στη μάθηση χωρίς εμπόδια και μια επιχείρηση παρέχει ποιοτικές θέσεις εργασίας και βρίσκει ανθρώπους με προοπτική εξέλιξης, τότε θα έχουμε πετύχει κάτι βαθύτερο από μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση: θα έχουμε ενισχύσει την ανθεκτικότητα της κοινωνίας.
Το δικό μου στοίχημα είναι απλό: κάθε πολιτική να καταλήγει σε έναν άνθρωπο που βρίσκει τον δρόμο του -και να μπορώ να τον κοιτάξω στα μάτια γνωρίζοντας ότι άξιζε τον κόπο.
*Η κα Όλγα Καφετζοπούλου είναι Γενική Γραμματέας Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Διαθέτει πάνω από τρεις δεκαετίες εμπειρίας στον σχεδιασμό πολιτικών επαγγελματικής κατάρτισης, ευρωπαϊκών προγραμμάτων, συστημάτων μαθητείας και εκπαίδευσης ενηλίκων.